İthalat durunca “cari açık sıfırlanır gibi oldu

, , Sende yorum yap

Son haftalarda “Cari Açik Sifirlandi” seklinde beyanatlar veriliyor, gazetelerde yazilar çikiyor. “Cari Açik Sifirlandi” diyenler, “ülkenin döviz sorunu kalmadi” demek istiyor… Ama acaba dedikleri dogru mu? nedir bu “Cari Açik”? Efendim, ülkenin döviz hesabi bir bütün olarak “Ödemeler Bilançosu” denilen bir tablodan izlenir. ‘ Ödemeler Bilançosu” denilen tablo iki bölümden olusur: (1) Cari Islemler Bilançosu (2) Sermaye Hareketleri Bilançosu.
Cari islemler Bilançosu, belli bir dönemde ülkenin döviz gelir gider trafigini gösterir. Gelir o-larak ihracat, turizm, tasima gelirleri, isçi dövizleri ve diger gelirler burada yer alir. Gider olarak ithalat, borçlarin faiz ö-
demeleri ve diger ödemeler buraya kaydedilir. Iste bu gelir gider trafiginin neticesine göre Cari Islemler Bilanço “Açik veriyor veya Fazla Veriyor” denilir.
Bu yazinin altinda size verdigim özet tabloya bakiniz. Geçen yilin ilk 5 aylik döneminde Cari Islemlerde gelirler, giderlerden 2.3 milyar dolar eksik kalmisti. Bunun neticesi olarak “Cari islemler Dengesi 2.3 Milyar Dolar açik verdi” diye konusulmustu.
Bu yilin ilk 5 aylik döneminde, ayni gelir gider trafigine bakiyoruz.
Gelir ile gider arasindaki fark (açik) 190 milyon dolara düsmüs. Iste bunu görenler, “Oh… Oh… Isler düzeliyor… Döviz açigi kapaniyor. Cari Islemler sifirlaniyor (dogru ifade ile, cari islemler açigi sifira dogru gidiyor)” diyorlar.
* * *
Neyin ne oldugunu anlamak için, sadece neticeye degil, o neticeye bizi götüren rakkamlara da bakacaksiniz. Bunu yapmazsaniz, yanlis havalara girersiniz…”- Ohhh…Ohh… Türkiye’nin döviz sorunu çözüldü…” diye dügün bayram edersiniz.
Geçen yilin ik 5 ayinin rakkamlari ile bu yilin ilk 5 ayinin rakkamlarini karsilastirinca görüyoruz ki, geçen Mayis a-yi sonunda 2 milyar 265 milyon dolar olan Cari Islemler Açigi’nin bu yilin ayni döneminde 190 milyon dolara düsmesinin tek bir nedeni var. Ithalat 2 milyar 757 milyon dolar gerilemis. Ithalat 2 milyar 757 milyon dolar gerileyince, açik da 2 milyar, 1.75 milyon dolar azalmis. Iste o-lan, biten bu…
1994 yilinin ilk 5 ayinda ithalat, neden 2.7 milyar dolar (gecen yila göre yüzde 20 oraninda) daraliyor? Çünkü
yatirimlar durdu. Üretim durdu. Ithalati en çok bu iki kalem etkiler. Otomobil, çikita muz, kahve gibi lüks ithal mallarindaki gerilemenin payi çok azdir. Açik anlatimiyla, ekonomi tekrar kipirdasa ithalat da tekrar artar… Bu nedenle Cari Islemler Acigi’nda “saglikli bir küçülme” ihracat artisina, döviz geliri artisina bagli küçülmedir.
Simdi gelelim, Ödemeler Bilançosu’nun ikinci bölümü olan Sermaye Hareketleri Bilançosu’na… Sermaye Hareketleri, genelde Cari Islemler Bilanço-su’nun döviz açigini kapatan veya ülkenin döviz rezen/elerini besleyen kaynaktir.
Kisa, orta ve uzun vadeli borçlanma hareketleri burada yer alir. Yil içinde ne kadar borç alinmis ne kadar borç ana parasi ödenmis, burada görülür. (Dikkat buyurunuz, borç kullanimi ve ödemesi Sermaye Hareketlerinde yer aliyor, faiz ödemeleri Cari Islemler Bilançosu’na giriyor.) Yabanci sermaye ne getirmis ne götürmüs, net ne birakmis ? Burada yer alir. Yabancilarin hisse senedi satin almak için getirdikleri dövizler buraya kaydedilir.
Sermaye Hareketleri’ne bakiyoruz: Geçen yilin ilk 5 ayinda ülkeye net 4 milyar 93 milyon dolar girmis iken, bu yil ayni dönemde ülkeden net 621 milyon dolar çikis olmus.
“Ne olmus da böyle olmus?” diye bakiyoruz. En önemli kalem, net kisa vadeli dis borç kullanimi. Geçen yilin ilk 5 ayinda Türkiye’ye 3.3 milyar dolar net kisa vadeli kredi girmisken, bu yilin ayni döneminde net 5.3 milyar dolar kisa vadeli kredi ödemesi yapilmis.
Bu kadar para disari çikmis. Geçen yil 5 ayda içeriye 2.5 milyar dolar sokan ticaret bankalari, bu yil disariya 4.2 milyar dolar para çikarmis, borç ödemis. Geçen yil net 787 milyon dolar döviz getiren ticaret kesimi, bu yil net 952 milyar dolar borç ödemis.
Netice: Ihracat oldugu yerde sayiyor. Yeniden kisa, orta ve uzun vadeli kredi kullanma imkani ortadan kalkmis. Vadesi gelen kisa vadeli krediler gümbür gümbür disari’ çikiyor. Bir daha da geri dönmüyor. Ithalattaki gerileme sayesinde yilin ilk bes ayinda döviz kitligi hissedilmemis. Fakat ithalat daha ne kadar geriler ? Sifir olabilir mi?
Sok tedbirlerin etkisinde küçülen Cari Islemler Açigi’na bakip, “döviz sorunu çözüldü, dövizde arz ve talep dengeye geldi” sanilir ise ileride büyük sürprizlerle karsilasilir.

1994 1993 Fark
CARI DÖViZ GELiRi 11.428 12.010 -582
-ihracat 6.389 6.368 21
-isçi dövizi 1.063 1.116 -53
-Turizm 1.030 1.135 -105
-Digerleri 2.946 3.391 -445
CARi DÖViZ GlDERl 11.618 14.375 -2.757
-ithalat 8.717 11.312 -2.595
-Faiz 1.292 1.419 -127
-Turizm 288 273 15
-Digerleri 1.321 1.371 -50
CAR! ISLEMLER AÇIGI -90 -2.365 -2.175
SERMAYE HAREKETLERi (-621) (4.093)
(Kisa Vadeli Kredi – Net) (-5.311) (3.325)
(Orta ve Uzun Vadeli Kredi – Net) (-398) (91)
(Portföy Yatirimlari) (1.482) (982)
(Yabanci Sermaye – Net) 123) (204)

 

Sende yorum yap