Mevduat faizine tavan

, , Sende yorum yap

Bati dünyasinda hangi ülkeye bakarsaniz bakiniz, ABD olsun, Ingiltere olsun, Fransa olsun, Almanya olsun, Isveç olsun, Isviçre olsun… Her ülkede bankalarin mevduata ödedikleri faiz oranlari belli bir rakkama oturmustur. Bu ülkelerde “faizler emir ve kumanda ile” belirlenmiyor. Serbest piyasa ekonomisi ilkeleri tam olarak uygulatiyor. Amaaaaa… Faizin de bir matematigi var.
Örnegin ABD’deki faiz oranlarini ele alalim. 3 ay vadeli dolar mevduatina ödenen faiz yüzde 4.64 diyelim… Bu ortalama faizdir. Bir banka yüzde 4.62 verir, öbürü yüzde 4.65 verir. Fakat hiç bir banka yüzde 4.90 veya yüzde 5.00 veremez… Çünkü bu isin matematigi olmaz… Bunun mantigi olmaz… O banka pahali topladigi mevduati ayni sekilde pahali olarak satamayacagindan batar…
Nerede kaldi “faiz serbestligi” diye soracaksiniz… Serbesti var… Serbesti var da… Bakiniz nasil var? Eger bir banka ortalama faiz yüzde 4.62 iken, mevduata yüzde 5.20 faiz ödeyecegini ilan eder ise, bankalari “gözetlemekten sorumlu federal büro” o bankanin sorumlularini davet eder: “Sayin bankacilar, anlatin bakalim, bu isin matematigi nedir? Bu yüksek faizle topladiginiz parayi hangi iste kullanip da bu yüksek faizi ödeyeceksiniz? Öbür bankacilarin bilemedigi, beceremedigi hangi karli isin pesindesiniz?” diye sorar. Banka bu sorunun cevabini veremez ise, federal büro “Faizini normal seviyeye getir… Yoksa mevduat toplama izinini iptal ederim…” der. Ve de dedigini yapar…
Iste ABD için anlattigim seyler, baska ülkeler için de üç asagi, bes yukari geçerli oldugundan, Bati ülkelerinde hangi bankaya giderseniz gidiniz, faiz oranlan “ayni gibidir”.
* * *
Türkiye’de ise durum bir “curcunadir”. Bankalar hangi vadeye ne kadar faiz verdiklerini gazetelerde ilan ediyor. Bakiniz rakkamlara: l ay vadeli mevduata büyük özel bankalar yüzde 47 faiz veriyor. Devlet bankalari yüzde 50 veriyor. Küçük bankalardan yüzde 66 faiz veren var. Bir yil vadeli mevduata büyük özel bankalar yüzde 72, kamu bankalan yüzde 75 faiz veriyor. Ayni mevduata yüzde 130 faiz veren küçük banka var.
Ayni vadeye bir kamu bankasi yüzde 70 faiz öderken, öbür kamu bankasi yüzde 85 ödeyecegini ilan e-debiliyor. “N’apalim abicim… Burasi Türkiye…” diyeceksiniz. Ama bu isin Türkiye’si mürkiyesi yok. Bu is hesap isi.
Küçük bankalarin, sube teskilatlari.dar olan bankalarin, mevduat toplama faturalari düsük bankalarin, bu avantajlarini kullanarak, sube masrafi agir bankalara göre daha yüksek faiz ödeme imkanlari vardir. A-ma bu imkan sinirlidir. Diyelim ki, sube agi genis, mevduat toplama külfeti agir bankalar yüzde 50 faiz verirken, küçük bankalar yüzde 55, bilemediniz yüzde 60 faiz versin… Bu fark büyük, yüzde 50’ye karsi yüzde 90’a çikar ise, “…Dur bakalim arkadas… Bu degirmenin suyu nereden gelecek?” diye birilerinin sormasi gerekir.
* * *
Merkez Bankasi bu kargasayi önlemek için yeni bir uygulama baslatti. 15 bankayi seçti. Bu 15 bankanin uyguladiktan faiz oranlan hergün alt alta yazilacak. Toplanacak, sonra 15’e bölünüp, ortalama faiz belirlenecek. Hiç bir banka bu ortalama faizin, vadesiz ve 7 gün ihbarli mevduatta yüzde 35, diger vadeli mevduatta yüzde 30 fazlasi olan rakkami geçemeyecek. Böylece faiz rakkamlari arasindaki uçurum küçültülecek…
Uçurum küçültülüyor ama, gene de devam ediyor… Bu yazinin altinda size küçük bir tablo veriyorum. Bu tabloya bir bakiniz. Sonra tekrar yaziyi okumaya devam ediniz. 15 Agustos 1994 günü, büyük özel bankalarimizin 3 ay vadeli mevduata verdikleri faiz yüzde 62.0 idi. Listeye giren 15 bankanin ortalamasi, (küçük bankalarin ödedikleri yüksek faiz nedeniyle) Merkez Bankasi tarafindan yüzde 67.9 olarak açiklanmis. Herseyden önce ortalama ile, büyük banka faizleri arasinda 5.9 puan fark var. Yetmedi… Merkez Bankasi bankalara bu ortalamanin yüzde 30 üzerine çikma imkanini taniyor. Tavan yükseliyor yüzde 88.2’ye… Açik anlatanla bir banka 15 Agustos 1994 günü 3 ay vadeli mevduata yüzde 62.0 faiz öderken, Merkez Bankasi bir baska bankanin yüzde 88.2 oraninda faiz ödeyebilecegini, ayni piyasada iki banka faizi arasinda 26.2 puan, (yüzde 42.2 oraninda) fark olabilecegini kabul ediyor.
Ya yüzde 62.0 faiz ödeyen bankalar halki kandiriyor, ya da yüzde 88.2 ödeyecek banka kumar oynuyor… Bunun baska izahi yok.
Merkez Bankasi uçurumu küçültme arayisinda fark oranlarini azaltti. 17 Agustos 1994 tarihinden itibaren, 15 bankanin faiz ortalamasini vadesizde yüzde 35, vadelide yüzde 30 geçebilme sinin, vadesiz ve 7 gün ihbarli mevduatta yüzde 25’e, vadelilerde yüzde 20’ye indiriliyor.
Mevduat faizlerinin üst siniri nasil degisiyor?
15 Agustos’ta 15Agustos’ta 17Agustos’a 17Agustos’tan
En düsük Ortalama kadar üst smi sonra üst sinir
faiz faiz (% 30 farkli) (% 20 farkli)
l ay vadeli mevduat 47.0 52.7 68.6 63.2
3 ay vadeli mevduat 62.0 67.9 88.2 81.5
6 ay vadeli mevduat 72.0 78.8 102.4 94.5
l yil vadeli mevduat 85.0 91.2 118.6 109.4

 

Sende yorum yap