Havayollarını yaşatma savaşı

, , Sende yorum yap

Fransiz Hükümeti, milli havayolu Air France’i, Portekiz Hükümeti, milli havayolu TAB’i, Yunan Hükümeti, milli havayolu Olimpic Airways’i kurtarmak için bu sirketlere toplam 6.4 milyar dolar devlet yardimi yapmak istiyor.
Halbuki Avrupa Toplulugu kanunlari, hükümetlerin batacak durumdaki sirketleri devlet yardimi ile ayakta tutmaya çalismasina izin vermiyor. Bu yardimlar “serbest rekabet” ilkelerine uymuyor.
Avrupa Toplulugu Anlasmasini imzalayan hükümetler, toplulugun ilgili komisyonlarinin izini olmadan (kendi keselerinden verecek olmalarina ragmen) bu yardimlan yapamayacaklarindan simdi izin pesinde kosuyor.
* * *
Bu haberi ben 4 Mayis 1994 tarihinde “The Wall Street Journal” gazetesinde okuyunca “ilgimi çekti”… Çünkü bizim milli havayolu sirketimiz, özellestirmeye çalistigimiz Türk Hava Yollan’na hükümetin tize! bir mali yardim yapmasi sözkonusu degil. Sermayenin 2.5 trilyon liradan 5.5 trilyon liraya çikarilmasi kararlastirilmis ama, Hazine para bulamiyor. THY, 1993 faaliyet döneminde 1.3 trilyon lira zarar etti diye de üzülüyoruz. Yil sonundaki dolar kuru ile bu zarar yaklasik 100 milyon dolar ediyor. Belçika’nin milli havayolu Sabena’nin 1993 zarari 133 milyon dolar.
THY’nin 1993 yili sonu bilanço rakkamla-rina baktim. Sermayesi 2.5 trilyon lira. 8.5 trilyon lira borcu var. 1993 yilmda satis geliri 9.2 trilyon lira. Açik anlatimiyla satis geliri kadar borcu olan bir sirket, kredi faizinin göklerde uçustugu, döviz borçlarinin kur riskinin tavanlarda dolastigi bir yilda ne yapabilir? Allah yardimcisi ol-
sun.
* * *
The Wall Street Joiirnal’da yayinlanan yazi beni uyardi… Baktim ki, Avrupalilar i-si “Allaha havale etmiyorlar!”… “Allah yardimcisi olsun” diyerek milli havayollari sirketlerini “kaderleriyle basbasa birakmiyorlar. Havayollarini, bayraklarini tasiyan uçaklari yasatmayi bir “milli gurur” meselesi yapip, gündemin ilk sirasina çikariyorlar.
Okuduklarimdan ögrendiklerimi size aktarayim da, neler oluyor biliniz. Avrupa Top-lulugu’nun anlasmalarina göre, Topluluk üyelerinin havayollari 1993 yilindan itibaren bilet fiyatlarini serbestçe belirleme imkanina kavusmus. 1997 yilindan itibaren, kisintisiz, topluluk içinde istedikleri yere uçabileceklermis. Tabi-i bu durum büyük bir rekabet doguruyor. 1989 yilina kadar Avrupa Toplulugu üyeleri ülkelerin milli havayollarini yasatmak için devlet yardimi yapip yapmadiklarini, ne kadar yaptiklarini bilmezken, simdi bu isler “seffaf olmus”. Herkes devlet yardimi olup olmadigini kontrol edebiliyor. Topluluk yetkili organlarindan izin almadan hükümetler havayollarina (kendi ceplerinden de olsa) yardim yapamiyor.
Fransiz milli havayolu Air France’nin zarari 1.51 milyon dolara ulasmis. Devlet sirketi kurtarmak için 3.54 milyon
dolar taze para vermeye çalisiyor. Ayrica 270 milyon dolarlik tahvilini satacak.
Belçika Hükümeti milli havayolu Sabena’yi yasatmak için 1.02 milyon dolarlik borç erteleme ve sermaye artarimi için Avrupa Toplulugu yetkili organlarindan izin pesinde.
Ispanya Hükümeti milli havayolu Iberia’ya 884 milyon dolarlik sermaye yardimi yapmis. Irlanda Hükümeti milli havayolu Aer Lingus’a 233 milyon dolar enjekte etmis.
Portekiz Hükümeti milli havayolu TAB i-çin 50 milyon dolarlik vergi muafiyeti tanimis, 3 milyon dolarlik borcunu garanti etmis, l milyar dolar taze paita vermis.
Yunan Hükümeti milli havayolu Olimpic Airways’i yasatmak için, 1.5 milyon dolar pesindeymis. Havayolunun 1.4 milyon dolarlik borcunu da üstlenmeyi planliyormus. (THY’nin 1993 bilançosuna göre yil sonundaki toplam kisa ve uzun vadeli borçlarinin toplami, yil sonundaki döviz kuruna göre 600 milyon dolar).
* * *
Avrupa Toplulugu’nün ilgili komisyonlari milli havayollarina hükümetlerin yapmak istedigi yardimlara karsi çikiyor. Buna karsi her ülkenin basbakani, ulastirma bakani bu, izin saglamak için büyük mücadele veriyor. Özel havayolu sirketleri, örnegin British Air-ways, SAS-Scandinavian devlet yardimi almadiklarindan, bu uygulamanin “serbest rekabet ilkesini yikacagini ileri sürerek” karsi geliyorlar. Çünkü devlet yardimi alan havayollari hem bilet ücretlerini düsürebiliyor hem de zarari göze alarak, her uçus noktasinda rekabete girebiliyor.
* * *
Ben bu yaziyi sunun için yaziyorum: (1) Avrupa Toplulugu dedigimiz Bat devinde de hükümetler belli KITleri ve özellikle havayolu gibi ülke bakimindan gurur konusu olan isletmeleri desteklemeye bunlara para akitmaya devam ediyor. (2) Adi sani çok duyulan büyük havayolu isletmeleri bile devlet yardimi olmadan ayakta kalamiyor. Devlet yardimina ragmen birçogu önemli ölçüde zarar ediyor. (3) Bizim THY’mizin devlet yardimi olmadan ayakta kalmasi bir mucize. (4) Bizim THY’mizin toplam borçlan ile 1993 yili zarari rakiplerinin rakkamlarina bakilirsa (nisbi olarak) korkulacak boyutta degil. (5) THY’nin kisa zamanda özellestirilmesi kolay görülmüyor. Devlet yardimi olmadan yasamasi da zor. Vakit geçmeden, fatura büyümeden birilerinin bunlari görmesi gerekiyor.
Düzeltme: Dün bu sütunda yayinlanan “Re: Republic of Turkey” baslikli yazida LIBOR arti 10 puan faizle Londra piyasasinda islem görmeye baslayan gelir ortakligi senetlerinin tasarrufçuya % 15ge-tiri saglayacagi anlatilirken, ikinci bolümün ikinci ve üçüncü paragraflannda dizgi hatasi olarak 1 rakkami çikmadigindan % 75 oranlari % 5 olarak basilmistir. Özür dileriz. Dogrusu % 15’dir.
p>

 

Sende yorum yap