“Dövize endeksli tahvil” ölü doğdu, gömüldü, şimdi “döviz tahvili” çıkıyor

, , Sende yorum yap

Hükümet “dövize endeksli tahvil” çikaracakti. Bakti ki olacak gibi degil… Vazgeçti. Simdi “döviz tahvili” çikariyor. “Ha Ali-Veli, ha Veli Ali… Ne fark eder?” demeyiniz. Ikisi çok farkli sey. Hükümet, “dövize endeksli tahvil” ile Türk Lirasi toplayacak, iç borcun vadesini uzatacakti. “Döviz tahvili” ile yabanci para toplanacak. Dis borç ödenecek.
önce sayin okuyucularima “dövize endeksli tahvil” neden ölü dogdu da gömüldü onu anlatayim. Sonra “döviz tahvili” isi nereden çikti onu anlatayim.
TEFE Tahvili de ölü dogmustu
TEFE Tahvili diye anilan bir tahvil var. O da ölü dogdu. Devlet zoruyla yasar gibi ortalikta dolastiriliyor. Dövize endeksli tahvilin TEFE tahvilinden farki yok. Bunun için TEFE tahvili tecrübesini hatirlatayim. TEFE, “Toptan Esya Fiyatlari Endeksi” nin kisaltilmis ifadesidir. TEFE tahvillerinde tasarruf sahibine “TEFE+6” faiz ödenmektedir. Bunun anlami sudur: Tahvilin satis tarihinden 12 ay sonra Devlet istatistik Enstitüsü’nün Toptan Esya Fiyatlari Endeksi’ndeki 12 aylik fiyat artis orani ne ise (diyelim ki yüzde 80) bunun 6 puan üzerinde (80+6= 86) faiz ödenir. Açik anlatimiyla tasarruf, enflasyona karsi yüzde 6 reel faiz ile korunur.
Tasarruf sahibi parasini tahvile baglarken bir belirsizlik içinde. Ne faiz alacagi yil sonunda belli olacak. Bu nedenle alternatif yatirim firsatlari ile karsilastirma yapacak durumda degil.
Vadesinden önce bu tip tahvillerin paraya çevrilme sanslari zayif. Iste bu nedenle TEFE tahvilleri tutmadi. TEFE tahvilleri tutmayinca “Devlet, zor ile” tahvil satisina basladi. Bankalara dispo-nibilite için ayiracaklari paralari TEFE tahvillerine baglama zorunlulugu getirildi. Ihracatçilara, müteahhitlere Hazi-ne’den alacaklarina karsilik zorla l ve 2 yil vadeli TEFE tahvili verildi.
Serbest piyasa ekonomisinde “zorla-ma-mecburiyet” olur mu? Olmaz ama, Türkiye’de olur! Zorla-mecburiyetten TEFE tahvili alan ihracatçilar, müteahhitler 100 liralik 2 yil vadeli tahvilleri 85 liradan, l yil vadeli tahvilleri 90 liradan satisa çikardi. Zorla-mecburiyetten dis-ponibilite için ayirdiklari paralan TEFE tahviline baglayan bankalar 100 liralik tahvilleri 85-90 liradan satin aldi.
Dövize endeksli tahvilin TEFE tahvilinden farki yok
Dövize endeksli tahvilin TEFE tahvilinden farki yok ki… TEFE tahvilinde Hazine Toptan Esya Fiyatlari Endek-si’ndeki 12 aylik artis arti 6 puan faiz ödeyecegini söylüyor. Dövize endeksli senetlerde Hazine, döviz fiyatlarinda 12 aylik artis arti 6 puan faiz ödeyecekti. Nasil, 12 ay sonunda TEFE’nin ne olacagi belirsiz ise, ayni sekilde 12 ay sonra döviz fiyatlarindaki artisin da ne olacagi belirsizdi.
Dövize endeksli tahvil, Türk Lirasi ile alinacak, faizi ve ana parasi Türk Lirasi ile ödenecekti. “Döviz” ile iliski, faiz oraninin “döviz fiyatini izlemesi”nden ibaretti. TEFE’den bir farki yoktu. Bürokratlarin karsi koymalarina ragmen, politikacilarin zoru ile ölü dogmustu.
Politikacilarin dövize endeksli tahvilden bekleyisleri bu tahviller ile iç borçlanmada kisa vadeyi uzatmak, pahali faizi ucuzlatmakti. Biliniyor ki, Hazine’nin bono satislarinda vade 3 ay dolayinda, faiz, döviz fiyatindaki yillik ayarlamanin 25-30 puan üzerinde. Dövize endeksli tahvil ile vade l yila çekilse, faiz döviz fiyatindaki yillik degisimin 6 puan üzerinde sinirlandirilsa fena mi olurdu? Olmazdi ama, bu is yürümezdi.
Genelde herseyin kötüye gittigini saniyoruz. Bazi olumlu gelismeleri göremiyoruz. Iç borçlanmada umulmadik bir gelisme var. Vade 6 aya dogru çikti. Faiz yavas da olsa asagi iniyor. Hazine biraz çaba gösterse vadeyi l yila çikaracak. Belki faizi düsüremeyecek ama, vadeden rahatlayacak. Belki de dövize endeksli borçlanma isinin rafa kaldirilmasinda bu olumlu gelismenin etkisi var…
Döviz tahvili ile devlet borcunu ödeyecek
Döviz Tahvili’nin “Dövize Endeksli Tahvil” ile ilgisi, iliskisi yok. Tahvil Dolar, Mark ödenerek satin alinacak. Üzerinde “100 Dolar veya 100 Marklik tahvildir” diye yazilacak. Faizi sabit olacak. Örnegin yillik yüzde 6 veya 8 faiz diye kagidin üzerine basilacak. Vadesi geldiginde ana para ve faizi Dolar veya Mark olarak ödenecek.
Simdi sayin okuyucularimin iki sorusunu cevaplayayim: (1) Bu tahvillerin paralan ne olacak? (2) Bu tahvilleri kim alacak? Bu tahvillerden gelecek döviz ile Devlet, kamu sektörünün 1996 yili dis borç ana para ve faiz ödemelerini karsilayacak.
Merkez Bankasi’nda rezerv var ama, Hazine’nin dövizi yok. Hazine’nin 1996 yilinda 5.2 milyar dolar ana para, 2.5 milyar dolar faiz olmak üzere toplam 7.7 milyar dolar ödeme zorunlulugu var.
Hazine 6 ayda 2.5 milyar dolar ana para, 1.2 milyar dolar faiz olmak üzere 3.7 milyar dolar disariya ödeme yapti. Yapti ama, zor yapti.
Bundan sonra yapma gücü kalmadi. Çünkü Hazine yilbasindan bu yana disaridan 1.9 milyar dolar net kredi kullanabildi. Geçtigimiz günler de 500 milyon mark geldi… Iste o kadar. Ikinci 6 aylik dönem için 6 milyar dolara ihtiyaç var. önümüzdeki ay l milyar dolarlik ödeme yapilmasi zorunlulugu var. Iste Döviz Tahvili ile toplanan paralar burada kullanilacak.
Döviz Tahvili’ni bankalar alacak
Döviz tahvilini kim alacak? Öncelikle bankalar satin alacak. Çünkü ekonomideki durgunluk nedeniyle bankalar döviz kredisi kullandiramiyor. Döviz mevcutlarini yurt içinde ve yurt disinda LIBOR (Londra’da bankalar arasinda olusan ve genelde döviz islemlerinde faize esas olan oran) arti l veya 2 puandan degerlendirebiliyor.
Simdi Hazine l yil vadeli LIBOR+6 puan faizli “Döviz Tahvili” çikarir ise, bankalar bunu satin alir. Eger faiz yüksek olur ise, yurt disindan Türkiye’ye sicak para girer. O para ile de tahvil alinir.
Ilk tahminlere göre bankalarimiz bu yil sonuna kadar l veya 2 milyar Dolarlik “Döviz Tahvili” satin alacak… Bakalim sonuç ne olacak?

 

Sende yorum yap