Enflasyonu yüksek ülkeler sık sık değişiklik yapıyor

, , Sende yorum yap

Merkez Bankasi Baskani harcamada üstümüze yok
950-1989 yillan arasinda Merkez Bankasi Baskani harcamada 71
ülke arasinda Türkiye Dastan 9’uncu sirada… Türkiye’den daha hizli baskan harcayan ülkeler sirasiyla Arjantin, Brezilya, Kosta Rika, Samoa, Uruguay, Sili, Kore ve Botsava.
tsin ilginç yani su: Enflasyon sampiyonu ülkeler, Merkez Bankasi baskani harcamada da sampiyon…
Bu durum arastirmacilarin dikkatini çekmis. Merkez Bankalarinin esas görevi enflasyonu önlemek, fiyat istikrarini temin etmek… Acaba Merkez Bankalari bagimsiz olmadiklari için mi, yoksa baskanlari banknot basmayi reddettiginde hemen harcandigi için mi enflasyonu önlenemiyor?
Tel Aviv Üniversite-si’nden Alex Cukierman, Dünya Bankasi’ndan Ste-ven B.Wedd ve Mayland Üniversitesi’nden Bilin Neyapti isminde üç arastirmaci 71 ülkede merkez bankalarinin durumunu incelemis… Arastirmanin spnuçlan Dünya Bankasi tarafindan yilda üç defa yayinlanan “The World Bank Economic Review”in son sayisinda çikti.
Ben size bu arastirmanin ilginç bölümlerinin özetini verecegim.
Merkez bankalarinin esas görevi: Fiyat istikrari
Merkez bankalarinin görevi ülkede “fiyat istikrarini saglamaktir”.
Merkez bankalarinin gücünü, sorumluluklarinin sinirini hükümetler belirler. Merkez bankalarina bagimsizlik verilecek ise bunu hükümetler verir.
Hükümetlerin durup dururken, kendi kullanabilecekleri gücü, yetkileri merkez bankasina devretmelerinin ye de güç ve yetki devrettikleri kurulusu “bagimsiz hale getirmelerinin” temelinde önemli bir neden vardir. Hükümetlerin ana hedefi ülkede fiyat istikraridir. Bu hedefe ulasmak için gelistirilecek politikalar ve uygulamalar hükümetlerin diger hedefleriyle çelisebilir. Merkez bankalarina devredilen güç ve yetkiler ve bankaya taninan bagimsizlik hükümeti kendi
Merkez bankalarinin “kanun ile bagimsiz ilan edilmeleri” yeterli degildir. Merkez bankalari fiiliyatta bagimsizligi yöneticilerinin gücü, arastirma yetenekleri, devletin diger kademeleriyle kurabildik-
leri saglikli diyalog ile saglarlar. Kanunlar ne kadar bagimsiz bir merkez bankasi hedef alir ise alsin (1) merkez bankalari ile politik güç arasindaki iliskinin sinirim belirleyemez, (2) bagimsizligi kelimeler degil, uygulama saglar. Eger bir ülkede merkez
bankasi baskani “zirt-pirt” degistiriliyor ise, baskanin kanundan gelen gücü kullanmasi imkansizdir. Baskan ya hükümetin dümen suyuna girer… Ya da direndigi için çeker gider…
Ileri ülkelerde kanun, geri ülkelerde baskan önemli
Dünya Bankasi için 71 ülkenin merkez bankasini inceleyen arastirmacilar su sonuca varmislar: Sanayilesmis ülkelerde merkez bankalarinin bagimsizligini saglayan kanundur. Eger kanun bankaya bagimsizlik saglamis ise, bu ülkelerde merkez bankalari fiyat istikrarini saglayabiliyor.
Gelismekte olan ülkelerde kanunlarin merkez bankalarina bagimsizlik vermeleri ise yaramiyor. Bu ülkelerde merkez ban-
kasi kanunu ne kadar iyi olur ise olsun, merkez bankasi baskaninin direnme gücü yok ise fiyat istikran saglanamiyor.
Arastirmacilar degisik istatistik bilgilerle bu tes-bitlerini açikliyorlar. Fakat iki önemli istatistik tablosu var. Bu iki tabloda, her ülkede merkez bankasi kanunlannin bagimsizlik siralamasi ve merkez bankasi baskaninin harcanma siralamasi, ülkedeki enflasyon ortalamasi ile karsilastiriliyor…
Neticede görülüyor ki,
kanunla bagimsizlik gücü kazanmis merkez bankalarina sahip sanayilesmis ülkelerde fiyat istikrari saglanabilmis. Enflasyon orani ile, bankalarin bagimsizlik siralamasi arasinda çok yakin iliski var. Halbuki bir de bakiyorsunuz, gelismekte olan ülkede kanun bankaya bagimsizlik saglamis. Fakat baskan sik sik harcaniyor… Baskani en sik har-canabilen ülkede fiyat istikrari diye bir sey yok… Enflasyon ile baskanin harcanma endeksi arasinda çok siki bir iliski var.
Türkiye’de durum nasil?
Dünya Bankasi için yapilan arastirmada 1980-1989 yillan arasinda Türkiye ortalama yüzde 41 enflasyon ile, enflasyon sampiyonlari arasinda…
Acaba Türkiye’nin fiyat
istikran saglayamamasinda, enflasyonu kontrol altina alamamasinda Merkez Bankasi kanununun etkisi ne kadar?
Arastirmacilar 71 ülkenin Merkez Bankasi kanununu degisik açilardan bagimsizlik testine tabu tutup, her ülkenin merkez bankasini bagimsizlik endeksine göre siralamislar… Çok ilginçtir ki, Türkiye’nin Merkez Bankasi Kanunu 71 ülke arasinda bastan 25’inci sirada… Bagimsizlik puani da hiç kötü degil…
Bu gösteriyor ki, bizde fiyat istikrari saglanamamasinin suçunu Merkez Bankasi kanununa yükleyemeyecegiz…
Geliyor sira ikinci teste… Arastirmacilar 1950 yi-lindan 1989 yilina kadar 71 ülkede Merkez Bankasi baskanlarinin kaçar yilda degistigini, isten atildigini belirlemisler…
îste bu test, Türkiye’nin “hal-i pür melali”ni ortaya koyuyor. Türkiye, bu dönemde iki buçuk yilda bir merkez bankasi baskani harcamakla “sondan sampiyon” listesine girmis!.
Açik anlatimiyla arastirma sunu ortaya koyuyor: Türkiye’de Merkez Bankasi kanunu, fiyat istikrarim saglamak için bu müesseseye gereken gücü vermis… Ama baskanlar bu gücü kullanamiyor, kullanmaya kalkti mi da isinden oluyor…
içinde çeliskiye düsmekten ve ana hedef olan fiyat istikrarini diger hedefler ve zorunluluklar ugruna feda edilmekten korur. * * *
Bir ülkede merkez bankasi tek basina ekonominin basarisini saglayamaz veya felaketine neden olamaz.
Fakat hükümetlerin uygulamadan ve kanun koymadan sorumlu birimleri ile Merkez bankasi arasinda yetki dagiliminda saglanacak bir denge ve bu denge içinde merkez bankasinin bagimsizligi, para-kredi konusunda sinirlarin akilci biçimde tesbiti-ne imkan vereceginden enflasyon gibi, bütçe açigi gibi önemli makro ekonomik degiskenlerin istikrari bozmasini önler.
Merkez bankalarinin fiyat istikrarini saglamaya dönük çabalan, hükümetlerin üç önemli noktadaki bekleyisleri ile çelisebilir. Bu üç önemli konu 1) Hükümetin mali islemlerini yürütmek, 2) Hükümetin finansman açigini kapatmak, 3) Özel sektör ve kamu kesimindeki gelisme projelerinin finansmani, özel sektör kuruluslari ve KiT’lerin finansman açiklarinin kapanmasidir.
Merkez bankalari hükümetlerin bu konulardaki isteklerini “enflasyona neden olmayacak sinirlar çerçevesinde” cevaplamak durumundadir.
Baskanin dokunulmazligi
Merkez bankalarinin hedefi “fiyat istikrari”dir. Bagimsizlik bu hedefe ulasmayi kolaylastiracak ihtiyaçlardan biridir. Fakat sadece bagimsiz olmak ise yaramaz.
Merkez bankalarinin (1)’ Planlama teskilatlari, (2) bütçeyi hazirlayan maliye teskilati, (3) kanun koyucu otorite-meclis, (4) icra sorumlulugunu tasiyan hükümet ile çok iyi iliski içinde olmasi, isbirligi yapmasi sarttir.
Merkez Bankasinin (1) ekonominin dengeleri kurulurken, (2) bütçe açiginin miktari belirlenirken, (3) hükümete ek harcama yükü getirecek mevzuat kanunlasirken, (4) hükümetler harcamalarini arttirirken söyleyecekleri sözler olmalidir.

 

Sende yorum yap