İTO ve DİE Fiyat Endeksleri farklı endeksler

, , Sende yorum yap

Türkiye’de aylik fiyat degisimlerini DIE (Devlet Istatistik Enstitüsü) ve ITO (istanbul Ticaret Odasi) ayri ayri izliyor.
Iki kurulus her ayin fiyat degisimini gösteren dört farkli oran yayinliyor:
(1) DIE Toptan Esya Fiyatlari Endeksine göre Temmuz ayinda Türkiye’de toptan fiyatlar yüzde 2.5 oraninda artti.
(2) ITO istanbul Ili Toptan Esya Fiyatlari Endeksine göre istanbul’da toptan esya fiyatlari yüzde 2.3 oraninda artti.
(3) DIE Türkiye Tüketici Fiyatlari Genel Endeksine göre tüketici fiyatlari yüzde 3.4 oraninda artti.
(4) ITO istanbul Ili ücretliler Geçinme Endeksine göre, ücretlilerin tükettigi mal ve hizmetlerin fiyati yüzde 3.2 oraninda artti.
Fark nerede?
ITO ve DiE’nin toptan ve tüketici endekslerinin birbirine yakin, fakat gene de farkli neticeler verdigi görülür.
Acaba bu fark nereden ve neden ortaya çikiyor?
ITO, istanbul’da toptan ticarette önemi bulunan 94 maddenin istanbul piyasasindaki toptan fiyatlarini izler. Bu 94 maddenin 7 tanesinin fiyati izmir, Adana ve Bursa borsasindan alinir.
DIE ise, 4 ana sektör, 31 alt sektörde 678 maddenin Türkiye’nin her kösesindeki toptan fiyatlarindaki degisimi gözler.
DIE, Tüketici Fiyatlari Endeksi Türkiye’deki 62 milyon insanin tükettigi mallarin harcamalar içindeki agirligi dikkate alinarak hesaplaniyor. Bu endeks hazirlanirken, Rahmi Koç’un harcamalari da Rahmi Koç’un yaninda çalisan soför ihsan Efendinin tüketimi de, Sirnak’da simitçilik yapan Ali Efendinin tüketimi de dikkate alinir.
ITO’da durum
Halbuki ITO, istanbul Ili Ücretliler Geçinme Endeksi hesaplanirken, sadece istanbul ili hudutlarinda, ücret ile çalisanlarin geçinmek için yaptiklari harcamalara konu mallarin fiyatlarindaki artislar dikkate alinir.
Rahmi Koç, istanbul’da yasiyor ama, ücretli degil. Onun harcamalari bu hesaba girmez. Rahmi Koç’un kapisinin önünde simit satan Rüstem Efendinin harcamalari da bu hesaba girmez. Çünkü ücretli degildir.
Ama Rahmi Koç’un soförü, ücretli oldugundan onun aldigi mal ve hizmet fiyatlari hesaba girer.
Türkiye’de ilk resmi fiyat endeksi 1927 yilinda istanbul Ticaret Odasi tarafindan hazirlanip yayinlandi. ITO’nun endeksleri hazirlayan bölümü, Sabiha Güzel yönetiminde deneyimli uzmanlardan olusuyor.
Bu uzmanlar istanbul’da 15 bölgedeki süpermarket, semt pazari, daimi pazar ve diger isyerlerinden her hafta belli mal ve hizmetlerin fiyatlarini belirler. ITO endeksinde 242 maddenin fiyati izlenir.
Tüketim harcamalarinda her mal ve hizmetin agirligi farklidir. ITO endeksini hazirlayanlar, istanbul’da yasayan ücretlilerin toplam harcamalarinin yüzde 42.9’unu gidaya yaptiklarini, konut harcamalarinin toplam içindeki payinin yüzde 20.72, giyim esyasinin yüzde 12.47 oldugunu varsay-mislardir.
Bu anlatim çerçevesinde özetleyelim: (1) istanbul’da ücretlilerin durumu nasil derseniz, ITO geçinme endeksine bakacaksiniz. (2) istanbul’da genelde fiyatlar nasil diye merak ediyorsaniz, ITO toptan esya fiyatlari endeksine bakacaksiniz. (3) Türk halki fiyat artislarindan nasil etkileniyor diyorsaniz, DIE Tüketici Fiyatlari Endeksine bakacaksiniz. (4) Türkiye’de genel fiyat egiliminin ne yönde oldugunu ögrenmek için, DIE Toptan Esya Fiyatlari Endeksini izleyeceksiniz.

 

Sende yorum yap