Döviz yükü bazı bankaları ezebilir

, , Sende yorum yap

Merkez Bankasi Çarsamba geceya-nsi dolarin fiyatini 15.231 liradan 17.301 liraya çikararak yüzde 5; devalüasyon yapti ama, dolarin yilbasindaki fiyatini esas alirsaniz, bir ay içinde dolarin fiyatindaki artis yüzde 20’ye yaklasiyor. Bu durum dolarin aylik yüzde 5 fiyat artisina göre “Dengesizlikte Dengeyi Tutturabilen” bir ekonomide sarsinti yaratacak.
Herseyden önce bankalar büyük “tokat” yedi. Bankalarimizin 5.5 milyar dolar “döviz açigi” vardi.
Yüzde 15’lik ilave bir fiyat artisi bankalara 825 milyon dolar ek yük getirdi. Bunun karsiligi 16.5 trilyon Türk Lirasi bir zarar faturasidir.
Yurtdisindan borçlanarak buldugu dövizleri Türkiye’ye getirip, Türk Lirasi faizinin yüksekliginden yararlanarak faa-Eyetini sürdüren ve karli bilanço yayinlayan bankalar güç duruma düsüyor. Bu gibi bankalardan 100 milyon dolar “döviz açigi” olan bir bankanin bu soktan ugradigi zararin Türk Lirasi karsiligi 300 milyar liradir. 300 milyon dolar döviz açigi bulunan bir bankanin Ocak ayinda toplam döviz riski zarari (yüzde 20 kur artisi hesabi ile) 1.2 trilyon Türk Lirasi’dir. Bu faturalari öz-kaynaklari zayif olan, portföyünde yeterli miktarda nakde çevrilebilir hisse senedi, tahvil ve bono bulunmayan bankalar nasil kaldirabilir? * * *
“Kanuni Mevduat Karsiligi” (veya kisaca Kanuni Karsilik) ve “Disponibilite”, Merkez Bankasi’nin bankalarin likiditesini düzenlemek için kullandigi i-ki araçtir.
Mevduat Kanuni Karsiligi, bankalarin kasalarina giren her yüz liralik mevduattan ayirip Merkez Bankasi’na devretmek zorunda olduklari payin a-didir. Merkez Bankasi bu parayi bankadan alir. Bir hesapta saklar.
Disponibilite, bankalarin kasalarina giren her yüz liradan, Merkez Bankasi’nin belirledigi sekilde ayirmak zorunda olduklari, her an nakde çevrilebilir payin adidir. Bu payin bir kismi nakit olarak banka kasalarinda saklanir. Bir kismi ile Hazine Bonosu Devlet Tahvili alinir. Hazinenin açik nedeniyle inledigi dönemlerde “disponibilite” adi altinda bankalara bono satmak Hazi-ne’nin “bayildigi bir istir”.
Normalde Merkez Bankasi Kanuni Karsilik ve Disponibilite kesinti paylarini (oranlarini) azaltip çogaltarak, ban-1 kalarin likiditelerini ekonominin ihtiyacina uygun biçimde ayarlar. Bu araçlar bu ise yarar.
Türkiye’de ise bunun ötesinde Merkez Bankasi kamu kesiminin finansman ihtiyaci arttikça kanuni karsilik ve disponibilite oranlarini yükseltip bankalardan Hazine’ye para çeker. Bankalarin “mecburiyetten” Hazine Bonosu almalarini saglar.
Geçen Çarsamba geceyansi kararlari arasinda iki önemli karar alindi: (1) Kanuni Karsilik ve Disponibilite’nin kapsami genisletildi. (2) Oranlan degistirildi.
.Eskiden bankalarin en önemli kaynaklari mevduat idi. Mevduat üzerinden Mevduat Kanuni Karsiligi alinirdi. Simdi bankalarin toplam kaynaklan a-
rasinda mevduatin önemi azaldi. Simdi VADIMÎK denüen Varliga Dayali Mevduat Hesabi var, Döviz Mevduat Hesabi var, yurt disindan alinan döviz kredileri var… Bazi bankalarimiz Türk Lirasi baska kaynaklara önem vermeden sadece yurt disindan döviz ile borçlanip kaynak sorununu çözmüs durumda.
Merkez Bankasi, toplam banka kaynaklan a-rasinda önemi ve payi a-zalan mevduattan alinan karsiliklari “sifira indirirken”, özkaynak disindaki diger tüm kaynaklardan Türk Lirasi ve döviz karsiligi alinmasini saglayacak bir sistemi yeni Disponibilite uygulamasinin içine oturttu.
Simdi bankalar, öz-kaynaklan ile, diger bazi hesaplarin düsülmesi sonucu hesaplanacak tüm taahhütleri üzerinden yüzde 6 oraninda Türk Lirasi’ni ve Türk Lirasi taahhütlerinin dövize dönüstürülerek bulunacak döviz rakkami-na döviz taahhütlerinin eklenmesiyle erisilecek rakkamin yüzde 3’ü oraninda yabanci parayi Merkez Bankasi’na teslim edecekler.
Bankanin kasasina giren her 100 liranin böylece 9 lirasi Merkez Bankasi’na gidecek. 6 lirasi Türk Lirasi, 3 lirasi döviz olarak.
Bankalarin toplam disponibilite o-ranlan yüzde 27 olarak belirlendi. Ancak simdilik bu oran yüzde 22 çlarak uygulanacak. Önümüzdeki 5 ay içinde bankalar yüzde 27 oranina çikacak. Toplam disponibilite orani olan yüzde 27 nin 9 puani Merkez Bankasi’na yatirildiktan sonra kalan 18 puan ile (ilk bes aylik dönemde 13 puan ile) bankalar Devlet Tahvili veya Hazine Bonosu satin alacak.
Açik anlatimiyla banka kasasina giren her 100 liranin simdilik 13 lirasi ile, 5 ay sonra 18 lirasi Hazine’ye tahvil veya bono karsiligi devredilecek.
Bu degisikligin hedefi bankalar için döviz mevduatinin, döviz kredilerinin cazibesini ortadan kaldirmak. Türk Lirasi ile kaynak toplayan bankalari cezalandiran, döviz toplayanlari ödüllendiren sisteme son vermek.
Ve de bu arada Hazine’ye kisa sürede yaklasik 30 trilyon liracik (!) ek kaynak aktarilmasini saglamak.
Konuyu bilenler bu yeni sistemin bankalara en az 70-80 trilyon lira doia-yinda ek karsilik mükellefiyeti getirecegini söylüyorlar. Çünkü 1993 yili sonunda bankalarin karsilik ayirma zorunda olduklari pasiflerinin toplaminin bir katrilyon liraya ulastigi bu rakam ü-zerinden sistemin 220 trilyon lira karsilik ayirmasi gerekecegi, yil sonunda bankalarin ellerindeki tahvil ve bonolarla Merkez Bankasi’na yatirdiklari munzam karsiliklarin toplaminin ise 140 trilyon lira dolayinda Oldugu hesaplaniyor.

Uzun hikayenin sonu su: Bir yandan devalüasyon tokadi, öte yandan dispo-nibilite sistemiyle döviz taahhütlerinin Türk Lirasi taahhütlere göre avantajinin kaldirilmasi, dis krediye ve dis kaynaga baglanmis bankalann sirtina büyük yük bindirdi, özkaynagi küçük veya taahhütlerine karsi yetersiz olan bankalar bu yükün altindan nasil kalkabilecek, Allah bilir…

 

Sende yorum yap