Faiz tırmandı Hazine paniğe uğradı

, , Sende yorum yap

Dün, para toplamak için Hazine ihale açmisti. En az 200 trilyon lira paraya ihtiyaci oldugunu ilân etmisti. Bu tip satislarda bankalar Hazine’ye teklif veriyor. Her banka kendi hesabina, kitabina göre satin alacagi kâgit miktarlarini (açik anlatimiyla Hazine’ye borç olarak verecegi para miktarini) ve de istedigi faizi bir kâgida yazip, ihaleye giriyor.
Hazine en düsük faiz ile borç para vermeyi kabul eden bankalarin tekliflerinden, yukariya dogru tirmanan faiz tekliflerine dogru siralama yapiyor. Ihtiyaci olan parayi karsilayacak miktarda kâgit satiyor. (Iç borçlanmaya gidiyor.)
Dün bankalar o kadar yüksek fazi talep etti ki, Hazine panige ugradi. En az 200 trilyon borçlanacagini ilân etmesine ragmen, 50.4 trilyon lira borçlanma ile yetindi. Gene de faiz birikimi stopajli yüzde 103.39’a birikimli net yüzde 96.03’e yükseldi.
Hazine 7 Temmuz 1998 tarihinde stopajli yüzde 76.23 faiz ile 4 Agustos 1998 tarihinde stopajli 94.06 faiz ile borçlanabilmisti.
Dokuz günde stopajli faizin 9.33 puan artis göstermesi bu faiz oraninda bile Hazine’ nin 200 trilyon lira yerine 50.4 trilyon lira bulabilmesi faizlerin tekrar kontrolden çiktiginin göstergesidir.
Demek ki Hazine 50.4 trilyon lira ile yetinmeyip, ihtiyaci olan 200 trilyon lira asgari borçlanmayi gerçeklestirse idi, faizler yüzde 110’larin da üzerine çikacakti.
Burada bir önemli noktayi daha hatirlatmakta yarar var. Yüzde 103.39 stopajli faiz deniliyor ama gerçekte bu net faizdir. Çünkü, bu borçlanma ile satilan kâgitlarin vadesi 12 Mayis 1999 tarihinde doluyor. O tarihte Hazine stopaj kesintisi için faiz ile birlikte bankalara bir “vergi makbuzu” verecek.
Bankalarin 20 Mayis 1999 tarihinde, bir hafta sonra pesin vergi ödemeleri var. Bankalar, Hazine’ye ödedikleri stopaj karsiligi aldiklari makbuzu, pesin vergiden düsecekler. O kadar vergi eksik ödeyecekler. Açik anlatimla bankalar stopaj olarak kesilen parayi bir hafta sonra geri alacaklar. Stopajli faiz net faize dönüsecek. Bunu bildikleri halde acaba bankalar neden faizi tirmandiriyor? Burada, “gelecege ait güvensizlik” sözkonusu.
Kisa dönemde, enflasyonun her halde düsecegi görülüyor. Enflasyon her halde 1998 yili sonunda yüzde 50 dolayinda olacak. Yüzde 60’i geçmeyecek. Bu oranda bir enflasyonda yüzde 100’ler dolayindaki net faiz çok yüksek bir marj ifade ediyor.
Eger enflasyon yilbasindan sonra da asagiya inmeye devam edecek ise (ki normalde devami gerekir) enflasyonun yüzde 40’larda dolandigi aylarda Hazine’nin yüzde 110’lar dolayinda net faiz ödemesi büyük çeliski teskil edecek.
Bütün bunlar hikâye, ama dünkü ihale gerçek… Dünkü ihale ile panige ugrayan Hazine 2 ilkeden fedakârlik etti:
1) Hazine ihalelerinde faizler arz ve talebe göre serbestçe olusuyordu. Hazine talebi kisarak gerçek faiz fiyati olusmasini önledi.
2) Hazine ihalelerde borçlanmanin alt ve üst sinirini ilân ederek bu sinirlar içinde kaliyordu. Dünkü ihale için alt sinir 200 trilyon lira, üst sinir 350 trilyon lira olarak ilân edilmisti. Bu uygulama ilk defa bozuldu. Alt sinirin altinda borçlanma gerçeklestirildi.
Enflasyonun asagi çekilmesinde faizler çok önemli etken. Enflasyon asagiya inerken, faizin tirmanmasi, her seyi bozar. Ama ortada bir anormal durum var. Enflasyonun asagi indiginin görülmesine ragmen, faizleri dizginlemek mümkün olamiyor. Bunun faturasini sadece Hazine degil, ekonomi de ödeyecek.

 

Sende yorum yap