“Dövize endeksli hazine bonosu” bugünkü şartlarda zor satılır

, , Sende yorum yap

Hazine “dövize endeksli bono” çikaracak. Bononun üzerinde “100 dolarlik bono” diye yazilmayacak da, “100 dolar karsiligi Türk Lirasi bono” diye yazilacak.
Alici bonoyu satin alirken 100 dolar kaç Türk Lirasi ise, o parayi ödeyecek. Örnegin l dolar 85 bin Türk Lirasi’na satilirken 100 dolarlik bono alan 8.5 milyon Türk Lirasi ödeyecek. Bir yil sonra bononun vadesi geldiginde eger l dolar 200 bin Türk Lirasi’na satiliyor ise, Hazine 100 dolarlik bono sahibine 20.0 milyon Türk Lirasi ödeyecek. Böylece bonoyu satin alan, sanki dolar satin almis gibi tasarrufunun dolara bagli (endeksli) korumus olacak.
Simdi sunu soracaksiniz: “Dogrudan dogruya Türk Lirasi ile dolar satin almak varken, neden Türk Lirasi bonoya baglansin, bononun degerinin dolar degerindeki degisim kadar artisi beklenilsin?” Iste bunu saglamak için de, Hazine, “dövize endeksli bono” alanlara bir faiz ödeyecek. Bu faiz de Türk Lirasi olarak degil, dolar cinsinden olacak. Örnegin 100 dolarlik dolara endeksli bononun yillik faizi yüzde 10 denilecek.
Bir yil sonra bononun sahibi 100 dolar ana paranin karsiligina ek olarak yüzde 10 faizin Türk Lirasi karsiligini da tahsil edecek.
Vatandas döviz bonosu alir mi?
Bir ülkede “döviz alip satmada, döviz saklamada” kisitlamalar var ise, “dövize endeksli bono” tasarruf sahiplerinin ilgisini çeker. Halbuki Türkiye’de döviz “büfelerde satiliyor.” isteyen istedigi kadar dövizi aliyor. Ister evinde sakliyor. Ister ise bankaya yatiriyor. Bankalar dövize oldukça iyi faiz veriyor.
Dövizini bankadaki döviz mevduat hesabinda yatiran bir tasarruf sahibi istediginde bankaya gidip döviz olarak veya Türk Lirasi olarak parasini geri çekebiliyor. O tarihe kadar islemis faizini tahsil edebiliyor.
Bu kolaylik varken, neden gitsin de dövize endeksli bono satin alsin? Tek bir sey tasarruf sahibine bunu yaptirir: Yüksek, çok yüksek faiz… Bankalar dolara yillik yüzde 7 faiz verirken, Hazine dolara yillik yüzde 14 faiz verir ise, dövize endeksli hazine bonosu satilir. Fakat bu faizi hazine nasil öder? Faiz yükünden kurtulmak için dövize endeksli bono çikaran hazine daha büyük bir yükün altina nasil girer? Olmaz böyle sey.
Kurumlar döviz bonosu alir mi?
Kurumlar, büyük sirketler, firmalar serbest fonlarini bugün hazine bonosunda degerlendiriyor. Bazi sirketlerin yillik bilançolarinda görünen kârin büyük bölümünün kaynagi hazine bonosu faizi. Acaba bu kurumlar Türk Lirasi hazine bonosu yerine dövize endeksli bono satin alir mi?
Su anda Türkiye’de kurumlar Türk Lirasi’nin aylik faizini yüzde 8 olarak kabul ediyor. Su anda Türkiye’deki kurumlar aylik döviz kuru riskini yüzde 5 olarak hesapliyor. Bu nedenle su anda Türkiye’de kurumlar dövizle borçlanip, Türk Lirasi stok yapiyor. Bankalar benzeri sirketlerin de “açik döviz pozisyo-
nu” olustu. Yurt disindan hammadde ve ara mallari 6-9 ay vade ile, yatirim mallarini 3-5 yil vade ile (dövizle borçlanarak) temin ediyor.
Bu ahval ve seraitde hangi kurum, hangi sirket Türk Lirasini dövize endeksli bonoya baglar? Olmaz böyle sey.
Bankalar döviz bonosu alir mi?
Bankalarin yaklasik 3 milyar dolar tutarinda “açik döviz pozisyonu” var. Bunun anlami su: Bankalar yurt disindan ya döviz ile borçlanip bu dövizi Türk Lirasi’na çevirmis, ya da mevduat olarak kasalarina yatirilan dövizleri Türk Lirasi’na çevirmis. Döviz mevcutlari ile dö-: viz yükümlülükleri arasinda 3 milyar dolar açik var. Bankalar döviz bulamadiklari için mi bu döviz açigini kapatmiyorlar? Hayir… Dövizi Türk Lirasi’na çevirip, Türk Lirasi’ni hazine bonosuna yatirmak daha cazip oldugundan bankalar 3 milyar dolar açik döviz pozisyonunu muhafaza ediyor. Çünkü bankalarin bekleyisi dövizin yilda yüzde 80 deger kazanacagi, bu nedenle yüzde 80 kur riski ödeyecekleri seklinde. Buna karsilik Türk Lirasi’ni hazine bonosuna yatirdiklarinda yüzde 130 net faiz geliri sagliyorlar. Aradaki 50 puanlik fark için de “Allah bin bereket versin!..” diyorlar.
Bir zamanlar hazine “TEFE+6” faizli bono çikardi. Bunun anlami Yillik Toptan Esya Fiyatlari Endeksi’ndeki artis (enflasyon) arti yüzde 6 faiz demektir. Enflasyon yüzde 80 ise, yüzde 86 faiz ödenecek. Böylece bankalar reel olarak (net) yüzde 6 faiz garantisine kavusacak. Bu is tutmadi. Bankalar yüzde 130 net hazine bonosu faizini birakip yüzde 86 (TEFE+6 faize) yüz vermedi.
Bankalar hesaplarini bilmiyor mu? Olmaz böyle sey.
Dövize endeksli bono tehlikeli bir araç
Enflasyon canavarinin pençesine düsmüs ülkelerde dövize endeksli bonolar denendi. Dövize endeksli bono enflasyonu kontrol altina alma sansini yok ediyor.
Çünkü su veya bu sekilde döviz baski altina giriyor. Hazine iç borcun artmasi için döviz fiyatlarinin asagida kalmasini tercih ediyor. Bu durumda ithalat patliyor. Ihracat duruyor. Ithalati frenlemek, ihracati artirmak için döviz fiyatlari artirildiginda bu defa hazinenin borcu çig gibi büyüyor. Istikrar tedbiri alacak hazine ya dövizi elleyemiyor.
Ellemeye korkuyor. Istikrar tedbiri topal kaliyor. Ya da döviz ile oynayip. bü-
yük devalüasyon yaptiginda iç borç yükü çig gibi büyüyor.
Türk Lirasi kamu açigi sorununa çözüm ararken dövize bagli zorlama formüller aramak temelde yanlis…
Bizim bir iktisatçi olarak görevimiz neyin ne oldugunu anlatmak… Biz iktisatçi olarak anlatiriz. Politika seçimi ve uygulama yetki ve sorumlulugu Hükümetindir. Hükümet istedigini yapar… Yapar da… Sonuçda her hatali uygulamanin faturasini yapanlar ödemiyor. Halk ödüyor. Biz ödüyoruz… Iste telasimiz bundan kaynaklaniyor. Bunun için “testi kirilmadan uyari görevimizi yerine getirmeye çalisiyoruz…”

 

Sende yorum yap