IRA ve ETA

, , Sende yorum yap

PKK benzeri silahli eylem gruplari IRA ve ETA’nin ortaya çikisini, gelismesini ve bu silahli eylem gruplariyla yapilan mücadeleyi bilirsek, Güneydogu Anadolu’da olan biteni daha iyi degerlendirmek, daha saglikli çözüm politikalari gelistirmek imkani dogar.
Irlanda’nin ve ispanya’nin sartlari, anayasalari, oralarda yasayan insanlarin deger yargilan bizimkilerden farklidir. IRA ve ETA’nin ortaya çikis nedenleri, istekleri PKK’ninkinden farklidir. IRA ve ETA ile yürütülen mücadele seklini, irlanda ve ispanya’da çözüm için kabul edilen modelleri Türkiye’de aynen uygulamak imkani yoktur.
Önemli olan Irlanda ve Ispanya’da “ne olmus, neden olmus, nasil olmus” konusunu bilmek, tecrübelerden ders çikarmaktir.
Dogu Ergil’in TOBB için hazirladigi raporun üçüncü bölümünde IRA ve ETA’nin kisa tarihçesi veriliyor.
IRA, Kuzey Irlanda Katolik toplulugu içinde dogmus silahli eylem grubunun adi. irlanda, Britanya Adasi’nin batisinda bir ada. Ingilizler bu adayi 12. yüzyilda isgal etti. Ingiliz isgali 1922 yilina kadar sürdü. Ingilizler Katoliklerin çogunlukta oldugu adanin nüfus yapisini Protestanlar lehine degistirme çabasini yüzyillar boyu sürdürüyor. Ingiltere’den adaya Protestan göçmenler gönderildi. Onlara toprak verildi. Milyonlarca Katolik Irlandali’nin adadan göçü tesvik edildi. Sonunda Protestanlar adanin kuzeyindeki alti eyalet disinda kalan bölgelerde azinliga düstü.
Protestanlarin çogunlukta oldugu kuzeydeki alti eyalet “Kuzey irlanda” adi ile Birlesik Kralliga baglandi. Adanin diger bölümlerinde Bagimsiz irlanda Cumhuriyeti’nin kurulmasina izin verildi.
Yetmis yildir Kuzey irlanda, Katoliklerin azinlik muamelesi gördügü bir bölge.
Katolikler, esitsizlik ve dislanmislik karsisinda esit sosyal ve siyasal haklar için mücadeleye 17. yüzyilda basladi. Belfast’da 8, Derry’de 2 defa isyan ettiler. 1970’lere girerken baslayan silahli mücadele yirmibes yil sonra simdilerde sona ermek üzere.
Katolikler, “esitlik” ve de Ingiliz hakimiyetinden kurtulup Güney’deki “Irlanda Cumhuriyeti” ile birlesmek istiyordu. Protestanlar ise ingiltere ile birlesmekten yana idi. Siyasi ve ekonomik güç Protestanlar’da oldugu için, onlarin dedigi oldu. Kuzey irlanda bu yüzden Birlesik Kralliga bagli kaldi.
Katolikler önce “insan haklan ve sosyal adalet” istegi ile gösteriye basladi. 1968 Ekim ayinda IRA militanlari ortaya çikti. Katolikler’in gösterilerine gelen
Protestanlar polis destegi ile saldiriya geçince silahli mücadele basladi.
1969 Agustos ayinda Britanya Kralligi, “Protestanlar’i korumak gerekçesi ile” adaya asker gönderdi. Parlamento’da Protestanlar’in seslerini duyurma imkani ellerinden alindi.
Asker “güvenligi saglama” operasyonu sirasinda Katolikler’e ates açmaya
baslayinca, Katolikleri karsilarina aldi. Katolikler IRA’yi desteklemeye basladi. Giderek güçlenen IRA 34 bin kanli eylem gerçeklestirdi. Eylemlerde 3 binden fazla insan öldü, 33 binden fazla insan yaralandi.
Halbuki IRA’nin sadece 100’ü silahli 1100 üyesi vardi. Yirmibes yillik silahli mücadeleden sonra Britanya Hükümeti terörle mücadeledeki politikasini degistirdi. Kuzey irlanda Parlamentosu ve Hükümeti yeniden çalismaya basladi. 1995 yili basinda, teröre son verilmesi karsiliginda “Kuzey Irlanda’nin gelecegine, Kuzey irlanda halkinin oylariyla karar vermesi” kabul edildi.
Ispanya tecrübesi, Irlanda tecrübesinden çok farkli. ETA, “Bask Yurdu ve özgürlügü” için savasan milislere verilen isim. Bask, Ispanya’nin 17 özerk eyaletinden biri. “Ispanyol ulusunun çözülmez birligi, bütün ispanyollarin ortak vataninin bölünmezligi Anaya-sa’nin temel ilkesi”.
Fakat Anayasa, “ulusu olusturan milliyetlerin ve bölgelerin özerkligini, aralarinda dayanismayi benimser ve garanti eder.”
1936 yilinda “Sol Partiler Koalisyonu” (Cumhuriyetçiler-Halk Cephesi) seçim ile iktidara gelince, sagci partiler ittifaki ordunun destegi ile hükümete isyan ederek iç savasi baslatti.
General Franko’nun önderligindeki sagci ittifakin zaferiyle 1939 yilinda sona eren savasta bir milyon insan öldü veya ülkeden kaçti.
Bu savas sirasinda 17 özerk eyaletten Catalunia ve Bask halki sol partiler koalisyonu-Cumhuriyetçiler’den yana kaldi. Franko, “halklarin/milliyetlerin tarihten gelen haklarini tanimayinca”, “etnik bir grup” olarak Catalan ve Bask milliyetçileri Franko rejimine karsi harekete geçti.
Iste bu ortamda, kendilerini eski Bask savasçilarinin siyasi mirasçilan oldugunu iddia eden “Bask Yurdu ve özgürlügü Hareketi Milisleri” ETA ortaya çikti.
Hükümetin halka baskisi, halkin ETA’yi desteklemesine neden oldu. ETA, 1968 yilindan günümüze kadar çok sayida terör eylemi gerçeklestirdi. ETA’nin arayisi, orduyu muhatap almakti. Franko önemli bir karar aldi. Orduyu ve jandarmayi kullanmadi. Terör ile savasmak üzere özel yetistirilmis, ordudan farkli üniformalar giyen uzman bir “polis-jandarma” gücü ile terörle mücadeleye girdi.
1977 yilinda demokratik anayasa ile etnik gruplara, yerel kültürel topluluklara özgürlük, özerklik ve demokratik haklar verildi.
Catalunia ve Bask halkinin yakinacagi konu kalmadi.
Dogu Ergil’in hazirladigi raporun son bölümünde IRA ve ETA hakkinda genis bilgi veriliyor. Irlanda ve Ispanya’da sorunun, bu örgütlerle silahli mücadele ile degil, bu örgütlerin ortaya çikmasina yol açan huzursuzluklarin çözülerek nasil ortadan kaldirildigi da anlatiliyor.
Baska bir yazida bu konularda da özet bilgi verecegim.

 

Sende yorum yap