Mevduatı öldürmek için kânuna karşı hile

, , Sende yorum yap

Para kredi politikasini yürütmek için Merkez Banka-si’nin elinde belli araçlar vardir. Bu araçlarin en önemlileri “Mevduat Kanuni Karsiliklari ile Disponibilite”dir.
Okuyucularima bunlarin ne oldugunu özet o-larak anlatayim.
(1) Bankalarin para yaratmak, ekonomiye satin alma gücü pompalamak imkani vardir. Bu imkanin kaynagi banka kasalarina giren mevdu-atdir. Banka kasalarina ne kadar çok mevduat girerse bankanin para yaratma gücü de o kadar artar.
Merkez Bankasi’nin sorumlulugu ekonomiye yeterli ölçüde paranin çikmasi için gerekli tedbirleri almaktir. “Ne çok çikacak enflasyon olacak, en az çikacak para darligi çekilecek!”
Merkez bankasi, banka sisteminin azalan veya artan mevduata bagli olarak para politikasini etkilemesini önlemek i-çin, bankalarin kasasina giren mevduatin bir kismina el koyar. Böylece bankalarin kaynaklarini azaltir veya çogaltir.
Örnegin bugün vadesiz veya bir aya kadar vadeli mevduatin yüzde 16’sini Merkez Bankasi bankalarin elinden alir, özel hpesapta saklar. Bu özel hesaba “Kanuni Karsilik Hesabi” denir. Bankalarin faiz ödeyerek topladiklari mevdu-atdan aldigi bu paya Merkez Bankasi faiz ö-demez.
Açik anlatimiyla bu sistem sonucu bankalar hem ellerine geçen paranin bir kismini kaybederler, hem de tamamina faiz ödedikleri mevduatin bir kismini faizsiz olarak Merkez Banka-si’na .dlevrettikleri için kaynak maliyetleri artar.
(2) Bankalar topladiklari mevduati kasalarinda tutmaz, tutamazlar. Kredi olarak verir, yatirima yönlendirirler. Faiz ö-denerek bulunan paranin kasada durmamasi gerekir… Fakat öte yanda mevduat sahiplerinin haklarini da korumak
sarttir, ihtiyaci oldugunda ve mevduat sahibi bir bankaya basvurdugunda banka “Su anda kasada para yok… Kredi müsterisi parasini ödeyince bizde size veririz..” diyemez…
Bunun için Merkez Bankasi bankalarin mevduat olarak topladiklari paranin bir kismini kasalarinda nakit olarak veya hemen nakde çevrilmesi mümkün yerlere yatirarak saklamalarini zorunlu kilar.
Merkez Bankasi’nin getirdigi bu zorunlugu-ga “Disponibilite Orani” denir.
Türkiye’de bankalar topladiklari mevduatin yüzde 5’ini kasalarinda nakit olarak saklamak, yüzde 30’unu her zaman ve hemen paraya çevrilmesi mümkün Hazine Bonolarina Devlet tahvillerine yatirmak mecburiyetindedir.
Bonoya, tahvile yatirilan, disponibilite miktari karsiligi kanuni faiz alinir. Fakat kasada duran mevduatin yüzde 5’i dolayindaki para faiz getirmez. ,
Açik anlatimiyla bankalar tamamina faiz ödedikleri mevduatin yüzde 5’ini bos yere kasalarinda hazir tuttuklari, yüzde 30’unu da Bono ve Tahvil’e bagladiklari i-
cin, hem kaynagin tamamini kullanma sansini kaybeder, hem de kaynak maliyetinin artmasini sineye çekerler… * * *
VIDIMIK (Varliga Dayali Menkul Kiymet) diye bir sistem getirildi. Bu sistem bankalarda “Mevduata karsi kanuni hile” kapisi açti. VIDIMIK’da “Kanuni Karsilik” zorunlulugu yok. “Disponibilite” zorunlulugu yok. Bankalar bu zorunluluklar nedeniyle kaybettikleri parayi “müsterileri ile bölüstükleri için”, müsterilerine mevduata ödedikleri faizin üzerinde faiz verme sansina kavustular. Mevduatin büyük kismi VIDIMIK’a kaydi.
Simdi bankalara “Bono” çikarma imkani taniniyor… Bankalar “Bono” çikarmaya niyetli, istekli, heyecanli..: Çünkü “Bono” da da kanuni karsilik ve disponhibili-te zorunlulugu olamayacagi saniliyor… Eger olmaz ise, kalan mevduat da Bono’ya kayacak. Çünkü karsilik ve dispo-nibilet olmadigi için
bankalar bonoda yüksek faiz ödeyebile-çek.
* **
Simdi geliyoruz isin “püffffff noktasina…” Meyduata karsi bu hile kapisini açan kim? Hükümet…
Bütün bunlar olup biterken, sesini çikarma-
yan kim? Merkez Bankasi… Merkez Bankasi’nin kiyameti koparmasi gerekir: “Durunuz hanimlar… Durunuz Beyler… Siz Merkez Bankasi’nin elindeki en ö-nemli para-kredi araçlarini kullanilamaz hale getiriyorsunuz…” demesi beklenir.
* * *
Tasarruf araçlarinin cinsini çogaltmak, alternatif yatirim araçlari gelistirmek iyi bir seydir… Gelismis ülkelerde VI-DIMIK ve Banka Bono-lari’nin farkli islemleri vardir. Türkiye’de ise bu iki araç “mevduati öldürmek için kanuna karsi, kanuni hile kapisi” açmaktan baska bir i-se yaramamaktadir.
* * *
Eger Hükümet ve Merkez Bankasi, bankalarin “Mevduat Kanuni Karsilik Oranlari”nin yüksek olduguna, “Disponibilite” oraninin yüksek olduguna ve bu nedenle bankalarin mevduat sahiplerine yeterli faiz ödeyemedigine inaniyor ise, yapilacak basit bir sey var: Kanuni Karsilik ve Disponibilite O-ranlari düsürülür.
Bu iki araç olmadan Merkez Bankasi para-kredi politikasini yönetemez…

 

Sende yorum yap