Karşılıklı repo – Karşılıksız repo

, , Sende yorum yap

Çok sayida tasarruf sahibinin “Repo”da parasi yatiyor. Ama çok kisi de “Re-po”nun ne oldugunu bilmiyor. Ben bugün size “Repo” nedir? “Repodaki paranin güvencesi var midir?” onlari anlatacagim.
Önce AOG Türkinvest isimli sirkette parasini repoya yatiran 6 bin saf ve
bakir Anadolu çocuguna
geçmis olsun…
Sabah Gazetesi Ekonomi Sayfa-si’nda geçen Cuma günü, adi geçen sirket sahibinin, yanina “kurmaylarini” da alarak 6 bin saf ve bakir Anadolu çocuguna verdigi mesaj yayinlanmisti. “Repo için AOG Türkinvest’e para yatiranlar için bu son sans… Ya ne verirsem kabul ederler, ya da tasfiyeye giderim? Repo paralari bilançonun disinda ve altinda bulunan ve Nazim Hesaplar denilen kalemde yer aldigindan, sirketin batmasi ve tasfiyesi halinde, Repo sahipleri bes kurus alamaz. Ne verirsem kabul etmek zorundalar. Çünkü sigorta da yok…” Sirketin sahibi çok açik ve net konusmus. Helal olsun!..
Gazetelerden okuduguma göre A-OG Türkinvest’in sahibi, 1.3 trilyon lira tutarinda “karsiliksiz repo” yapmis. Sirket bundan batmis. Bu sirket bundan önce de 2 defa karsiliksiz repodan güç duruma düsmüs, ikinci karsiliksiz repo olayinda kazik yiyen devlet bankalari imis. Devlet geregini yapmis, iki kere bu sirketi kurtarmis.
Emin Çölasan kardesimin yazdigina göre bu iki kurtarma isleminden sonra adi geçen araci kurulus için Savciliga suç duyurusu yapilmis. Savciligin olusturdugu bilirkisi heyetinin tesbit ettigi yolsuzluklar ve usulsüzlükler nedeniyle sirketin kapatilmasi için dava açilmis. Ama bu arada Sermaye Piyasasi Kurulu bütün bunlara karsin ayni araci firmaya, dava neticelenmeden “repo yapma, halka arzda aracilik etme, müsteri portföyü yönetme” ve bu yetkilere dayanarak halktan para toplama yetkisi ve belgesi vermis.
* * *
Önce size Repo’nun ne demek oldugunu anlatayim. “Faiz ile para topla-yanlarin, parasini faize yatiran kisilere teminat olarak tahvil ve bono vermeleri ve faiz süresi sonunda tahvil ve bonolari geri alarak ana para ve faizi ödemeleri taahhüdünde bulunmalarina Repo denilir.”
Bakiniz “banka mevduatinda paranizin teminati, bankanin verdigi söz ve elinizdeki hesap cüzdanidir”. Halbuki Repoda teminatiniz faiz için yatirdiginiz para karsiligi (normalde size teslim edilmesi gereken fakat pratikte size saklama makbuzu verilen) tahvil veya bonodur. Günü geldiginde (tahvil veya bononun aslini veya saklama makbuzunu) iade edip, ana para ve faizi geri alirsiniz.
Repo kelimesi ingiliz dilinde (Re-Purchasing Agreement) “Geri Satin Alma Anlasmasi” kelimelerinin kisaltilmis seklidir. Geri satin alma taahhüdü karsiligi, bono ve tahvil satisidir.
Ben bunu size daha basit bir sekilde anlatayim. Hazine 6 ay vadeli bono çikariyor. Faizi yillik net yüzde 120. Siz paranizi 6 ay vadeli baglamak istemiyorsunuz. Örnegin bir ay vadeli faize vermeye niyetlisiniz. Bankaya gidiyorsunuz. Banka size diyor ki “Ben sana yillik net 110 faiz esasi ile daha
önce satin aldigim 6 aylik tahvillerden birini vereyim. Bir de belge vereyim. Bir ay sonra sen o belge ile tahvili getir. Bir aylik faizim ve ana parani al… Tahvili alip saklamak, sonra getirmek zor gelir ise, birak banka kasasinda saklayayim. Bu tahvilin kasada oldugunu belirten bir belge vereyim. Belgeye tahvilin numarasini da yazarim. Senden baskasina bu tahvili “vallaha da billaha da satmam”… Sözüm söz…” Bu islemde bankanin kan su: Yillik yüzde 120 net faizli tahvili size yillik yüzde 110 net faizle satiyor. Aradaki faiz farki bankanin. Veya bu islemden komisyon adi altinda biraz para aliyor. “Allaha bin bereket” diyor…
Bakiniz… Bu islemde esas olan Reponun mutlaka bir tahvil veya bono seklinde teminatinin olmasi… Parasini Repoya yatirana bu tahvil veya bononun teslim edilmesi veya bu bono ve tahvil bankada saklanacak ise, numaralarinin üzerine yazili oldugu bir saklama makbuzunun parayi yatirana mutlaka verilmesi… iste bu islem “karsilikli Repo”dur.
Eger banka veya araci kurulus Repo ile topladigi paralarin karsiligi olan tahvilleri bonolari saklayacak yerde “el altindan satar ise”, veya tek bir tahvil veya bonoyu birden fazla kisiye teminat gösterip, baska anlatimla, ayni tahvil ve bonoyu karsilik gösterip üç-bes-yirmi-otuz Repo islemi yaparsa buna “karsiliksiz Repo” denilir. Gazetelere yansiyan haberlere göre AOG Türk Invest 6 bin kisiden 1.3 trilyon lira parayi, karsiliksiz Repo yaparak toplamis…
* * *
Reponun nasil yapilacagi, Repo yapanlara nasil izin verilecegine ait e-saslar 31.7.1992 tarihli Resmi Gaze-te’de yayinlanmistir. Kimlerin, hangi menkul kiymetler karsiligi Repo yapabilecekleri Devletin iznine tabidir. Bu izni Sermaye Piyasasi Kurulu denilen Basbakan’a bagli kurul verir. (AOG Türkinvest’e de bu kurul izin vermistir.) Resmi Gazete’de yayinlanan teblige göre, Repo yapan bankalar, araci kuruluslar, para yatiran kisiye, Repo karsiligi bonoyu tahvili teslim etmek zorundadir. Bunu saklamaya almislar ve saklama belgesi vermisler ise, belge üzerine tahvil ve bononun numarasini yazmaya mecburdur. Açik anlatimiyla hiç bir sekilde açik Repo yapamazlar. Resmi Gazete’de yayinlanan Teblig’e göre, Repo islemi yapan kuruluslar bu islemi izleyen haftanin ilk is gününde kimlere ne karsiligi Repo yaptiklarini gösteren cetvelleri Sermaye Piyasasi Kuruluna göndermek zorundadir. Ve de Sermaye Piyasasi Kurulu Repo yapan kuruluslari denetlemeye mecburdur. Bu sorumlulugu tasimaktadir.
AOG Türkinvest’in karsiliksiz Repo ile 1.3 trilyon lira toplayip paralan “de-ve yapan” yönetimi sorumludur, îyi de, acaba bu AOG Türkinvest’e Repo yapma izini veren, her hafta AOG Türkinvest’ten gelen cetvelleri kontrol etmeyen, bu sirketi denetleme sorumlulugu tasidigi halde denetlemeyen, taaaaa ki… 6 bin saf ve bakir
Türk çocugunun 1.3 trilyon liralik Repolarinin karsiligi tahvil ve bonolar “havaya uçup”, bu kadar büyük tasarruflar karsiliksiz kalincaya kadar “uyuyan” Sermaye Piyasasi Ku-rulu’nun sorumlulugu ne olacak?
Abicim… Burasi Türkiye… Bu da geçer… mi diyecegiz?

 

Sende yorum yap