Petrokimya Tekeli Yabancı Sermayenin Eline mi Geçecek?

, , Sende yorum yap

Petrokimya Tekeli Yabancı Sermayenin Eline mi Geçecek?

Türkiye'de ham petrol iki türlü isleniyor. Birinci tür islemede "Rafineri' ler ham petrolü isleyip, benzin, gaz, motorin sekline dönüştürüyor, ikinci türde ise İzmit-Yarımca ve İzmir-Aliağa'daki "Petrokimya tesislerinde ham petrol islenip, birçok çeşit kimyevi madde elde ediliyor.

Bugün insanın kullandığı çok sayıda madde, petrokimya ürünlerinden yapılıyor. Örneğin sentetik ipliklerin, elyafın esasi petrokimya tesislerinde üretiliyor. Örneğin lastikte kullanılan hammaddenin esasi, plastik diye bildiğimiz maddenin esasi petrokimya tesislerinde üretiliyor. Ayrıca birçok kimyevi madde de petrolden çıkarılıyor.

Petrokimya sanayiinin özelliği

Petrokimya sanayii gelişmekte olan ülkelerde özel kişi ve kuruluşların yatırımı göze alamayacakları kadar pahalı, büyük ve kârlılığı az bir yatırımdır.

Türkiye'de de bu tesisleri geç ve güç olarak Devlet Baba yapmıştır. Önce Yarımca, sonra Aliağa tesisi kurulmuştur. Yarımca tesisi 17 fabrikanın bir araya gelmesinden, Aliağa tesisi 12 fabrikanın bir araya gelmesinden oluşmuştur.

Türkiye'de petrole dayalı kimya ürünleri PETKİM tarafından bu iki tesiste üretilir. Tesislerin üretim yelpazesi dışındaki ürünler de gene PETKİM tarafından dışarıdan getirilir. İthal edilir. Açık anlatımıyla PETKİM, Türkiye'de kendi konusunda bir "TEKEL’dir. İzin verilmediği için değil, özel sektör kaynak bulamadığı için bu alanda bugüne kadar yatırım yapamamıştır. Yabancı sermaye de bugüne kadar, bu konuda yatırım yapmak için hiçbir istekte bulunmamıştır.

Hükümet bu tekeli satıyor

Özelleştirme adi altında Hükümet, simdi devletin elindeki bu tekeli yerli veya yabancı bir kuruluşa veya kuruluşlar topluluğuna satmak üzeredir.

PETKİM’in alıcılar bakımından cazibesi "tekel" olmasındadır. Aksi halde bunu alacak olanlar bugüne kadar benzer bir tesisi kurabilirdi.

Fazla kapasite

Türkiye'de gelir seviyesinin düşüklüğü nedeniyle kişi başı Petro-kimya ürünü (elyaf, plastik maddeler ve diğerleri) yılda 8.5 kilodur. Hâlbuki bu rakam Yunanistan'da 25, Bati Almanya'da 101 kilodur.

Demek ki, Türkiye'de zenginleşmeye paralel olarak petrokimya talebi gelişme potansiyeline sahiptir.

PETKİM tesisleri, Türkiye'de kendi konusundaki talebin yüzde 90'ini karşılar.

Fakat bugün için hem Yarımca hem Aliağa petrokimya tesislerinin kapasitesi, iç talebin üzerindedir. Kapasiteler tam olarak kullanılamadığından, kapasitenin yüzde 30'u kadar ürün de maliyet dikkate alınmadan ihraç edilmektedir.

PETKİM’in özelleştirilmesinin özelliği ne?

Ancak bu demek değildir ki artık Türkiye'de petrokimya konusunda yeni yatırımlara ihtiyaç yok… Yeni

Ürünler, daha ileri ürün türleri, kaliteyi iyileştirme, maliyeti düşürme, teknolojiyi yenileme amacıyla bu alana devamlı yatırım yapılması gerekmektedir.

PETKİM’in özelleştirilmesinin bir büyük özelliği var: Hükümet, acaba devletin tekelini bir firmaya mi devredecek?

Nereden çıktı bu tekeli bir firmaya devretme isi?

1)  Hükümetin bugüne kadar özelleştirmeye karar verip, satışa çıkardığı işletmelerin hiçbirinin "tekel" özelliği yoktu.

2)   Şimdiye kadar Hükümet özelleştirmede, hiçbir kuruluş veya şahsa, yönetimde etkinlik sağlayacak  'blok satış" yapılmayacağını, sermayenin halka yayılacağını söylüyordu.

Hâlbuki PETKİM satışında, blok satış söz konusudur.

Blok satış ne demektir?

Blok satış demek, çok ortaklı bir kuruluşta, bir kişi veya kuruluşa yönetime tek başına hâkim olabilecek ölçüde hisse satmak demektir. Genellikle bir anonim şirketin yüzde 51 ortaklık payına sahip olan, yönetime de sahip olur. Fakat sermayenin çok küçük paylara dağıtıldığı anonim şirketlerde yüzde 20 veya yüzde 30 blok payı olan bir ortak bile yönetime hâkim olabilir. Bunun örneği Amerika'da görülmektedir. Hükümet, özelleştirme isine baslarken, blok satış yapılmayacağını, bir kişi veya kurulusun yönetime hâkim olabilecek kadar hisse alınmasına izin verilmeyeceğini açıklamıştı. İngiltere’deki özelleştirme hareketinde bu ilkeye titizlikle uyulmaktadır. Fakat Türkiye'deki uygulamada bu ilke bozuldu.

5 çimento fabrikası örneği Çitosan'a ait beş çimento fabrikasının tüm hisselerinin Fransız Societe des Ciments Français Firması’na satılması Hükümetin blok hisse senedi satışı konusundaki beklenmedik dönüsüdür. Ancak 5 çimento fabrikasının satışı ile PETKİM’in satışı gene de farklıdır. Çünkü 5 çimento fabrikasının hisse senetlerini blok olarak satın alan Fransız şirketi "tekel" hakki elde edememiştir.

Eğer PETKİM’i tek bir yerli veya yabancı kuruluş veya kişi satın alır ise, o kişi veya kuruluş, devlete ait olan "tekel' i ele geçirecektir.

Özelleştirme tartışmasını unuttuk

PETKİM’in özelleştirilmesi konusunda su anda tartışılması gereken nokta özelleştirme olsun mu olmasın mı? Aşamasının ötesindedir. Çünkü görülüyor ki, Hükümet PETKİM’i de özelleştirme adi, altında satacak. Simdi hassasiyet gösterilmesi gereken nokta, "tekel" niteliği taşıyan bu işletmede, direksiyonun özel veya yabancı bir sermaye grubunun eline geçmemesidir.

"Kamu Yaran tikesi" diye bir şey vardır. Bir ülkede, ayni konuda faaliyet gösterip, rekabete girecek ve serbest piyasa şartlarına uyabilecek sayıda firmalar çoğalıncaya kadar, tekel niteliğindeki faaliyetleri "kamu yararına" devlet yürütür. Tekel, özel kişilere, yabancı sermayeye verilmez.

PETKİM’de bunun tersine bir gelişme olmaması gerekir.

 

Sende yorum yap