Düğüne bayrama gerek yok Boru hattı bizi “abad” edemez

, , Sende yorum yap

Nasrettin Hoca “zengin oldum, zengin oldum” diyerek, dügün bayram ediyormus. Sormuslar “Hoca nasil zengin oldun?” Hoca cevaplamis “Olmadim da. Olacagim. Yollara çali diktim. Çalilar büyüyünce, yoldan geçen koyunlarin yünleri çalilara takilacak. Ben bu yünleri toplayip satacagim. Zengin olacagim.”
Türkmenistan gazi, Azerbaycan petrolü ile Türkiye’nin “abad” olacagina (abad: mamur, sen, bayindir demektir) halkimiz inanmaya basliyor. Yaziktir, günahtir. Bos yere halkimizi ümitlendirmeyelim.
Ben iktisatçiyim. Ben politikadan, ben siyasetten anlamam. Ben gazetedeki yazar dostlarim, Mehmet Ali Birand, Cengiz Çandar ve Zeynep Gögüs’ün yazdiklari ile ters düsmek istemem. Ama saf ve bakir bir Anadolu çocugu olarak, olani biteni sagdan soldan izleyen bir iktisatçi olarak, benim de kendime özgü “farkli” degerlendirmelerim olabilir. Yazar dost-larimin izni ile ben de içimi dökeyim.
1. Petrol boru hattinin bir ülkeden geçmesi o ülkeyi zengin etmez. Petrol boru hatti geliri, bir servis bir hizmet geliri. Kerkük-Yumurtalik (Ceyhan) boru hattindan yilda 70-80 milyon ton petrol aktigi dönemlerde Türkiye’nin yillik “ser-vis-hizmet” geliri 300 milyon dolar olmus.
2. Kerkük-Yumurtalik hatti ve Yumurtalik (Ceyhan) dolum tesisleri Türkiye ve Irak’in ortaklik anlasmalariyla kullanim esaslari belirlenmis tesisler Türkmen petrolü bu hatta baglanamaz. Bu dolum tesislerinden gemilere yüklenemez. Ayri bir boru hatti ile Dörtyol’a getirilmesine ve Dörtyol’daki dolum tesislerinin genisletilmesine gerek var.
3. Boru hatti isletmeciliginde “beynelmilel piyasada biz sabikaliyiz”. Amerika göz kirpinca mevcut borunun muslugunu patt diye kapattik. Amerika izin vermiyor diye borunun içindeki petrolü bosaltamiyoruz. Böyle isletmeciye güvenilir mi?
Sonra bir de “güvenlik sorunu” var… Türkiye’nin Güneydogu’sunu on yildir huzura kavusturamadik. Içinden petrol akmayan boru hattini koruyamiyoruz. Içinden petrol akan ikinci hatti kim koruyacak?
4. “Baskalarinin çirkin karilarinin pesinde kosacagina, evdeki gül gibi karini memnun et” diye bir Anadolu deyimi vardir. Su anda Türkiye’de koskoca bir “Kerkük-Yumurtalik” boru hatti var… Bu hattan 1989 yilinda 82 milyon ton Irak petrolü akti.
Hayali ile “dügün bayram ettigimiz” Azerbaycan petrollerinde ulasilacak ek üretim hedefi topu topu 45 milyon ton. Bu petrol 3 borudan akarsa ve üç borunun biri Türkiye’den geçerse, bizim borudan aksa aksa ne kadar petrol akar? Siz hesap ediniz.
5. Irak denilen ülke, su veya bu sekilde “hayatta kalacak ise” ve de petrol yataklari bir yil içinde “kurumayacak ise”, bu petrol, su veya bu sekilde Kerkük-Yumurtalik (Ceyhan) hatundan akacak.
6. Önce bir noktayi açikliga kavusturalim. SSCB dagildi ama, cumhuriyetler arasindaki karsilikli ekonomik bagimlilik sürüyor. Bir cumhuriyette çikan hammadde, öbüründe isleniyor. Bir baskasinda satiliyor… Oradan birine makine, öbürüne bugday gidiyor. Mevcut üretim kapasiteleri zaten bagli durumda. Yapilan pazarliklar ek üretim ile ilgili pazarliklar.
7. ABD’nin bekleyisi, Ortadogu petrolüne alternatif petrol kaynaklarini kontrolü altina almak ve bu kaynaklardan elde edilecek petrolü, en güvenilir yoldan, en ucuz biçimde pazara akitmak. Rusya’nin bekleyisi hem petrol kaynaklan ve hem de pazarlama kanatlari üzerinde hakimiyetini kaybetmemek.
Rusya’nin tercihi Bakü-Novorossisk boru hattina ek olarak yapilacak Azerbaycan topraklan üzerindeki Bakü-Süpsa boru hatti ABD için sadece riski dagitan bir alternatif hat degil, ayni zamanda Gürcistan’da hammadde yoklugundan isleyemeyen, 1.5-2 milyon ton kapasiteli rafineriye hammadde akitacak. Gürcistan’in elektrik enerjisi açigini kapatmada kullanilacak… ABD, Tansu Çiller’i memnun etmekten çok, Gürcistan’i yasatmak için bu konuya agirlik veriyor.
Azer Neft (petrol) sirketinin genel müdürü Natik Aliyef dün açiklama yapmis. 2000 yilinda “5 milyon ton petrolün 4 milyon ton dolayindaki kismi Rusya topraklarindan Novorossisk’e akitilacak” demis…
Anlasiliyor ki, Gürcistan’dan geçen Bakü-Supsa hattina sadece Gürcülerin ihtiyaci kadar petrol basilacak.
8. Su anda Azerbaycan’da yilda 12-20 milyon ton petrol üretiliyor. Bu petrol karsilikli ekonomik bagimlilik içinde takasa gidiyor. Amerikalilarin hakimiyetindeki sirket Hazar Denizi içinde 3-4 yeni saha ile ek üretim gerçeklestirecek. Bu ek üretim tesislerinden 1996 yilinda 400 bin ton, 1997 yilinda l milyon 200 bin ton, 1998 yilinda 2 milyon ton, nihayet 2000 yilinda 5 milyon ton petrol çikacak. Bekleyis, 2005 yilinda üretimin 40-45 milyon tona yükselmesi. Bakü-No-vorossisk ve Bakü-Supsa arasindaki iki hatta ek olarak, o yillarda Türkiye üzerinden yeni bir hat yapilarak, bu üçüncü hattan da petrolün Akdeniz’e akitilmasi.
9. Petrolde fiyat önemli. Maliyeti bir cent artiracak hatalardan korkuluyor. Yeni petrol veya gaz boru hatti insaasin-da, hattin uzunlugu ve hattin içinden geçecek malin miktari çok mühim… Bakü petrolünü akitacak iki hat varken, üçüncü hattin yapilabilmesi için, bu iki hattin petrolü tasima kapasitesinin dolmasi, Bakü-Dörtyol hattinin alternatif boru hatti projeleri içinde en kisa, en ucuz proje olmasi ve yapilacak borudan geçecek malin miktarinin maliyeti kurtarmasi sart.
Tekrar hatirlatayim… Ben uzman degilim… Ben uzmanlarla konusan, farkli görüsleri de degerlendiren bir iktisatçiyim… Farkli görüsleri de bilelim de, degerlendirme yaparken saglikli sonuçlara ulasalim…

 

Sende yorum yap