Gitmediğimiz, görmediğimiz Diyarbakır’da işler nasıl?

, , Sende yorum yap

Gitmesek de, görmesek de o köy bizim köyümüzdür… diyerek siir okumak kolay… Acaba o gitmedigimiz, görmedigimiz köylerde neler olup bitiyor?
Bugün Diyarbakir “terör” nedeniyle gündemde… Acaba o bizim gitmeyip, görmedigimiz Diyarbakir’da terörden baska “dert yok mu?”… Diyarbakir halki ne yer, ne içer, ne is yapar?
1927 sanayi sayimina göre Diyarbakir, Istanbul ve Bursa’dan sonra Türkiye’nin 3’üncü büyük ili. 1927 yilinda 67’si en büyük 772 sanayi isletmesine sahip. Bunlarin 199’u dokuma, 133’ü maden ve makine imalati ile mesguldür. Elliden fazla isçi çalistiran 13 insaat isletmesi, 4’den fazla isçi çalistiran 5 kimya isyeri var.
* Bugün ise Diyarbakir, Türkiye’de illerin gelismislik siralamasinda 19’uncu sirada.
* Süt Endüstrisi Kurumu 1989 yilinda Diyarbakir’da bir süt fabrikasi kurdu. Bu fabrika halen yüzde 45 kapasite ile çalisiyor. Günde 10 ton süt isleyebilecek olan bu fabrika, 300 kilometre uzaktaki Ceylanpinar Devlet Çiftligi’nden getirilen sütü isliyor.
* Tesvikli yatirim kredileriyle Diyarbakir’da çok sayida mercimek isleme fabrikasi kuruldu. Üçbin ton isleme kapasiteli bir mercimek fabrikasinin yatirim tutan 2 milyar lira. Bu yatirim bedelini müsait sartlarla temin etmek mümkün. Ancak, fabrikada islenecek mercimegi satin almak, stokta saklamak, islemek için yatinm bedelinin en az iki kati isletme sermayesi gerekiyor.
* Tekel 1976 yilinda yilda 2500 ton filtreli sigara üretecek bir fabrika yatirimina basladi. 1987 yilinda durduruldu. Bina bugün tütün deposu…
* Zamanin hükümetleri Lice’de bir salça fabrikasi kurmak için 1600 kisiyi biraraya getirdi. 1974 yilinda, yatirima baslandi. Makineler alindi. Lice’nin güneyinde yapilacak gölet ile sulanacak a-razide yetisen domatesi isleyecek olan fabrika günde 160 ton salça yapacakti. Göletin insaatindan vazgeçildi. Domates için gerekÛ sulama imkani yaratilamadi. Fabrika elde kaldi.
* Temsan tarafindan 1977 yilinda insa-asina baslanan hidrojeneratör fabrikasi 1985 yilinda tamamlandi. DSI ve TEK siparis verirse hidrojeneratör yapiyordu. Hiç bir zaman % 40 kapasitenin üzerine çikamadi. Simdi DSI ve TEKithal hidrojeneratör kullaniyor.
* Et Balik Kurumu Diyarbakir’da bir et kombinasi kurdu. Diyarbakir’in yillik 10 bin tonluk et kapasitesinin % 30’u bu tesiste degerlendiriliyor. Yem Fabrikasi ise % 84 kapasite ile çalisiyor.
-1980 yilindan sonra uygulanan tesvik
tedbirleriyle Diyarbakir’da 21 tarim, 2 imalat sanayii ve l hizmet yatirimi olmak üzere 43 yeni projeye baslandi. Bugüne kadar 21 isletmenin sabit yatirimi tamamlandi. 15 yatirim yarinin üzerinde 7 yatirim yarinin altinda tamamlanmis durumda.
Bunlari isletmeye açmak için Diyarbakir Ticaret ve Sanayi Odasi nca yapilan bir hesaba göre 300 milyar liralik bir destege ihtiyaç var.
– Türkiye’de üretilen ham petrolün % oO’i Diyarbakir ili sinirlarindan çikiyor. Petrolü islemek için Diyarbakir’da hiçbir yatinm yapilmamis.
– Diyarbakir net göç veren ilerin basinda 198-1985 dönemi % 16 net göç vermis. Diyarbakir’da çok kullanilan bir deyim su: “Cebi para gören önce Malik Ah-med’e sonra Istanbul’a gider!..” (Malik Ahmet, Diyarbakir surlari içinde gida toptancilarinin bulundugu
mahallenin adi) Bu deyim, Diyarbakir’da sermayenin ürkekligini can ve mal güvenligi arayisini çok açik biçimde ifade ediyor.
* * *
Diyarbakir Ticaret ve Sanayi Odasi Baskani Felat Cemiloglu bana bir mektup ve mektuba ek olarak Diyarbakir’in sorunlarini sergileyen küçük bir kitapçik göndermis. Bu bilgileri o kitapçiktan çikardim. Kitapçikta Diyarbakir hakkinda baska bilgiler de var:
– Diyarbakir ilinde l milyonun üzerinde nüfus yasiyor. 743 köyünden sadece 23’ünün nüfusu 2 binin üzerinde. Aktif nüfus (çalisabilir nüfus) 550 bin dolayinda. Bunlarin 200 bin kadari ev kadim, ögrenci, emekli… Isgücü olarak 350 bin kisi kaliyor.
Çalisan nüfusun % 71’i tarimda, % 3’ü sanayide % 26’si hizmet sektöründe. Kirsal nüfusun % 42’si topraksiz. Sayisi 1.500 dolayindaki imalat sanayii isletmelerinin sadece % 1.5’unda 25’den fazla isçi çalisabiliyor. Geri kalan % 98.5 isletme, l ila 9 isçi çalistiran küçük isletme.
* **
Diyarbakir Ticaret ve Sanayi Odasi Baskani Felat Cemiloglu diyor ki: “Kimilerine göre Dogu insani tembeldir. Kimilerine göre zaten kalkinmak istememektedir. Bazilarina göre yeterli kaynak yoktur. Kimilerine göre bölgede hiç bir sey olusturulamaz. Kimilerine göre herkes hakettigi gibi yasar. Bazilarina göre Dogu insani zaten bölgeyi terketmek i-çin bahane aramaktadir… Bazilarina göre yatirim yapilmistir da ne olmustur?
Sonuçta nedense tartisilan, kabahatli görülen, hatta kendi iradesi ile geri kalmayi seçen, olanaklari degerlendiremeyen bir Dogu’dur söz konusu olan!..”
Iste sayin okuyucularim, Diyarbakir ile ilgili haberleri degerlendirirken bu bilgileri de dikkate aliniz…

 

Sende yorum yap