GOS Sorunu

, , Sende yorum yap

Durup dururken basimiza bir de GOS sorunu çikti. GOS, “Gelir Ortakligi Senedi”nin “kisaltilmis” ismi. Hazine, devlet için is yapan müteahhitlerin paralarini ödeyemiyor. Bu müteahhitlerin büyük kismi, otoyol insa ettikleri için Kamu Ortakligi tdaresi’nden alacagi cilali müteahhitler. Kamu Ortakligi Idaresi, bir yil önce bu müteahhitlere ” Para veremiyoruz. Size dövize endeksli borç senedi verelim. Bu senetleri ödeme günü Dolar kaç lira ise, o rakkamdan öderiz. Bu arada siz borç senetlerini bankalara satar, kirdirir, kendinize para bulursunuz…” dedi. Müteahhitler GOS denilen bu “Devlet Borç Senetleri”ni aldilar ye hemen bankalara kostular. Çünkü paraya ihtiyaçlari vardi. Bazi bankalar bu senetleri müteahhitlerden satin aldi. Bazi bankalar senetleri teminat olarak kabul edip karsiliginda müteahhitlere bir miktar para verdi. Dövize endeksli “Devlet Borç Senetleri”nin bir bölümünün yurt disina çiktigi, yabanci bankalarin veya yatirimcilarin eline geçtigi de biliniyor.
“Devlet Borç Senetleri”nden 203 Milyon Dolarlik kisminin vadesi doluyor. 31A-gustos’da bunlarin karsiliginin Türk Lirasi olarak alacaklilara ödenmesi gerekiyor.
Senetleri hazirlayan Kamu Ortakligi Idaresi, senetlerinin üzerine söyle yazmis: “Dolar olarak verilen bu borç senetleri karsiligi Türk Lirasi olarak ödenecek, ve Dolar karsiligi Türk Lirasi’nin hesabinda 25 Agustos 1994 tarihindeki Merkez Bankasi Efektif alis kuru uygulanacaktir.”
* * *
Simdi de size Merkez Bankasi’nin “Efektif Döviz Kuru” konusunu anlatayim. Sabah Ekonomi’de genellikle benim yazimin yayinlandigi sayfanin karsisindaki sayfada, hergün “Cebinizdeki Paranin Seyir Defteri basligi altinda “Merkez Bankasi’nin o gün için, bir gün önceden açikladigi döviz kurlarinin tablosu yayinlanir.” Bu tabloyu diger gazetelerin ekonomi sayfalarinda da bulabilirsiniz. Merkez Bankasi bankalarin günlük döviz islemlerindeki fiyatlan izleyerek bunlarin ortalamasini aliyor ve bir gün sonra uygulanacak döviz fiyatlari için rakkamlar açikliyor. Burasi çok önemli oldugundan bu anlatimi tekrarlamam sart: “Merkez Bankasi 29 Agustos 1994 Döviz Kurlari” diye bugün gazetelerde göreceginiz tablo, Merkez Bankasi tarafindan 26 Agustos 1994 Cuma günü belirlenmistir. Yarin gazetelerde “30 Agustos 1994 Merkez Bankasi Döviz Kurlari” basligi altinda göreceginiz rakkamlar, bugün belirlenip, açiklanacaktir. Bu bilgiyi de pir kenara koyunuz. Simdi bir baska konuya atlayacagim.
* * *
Geçen hafta basinda Merkez Bankasi, bankalarin zorunlu döviz devir kurunu 110 bin lira yükselterek 31.330 liradan 31.440 liraya çikartti. Piyasada 31.400-31.500 liradan islem gören dolar Merkez Bankasi’nin bu uygulamasindan etkilenerek tirmanisa geçti. Bankalararasi Döviz Piyasasi’nda Dolar 33.900 liraya yükseldi. Merkez Bankasi bir ara 32.500 liradan dolar satfa. Sonra 32.400 liradan dolar almaya kalkinca isler gene karisti. Merkez Bankasi 23 Agustos Sali günü, 25 Agustos dolarin döviz satis kurunu 32.649 lira olarak belirledi. Dolar serbest piyasada 34.000 liralarda dolasirken, 24 Agustos Çarsamba günü Merkez Bankasi, bir gün sonra, 25 Agustos günü uygulanacak “Efektif Döviz Alis Kurunu” 32.256 lira (dogrusu 35.255.99 lira) olarak ilan etti. Buraya da bir nokta koyalim. Ve de ara yorum yapalim. * * *
Merkez Bankasi’nin 24 Agustos Çarsamba günü, 25 Agustos Persembe için ilan ettigi fiyatlar saskinlik yaratti. Merkez Bankasi dolar fiyatini Pazartesi fiyatina göre yüzde 13 oraninda arttiri-yordu. Ne olmustu da böyle olmustu? Yeni bir kriz mi çikiyordu?
(1) Genel olarak dolar fiyatinda kisa sürede bu kadar büyük tirmanisa yol açmak hataliydi.
(2) Geçen hafta “Süper Bonolar” in çözülmesi nedeniyle piyasaya bol miktarda para çikmaya baslayan bir hafta idi. Dolar üzerindeki hareket, Türk Lirasi’nin tekrar dolara dönmesine neden olabilirdi.
(3) Bütün bunlarin ötesinde, geçen haftada dolar fiyatinin seviyesi, özellikle 25 Agustos günü dolar fiyati GOS ödemeleri bakimindan önem tasiyordu. Geçen hafta dolarm normal çizgide kalmasi, hele hele 25 Agustos’da hiç bir sekilde çizginin üstüne çikmamasi gerekiyordu.
Bütün bunlar “hikaye”… Gerçek su ki, geçen hafta (1) dolar “Devlet zoru ile tirmanisa geçirildi” (2) 25 Agustos günü normal sayilamayacak bir rakkama oturtuldu.
Buna tepki gelince, “26 Agustos 1994 Merkez Bankasi Döviz Kurlari” basligi altinda, 25 Agustos günü Merkez Bankasi tarafindan açiklanan rakkamlar a-sagi çekildi. Efektif Dolar alis kuru 35.256 liradan 32.491 liraya indirildi. * * *
Simdi sorun surada: GOS’lar hangi Dolar fiyati ile ödenecek? GOS kagitlarinin üzerinde “25 Agustos 1994 tarihindeki Merkez Bankasi efektif dolar alis kuruna göre hesap yapilir” deniliyor. Gazetelerde o gün yayinlanan Merkez Bankasi efektif dolar alis kuru 35.256 lira. Merkez Bankasi ile Kamu Ortakligi Idaresi yetkilileri “durumu kurtarma arayisinda”, “Önemli olan Merkez Bankasi’nin 25 Agustos’da açikladigi dolar kurudur” diyerek, GOS’larin 26 Agustos 1994 tarihinde uygulanmak ü-zere Merkez Bankasi tarafindan açiklanan 32.491 liradan ödenecegini söylüyorlar. Ve de herhalde ödeme böyle yapilacak… Sonunda da is “mahkemede” karara baglanacak. Bütün bunlarin hangisi dogru, hangisi yanlis diye sorarsaniz, tek bir cevap verebilirim “Tümü yanlis!..”
Merkez Bankasi
döviz kurlarinda
bir haftalik degisim
1 ABD dolan (Efektif)
19 Agustos Cuma 31,154 31.341
22 Agustos Pazartesi 31.214 31.401
23 Agustos Sali 31.334 31.523
24 Agustos Çarsamba 32.551 32,748
25 Agustos Persembe 35.256 35.468
26 Agustos Cuna 32.491 32.486 29 Agustos Pazartesi 32,679 32.876
Açiklama: Bu rakkamlar bir gün Önceden Merkez Bankasi tarafindan belirleniyor. Ve de hergün gazetelerin Ekono-mi Sayfalarinda ilan ediliyor.

 

Sende yorum yap