Ham çelik üretiminde dünyada 15’inciyiz

, , Sende yorum yap

Kamuoyu, hisse senetlerinin cazibesi nedeniyle Eregli Demir Çelik isletmesinin, özellestirme nedeniyle de Karabük Demir Çelik isletmesinin adini ezberledi.
Bu iki isletme ne yapar? Türkiye’de bunlar disinda kimler demir-çelik üretir? Bazi yazida kisaca bunlari anlatacagim.
Bir zamanlar demir-çelik, ülkelerin ekonomik güçlerinin göstergesi idi. Günümüzde “güç göstergesi” degisti. Demir-çeligin önemi azaldi. Bu is “kirli” bir is, bir “ham-maliye” olarak kabul edilir oldu. Ve de böyle bir ortamda, Türkiye dünyanin 15’inci demir-çelik üreticisi durumuna geldi. Bizim önümüzde Japonya, ABD, Rusya, Almanya, Kore, Italya, Brezilya, Fransa, Ingiltere var… Biz Ingiltere’den hemen sonra geliyoruz… Inanilacak gibi degil… Türkiye’de iki türlü tesis var (1) Entegre tesisler: Kardemir (Karabük), Isdemir (Iskenderun), Erdemir (Eregli) üç entegre tesis. Bunlar cevheri kömür ile karisti-rip eritiyor, hammaddeden demir-çelik elde ediyor. (2) Ark Ocakli Tesisler: Bunlarin sayilari yirmi dolayinda. Hurda demiri, elektrikli ark ocaklarinda eritip, siviya dönüstürüyor, sekillendirip satiyor.
1994 yilinda entegre tesislerin üretimi 4.3 milyon ton, ark ocaklarinin üretimi 7.7 milyon ton, toplam demir-çelik üretimimiz 12.0 milyon ton oldu.
Adi çok duyulan Eregli Demir Çelik isletmelerinin toplam üretim içindeki payi yüzde 15.5, Karabük Demir Çelik isletmesinin payi yüzde 6.0 dolayinda.
Toplam demir çelik üretiminin yüzde 36.5’ini kamu sektörü kuruluslari gerçeklestiriyor. Sektörde çalisan 35 bin kisinin ise yüzde 69.6’si kamu sektöründen para aliyor. Demir-çelik üreten entegre tesislerin ana girdileri taskömürü ve cevher. Kullanilan taskömürünün yüzde 83’ü ithal, sadece yüzde 17’si bizim topraklarimizdan çikan kömür. Kullanilan cevherin yüzde 70’i bizim topraklardan çikiyor. Yüzde 30’u ithal. Eregli Demir Çelik Isletmesi kullandigi cevherin yüzde 84’ünü, kullandigi kömürün yüzde 73’ünü ithal ederek çalisiyor.
En ilginç olan, özel sektöre ait “Elektrikli Ark Ocakla-ri”nin durumu. Bunlar, hurda demiri elektrikle eritiyor. Yilda 8.6 milyon ton hurda demir kullaniyor. Bunun 1.5 milyon tonu yurt içinden toplanan hurdalar. Kalan 5.9 milyon ton hurda, baska ülkelerden Türkiye’ye tasinip, eritiliyor. Yurtdisindan bu hurdalari satin almak için ödenen döviz 850 milyon dolar dolayinda.
Elektrikli Ark Ocaklari’nda l ton mamul çelik üretiminde sinai maliyetin yüzde 64’ü hurda, yüzde 10’u yardimci maddeler, yüzde 14’ü enerji, yüzde 6’si isçilik giderlerinden olusuyor.
Demir-çelik isletmelerinden ürünler “uzun ürün” ve “yassi ürün” olarak çikiyor. Türkiye’de yassi ürünü (levha halindeki demir-çeligi) sadece Eregli Demir Çelik Isletmesi ve Borusan grubunun yeni kurdugu Borçelik fabrikasi yapiyor. Bugün için Erdemir’in kapasitesi 3 milyon ton, Borçelik’in kapasitesi 350 bin ton dolayinda… Geçen yilin üretimi 2.1 milyon ton. Halbuki sanayilesen Türkiye’de yassi ürüne ihtiyaç büyük. Bu nedenle iç talebe göre Türkiye her yil l veya 2 milyon ton yassi ürün ithal ediyor. Uzun üründe ise ters bir durum var. Türkiye’nin yillik tüketimi 4.5-5.5 milyon ton iken üretim 9.0 bin ton. 1994 yilinda Türkiye’den 2.1 milyon ton yari ürün (kütük-blum) ve 5.0 milyon ton uzun ürün ihraç edildi. 1.9 milyar dolar ihracat geliri saglandi.
Türkiye’nin 1994 yilinda (380 milyon dolarlik yassi ürün ithalati disinda) kütük-slab ve uzun ürün ithalatina ödedigi döviz 600 milyon dolar. Buna hurda ithalatina
ödenen 850 milyon dolan ekleyiniz. l milyar 450 milyon dolar dolayinda bir ithalat faturasi ortaya çikar. Ihracat 1.9 milyar dolar… Aradaki farkin bir kismi da ark ocaklarinda kullanilan enerjinin ithalat girdisine gider… Görülüyor ki döviz trafigi yönünden büyük rakamlarda bir net döviz getirisi olmayan bir faaliyet sözkonusu.
Ben bu yazidaki bilgileri Demir Çelik Üreticileri Dernegi Genel Koordinatörü Hami Kartay’in hazirladigi rapordan topladim. Hami Kartay raporunda, yassi ve uzun ürün konusunda Türkiye’deki çarpik gelismeye dikkat çekiyor. Yassi ürün pahali yatirimi olan tesislerde yapiliyor. Sanayilesmeye paralel olarak kaliteli yassi ürün talebi tirmaniyor. Çünkü, gemi sanayimden tutunuz da, otomotiv sanayiine, buzdolabina, çamasir makinesine kadar her türlü üründe yassi demir-çelik kullaniliyor. Uzun ürün, insaat demiri veya yan mamul ürün seklinde degerlendiriliyor. Gelismis ülkelerde toplam demir çelik üretiminin yüzde 70’i yassi ürün iken, ülkemizde toplam üretimin sadece yüzde 15’i yassi ürün, bunu da iki isletme yapabiliyor.
Sanayilesmis ülkeler kisi basina ortalama 416 kg/yil demir-çelik üretiyor, 363 kg/yil tüketiyor. Türkiye’de ise kisi basi üretimimiz 190 kg/yil, tüketimimiz 150 kg/yil. Dünyada 15’inci falan olduk ama, görüyorsunuz ki Sayin okuyucularim, önümüzde daha çok uzun yollar var.
Türkiye ham çelik üretimi
(1994 bin ton) Toplam içindeki Toplam üretim pay (%)
Karabük Demir Çelik 720 5.97
iskenderun Demir Çelik 1.794 14.86
Eregli Demir Çelik 1.878 1 5.56
ENTEGRE TESISLER 4.394 36.40
ARK OCAKLARI 7.679 63.60
TOPLAM 12.074 100.00

 

Sende yorum yap