Dolar tahvili ile borçlanıp, iç borç derdinden kurtulabilir miyiz?

, , Sende yorum yap

Merkez Bankasi Baskani Gazi Erçel’in bir teklifi var: Iç borç derdinden kurtulmak için Hazine “Uzun Vadeli Dolar Tahvili” çikarsin. Istanbul’da satisa sunsun. Böylece Türk Lirasi ile bono satmak derdinden kurtulsun.
Hazine “Samurai” tahvili çikanp, Japonya’da satiyor. Alman Marki ile tahvil bastirip, Avrupa’da satiyor. Dolar tahvilini ABD’de satiyor… Neden Istanbul’da dolar tahvili satilmasin? Neden bu uzun vadeli dolar tahvilleri ile iç borç derdinden kurtulmayalim?
Iç Borç Derdi Nedir?
Hazinenin yaklasik 1.7 trilyon liralik iç borcu var. Bu borç üç ay, alti ay, bir yil vadeli bono ve tahvil borcu. Her hafta, bazi haftalar iki defa eski borcun vadesi geliyor. Eski borcu ödemek için yeniden bono çikariliyor. Faiz ödeniyor. Ankara’da Hazine isi gücü birakmis, eski borcu öde, faizi öde, bunlara karsilik yeniden para bul… derdi ile mesgul.
Iç borç derdinin 2 kaynagi var: (1) Eskiden borçlanilmis. Eski borçlarin ana para ve taksitlerinin vadesinde ödenmesi gerekiyor. (2) Kamunun finansman açigi devam ediyor. Bütçe bu yil en az 1.000 trilyon lira açik verecek. Bu açigi kapatmak için ek borçlanmaya ihtiyaç var.
Derdin Kaynagi Nedir?
Her ülkede Maliye/Hazine, iç finansman dengelerini tutturmak için borçlanir. Kimse diyemez ki: “Su iç borcu bir öde-sek, bir sifirlasak, bir daha hiç borçlanmayiz…” Iç borç her zaman olacaktir. Önemli olan ve iç borcu dert haline getiren (a) miktari (b) vadesi (c) faizidir.
(a) Türkiye’de iç borcun miktari 22-25 milyar dolar dolayindadir. Bu büyüklükteki iç borç Milli Gelir rakamimizin yüzde 15’i dolayindadir. Dünya ölçüsünde ilk bakista makul rakamdir. Ancak, Türkiye’nin “mali sektörü” çok küçük bir “mali sektör”dür. Türk Lirasi mali sektör büyüklügünü gösteren (M2 denilen) dolasimdaki para ile Türk Lirasi her türlü vadeli ve vadesiz banka mevduati toplami 1.700 trilyon lira dolayindadir. Açik anlatimiyla iç borç stoku mali sektörün yüzde 100’ünü yutar hale gelmistir. Mali sektörün karsisinda bu büyüklüge erisen iç borç nedeniyle ülkede yatirima, üretime Türk Lirasi para kalmamaktadir. Iste bu nedenle daha fazla iç borç için tek yol, para basip piyasaya sürmektir. (b) Türkiye’de insanlar yarina güvenmediklerinden, alti ay sonra ekonominin, hükümetin,
enflasyonun ne olacagi bilinmediginden üç ay vadeli bono bile zor satilmaktadir. Baska ülkelerde iç borç kagitlari 5 yil, 10 yil vadeli kagitlardir. Haftada bir 3 ay vadeli hazine bonosu çikarilan ülke dünya üzerinde kalmamistir. (c) Istikrarsizlik, güvensizlik, acele para bulma telasi gibi etkenlerle Hazine yüksek faizle borçlanmak zorunda kalmaktadir. Enflasyon yüzde 80 iken, yüzde 120 net faizle borçlanan Hazine, hem faizleri yukari çekmekte, hem de Devlet’in iç borç stokunun reel olarak çig gibi büyümesine, ödenemez hale gelmesine yol açmaktadir.
Dolar Tahvili Çikis Sansi
Böyle gelmis, böyle gidemez. Bu saadet zinciri bir yerde kopacak. Fakat Türkiye Cumhuriyeti Devleti, iç borçlarini zor ile tahkim edemez. Açik anlatimiyla ben ödeyemiyorum. Faizi düsünüyorum, vadeyi uzatiyorum diyemez. Borcunu inkar edemez. Gönüllü olarak da bu ahval ve sartlar dahilinde kimse, Hazine’ye gidip “Benim faizimi düsür, vademi uzat… Ben parami gene de bonoda birakiyorum” diyemez. N’apcaz?
Iste Merkez Bankasi Baskani Gazi Erçel’in önerisi: “Döviz tahvili çikaralim, Istanbul’da satalim” diyor. Dikkat buyurunuz: “Dövize endeksli Türk Lirasi tahvil degil. Döviz tahvili… Nasil Hazine yurt disinda borçlanirken döviz tahvili çikariyor ise, onun gibi…” Örnegin 3 yil vadeli dolar tahvili, faizi
yüzde 7. Örnegin 5 yil vadeli dolar tahvili faizi yüzde 11. Tabii ki bu dolar tahvillerinin de bir piyasasi olacak. Vadesinden önce alinip satilmasi imkani yaratilacak…
Olmaz Olmaz Demeyiniz Olmaz Olmaz
Türkiye’de bankalardaki Döviz Mevduat Hesaplan 36 milyar dolar. Türk bankalarina 36 milyar dolar para yatiran tasarruf sahiplerinden ve de yurt disindaki kurumsal ve kisisel tasarruf sahiplerinden, bizim 25 milyar dolar tutacak yeni tahvilleri alan çikmaz mi? Bankadaki mevduatina yüzde 5, yüzde 6 faize razi olanlar ve de bankalara güvenenler neden Hazine’nin yüzde 11 net faizli tahvilini almasin? Hazine, iç borçlan döviz tahviline dönüstürür ise, (1) Mali sistem rahatlayacak. Yatirimlara, üretime gidecek fonlar çogalacak, (2) Hazine her gün bono alip satmak derdinden kurtulacak, (3) Faizler üzerindeki itici etki ortadan kalkacak, 4) En önemlisi Merkez Bankasi’nin ve Hükümetin, orta dönemli ciddi para politikalari uygulayarak enflasyonu kontrol altina alma sanslari dogacak.
Ama bir sart ile… Mevcut iç borçlar döviz tahviline dönüstürülerek tasfiye edildikten sonra, Hazine’nin normal iç borçlanmalarinda eski usul uygulanmayacak. Hazine hiçbir sekilde kisa vadeli ve yüksek faizli kagit piyasaya sürmeyecek… Bunlar tartisilmasi gereken ciddi konular.

 

Sende yorum yap