israil Merkez Bankası Başkanı basın toplantısı yaptı

, , Sende yorum yap

israil Merkez Bankasi Baskani Prof. Dr. Michael Bruno, dün bir basin toplantisi düzenledi, Prof. Bruno, israil’de yüzde 500’e kadar çikan enflasyonu bugün yüzde 16’lara indirirken, döviz
kurlarini, ücretleri, kredileri ve fiyatlari dondurma yoluna gittiklerini anlatti,
Politikacilarin, enflasyon tehlikesinin bilincine varmasi gerektigini belirten Prof. Bruno,
“Uygulanacak programi milletin onaylamasi, bunun arkasindan da sendikalar basta olmak üzere, isveren derneklerinin ve hükümetin anlasmasi gerekiyor” dedi.
israil enflasyonu nasil dizginledi ?
• israil’de 1985 yilinda uygulamaya konulan îstikrar Programi basarili oldu enflasyonu kontrol altina aldi. Fakat ayni programin baska ülkelerde aynen uygulanmasi imkansiz.
• Israil’in içinde bulundugu savas ekonomisi ve Amerika’nin Israil’e devamli para yardimi, uygulamayi hem kolaylastiriyor hem güçlestiriyor. Ama Israilli profesörün ünü giderek artiyor
Bu aksam istanbul’da Ekonomik ve Sosyal Etüdlcr Konferans Heyeti’nin davetlisi olarak Etap Marmara Oteli’nde israil Merkez ‘Bankasi Baskani bir konusma yapacak
Gelismekte olan ülkelerde enflasyon ile mücadele politikalari konusunda aörüslerin açiklayacak. Dün de bir basin toplantisinda israil uygulamasini anlatti, sorulara yanit verdi.
israil Merkez Bankasi Baskani Prof.Dr. Michael Bruno bir iktisatçidir. 1985 yilinda israil’de enflasyon ile mücadele programini hazirlamak ile görevlendiril-
mis, daha sonra da hazirladigi programin uygulanmasi sorumlulugunu üstlenmesi için Merkez Bankasi’nin basina getirilmistir.
Prof.Dr. Michael Bruno’nun israil’deki uygulamalari basan kazaninca, ünü birden artmistir.
Israil ekonomisinde inis çikislar
Israil ekonomisi 1950 yilindan bu yana devamli inisler çikislar içindedir.
1952-1953 yillannda duraklama sonra hizli bir gelisme dönemi yasanmis, 1967 yilinda israil’in bölgedeki savasi alevlendirmesinin etkisinde ekonomi de bozulmaya baslamistir.
1973 yilinda ekonomik sorunlar ciddiyet kazanmis, enflasyon kontroldan çikmistir.
1978-1985 yillan arasinda israil’de fiyatlar yüzde yüzbin oraninda artmistir.
Bu dönemde otomatik endeksleme sistemi getirilmis, ücretler, tasarruflar, kiralar ve fiyatlar otomatik isleyen endekse baglanmistir. Bu nedenle fiyatlarin yüzde 400-500 arttigi dönemlerde Israil halki enflasyondan gerçekten yüzde 20 dolayinda etkilenmistir.
Endeksleme sistemi, çilgin enflasyonu halka duyurma-mis, fakat ekonomiyi tahrip etmistir.
Bütçe açigim vergi ile kapamanin güçlügü
Israil, dünyada vergi yükü en agir ülke olarak görülmektedir. GSMH nm yüzde 49,5’u oraninda vergi toplamakta, devlet GSMH’nm yüzde 66’si oraninda harcama yapmaktadir.
Bu oranlar göstermektedir ki, israil’de bütçe açiklarini vergiyi artirarak kapamak imkansizdir.
Israil’de devlet tüm gelirleri “vergi adi altinda” topladigindan, tüm harcamalari “bütçeden yaptigin* dan” bu oranlar açiklikla görülebilmektedir.
Israil halki da dünyada en fazla vergi ödeyen halktir, israil’de ortalama ücretten yüzde 70, yüzde 75 oraninda vergi kesilmektedir.
örnegin yilda 30.000 ABD Dolan ücreti olan bir mühendis için isveren devlete ayrica 20.000 ABD Dolan tutarinda sosyal güvenlik ve emeklilik vergisi ödemekte, yillik istihdam faturasi 50.000 ABD Dolarina yükselmektedir. Bu rakkam ABD’de bir mühendisin, isverene toplam maliyetine esittir. Ancak bu mühendis, ABD’de net olarak 28.000 ABD Dolan alirken, Israil’deki mühendisin eline yilda net 9.000 ABD Dolan geçebilmektedir.
Savasin agir faturasi
Israil’de., savas ekonomiye devamli agir faturalar çikanyor. Örnegin, yakin geçmiste Lübnan’daki Filistin gerillalarini temizlemek amaciyla baslatilan savas ile bu savas sonucu Bati Seria’daki geçici yerlesimin faturasi 9 milyar ABD Dolan olarak hesaplaniyor.
Amerika’dan akan paralar
Israil kendi parasi ile her yil l milyar dolarin üzerinde bazi yillar 1.8 milyar dolara kadar yükselen askeri ithalat yapmaktadir.
ABD Disisleri Bakanligi bir açiklamasinda Israil ekonomisinin güçlenmesi konusundaki ABD Hükümeti karanni ortaya koymustur, 1984 yilinda Disisleri Bakan Yardimcisi Robert Pelitreau sunlari söylemistir: “ABD’nin Ortadogu’daki ilgisi güçlü bir israil Devletinin varligini sürdürmesidir. Bu ise ancak, israil ekonomisinin güçlendirilmesi ile mümkün olabilir.”
Amerikan yardimi her yil bir Musevi basina 3.310 dolar
1979 yilinda USAF (ABD Hava Kuvvetleri) Istihbarat Baskani General George J. Keegan, “israil’in Ortadogu’daki askeri varligi ve ABD’ye sagladigi istihbarat o ölçüde önemHdir ki, ABD, israil’de verdigi her l dolann karsiliginda israil’den 1.000 dolar almaktadir” demistir.
ABD, 1983 yilindan bu yana israil’e her yil yaklasik 2.5 milyar ABD Dolari Hükümet yardimi yapmaktadir. Bu raltkamin yaklasik 1.7 milyar ABD Dolarlik kismini askeri malzeme olusturmaktadir.
Dr. Thomas Stauffer,
Middle East Institute içinyaptigi bir çalismada israil’in ABD için yilik faturasini 10 milyar dolar olarak hesaplamakta ve israil’de yasayan her bir Yahudi basina ABD’nin her yil yaklasik 3.310 dolar sübvansiyon yaptigini öne sürmektedir.

Fiyat artislarim önleme arayislari
Israil’de bir çok iktisatçi fiyat artislanni önleyecek öneriler gelistirmeye baslamislardir.
1983 yili basinda israil Merkez Bankasi arastirma bölümünde çalisanlar “belli bir süre için israil Orasi (Shekel)in yerine ABD Dolan kullanimini önermislerdir.” Dolarlzasyon diye adlandirilan bu öneri Maliye Bakani Yora Aridor tarafindan da benimsenmis, bu arada banka hisse senetlerinde ciddi bir düsme basgöstermis, bankalar krize girmis, 24 saat sonra da Aridor istifa etmistir.
Iste bütün bu inisli çikisli dönemlerden ve basansiz tecrübelerden sonra ciddi ve genis kapsamli bir “istikrar Programi” arayisi ortaya çikti. Simon Peres Hükümeti, l Temmuz 1985 kararlanni uygulamaya koydu.
1985 Istikrar Programi
israil’in Temmuz 1985 tarihinde uygulamaya koydugu Istikrar Programi, bütçe açigini kapatmada ve enflasyonu önlemede basanli olmustur.
Programi nazirlayan ekibin basi Profesör Michael Bruna ve Programi uygulumaya koyan Basbakan Shimon Peres, uygulamaya geçmeden önce açiklikla bir beyanda bulunmuslardir. Istikrar programi bir yilliktir. Bir yil içinde netice alinacaktir. Uygulamanin ilk üç ayi en sikintili dönem olacak, daha sonra sikintilar tedricen azalmaya baslayacaktir.”
Verilen söz tutulmus. Program bir yil içinde basariya ulasmistir.
Israil’in Istikrar Programi’nin özelligi
Önemli olan, “Iktisat biliminin destegi ile, ciddi bir program çerçevesinde bütçe açiklarinin ve enflasyonun bir yil içinde kontrol altina ahnabil-mesidir.”
Israil ömfgi bu bakimdan önemlidir.
Yoksa, “Israil’de yapilanlari baskalan da aynen yapar Ise onlar da enflasyonu kontrol arana alabilir” iddiasinda bulunmak imkansizdir.
Yoksa “israil bir yillik bir Program uyguladi. Bütçesini denklestirdi. Enflasyonu kontrolaltina aldi. Artik hiç sorunu kalmadi’ denemez. Çünkü:
– Profesör Bruno’nun istikrar Programi modeli, Israil’in özellikleri dikkate alinarak hazirlanmis bir istikrar Programidir.
– Israil’de l Temmuz 1985 Programiyla bütçe açigini kismada ve enflasyonu kontrol alina almada basan saglanmistir ama, bu rnüsbet durumun uzun süre devam etmesi sansi zayiftir. Çünkü israil’in özel politik sorunlari, özel ekonomik sorunlari, kisa sürede kurulu dengeleri alt üst edebilmektedir.
Israil’de Istikrar Programi ne getirdi?
Istikrar Programi “Bir yillik” olarak düsünüldü. Bir yillik dönemin ilk 3 ayi “tehlikeli dönem” ilan edildi.
Israil’in l Temmuzl985 tarihindeki uygulamaya konulan istikrar Programi bes temel hedefe dönük idi.
(1) Bütçe açiklan GSMH’nm yüzde 15 oranindan yüzde 8 oranina düsürülecektir.
(2) israil para birimi SJiekel yüzde 9 oraninda develüe edilecek ve yeni Israil Shekel’Inln degeri 1.5 NIS esittir l ABD Dolari dolayinda sabitlestirilecektir.
(3) Ücretler ve fiyatlar 3 ay içinde dondurulacaktir. Ücretlerdeki otomatik endeksleme sistemine son verilecektir.
(4) Siki kredi politikasi uygulamasi yolunda yüksek faiz uygulanacaktir.
(5) Israil’de mali aktiflerin enflasyondan korunmasi için endekse baglanmasi veya dolara baglanmasi seklindeki uygulama sona erdirilecektir.
***
Paketi hazirlamak baska sey, uygulamak baska sey…
Prof. Dr. Michael Bruno hazirladigi paketi uygulama sorumlulugunu da üstlendi.
Basariyi sagladi, iste onun için ünü artti… Bugün onun için Türkiye’ye çagirmislar, “enflasyon nasil önlenir, anlat bakalim diye kendisini konusturuyorlar.

 

Sende yorum yap