Dış borçları yeni bir ödeme plânına bağlamanın zamanıdır

, , Sende yorum yap

Önemli olan dis borç rakkaminin büyüklügü degildir. Önemli olan her yil dis borç ana para taksidi ve faizi olarak ö-denecek (1) dövizi bulabilmek (2) bu dövizi satin almak için Türk Lirasi temin edebilmektir.
Biz bugüne kadar ödemeleri aksatmayacak miktarda dövizi bulduk. Dövizi satin almak için Türk Lirasi temininde zorlandik. Kamu açiklan bu yüzden büyüdü.
Fakat alnimiz açik, not karnemiz temiz. Türkiye olarak bugüne kadar dis borç taksitlerini ve faizlerini ödememez-lik yapmadik ve ödemeleri geciktirmedik.
Fakat önümüzdeki günlerde zorlanacagiz. Çünkü (1) Biz dis borç taksit ve faizlerini öderken, her yil yapilacak ödemeden çok yeni borç buluyorduk. Ödemeleri bu dövizle yapiyorduk. Örnegin 1993 yilinda yaklasik 8 milyar dolar dis borç ana para ve taksidi ödemesi yaptik ama, bunun karsiliginda o yil orta ve kisa vadeli yaklasik 15 milyar dolarlik yeni borç topladik. Bu paranin bir kismiyla dis borç ödemelerini aksatmadik. Bir kismini rezervlere ekledik. Bir kismini döviz büfelerinde sattik, topladigimiz Türk lira-lariyla memur maasi ödedik. Bu yil kredi notu düsünce, kredi bulma sansi azaldi. Hatta ortadan kalkti. (2) 1993 yilinda dis borç taksidi o-larak yaklasik 8 milyar dolarin satin almak için Hazine’den Türk Lirasi çikmadi ki… Gelen dövizin bir kismi ile borç ödendi… Hazine Türk Lirasi olarak zorlanmadi. Tersine dolar satarak rahatladi. 1994 yilmda durum farkli. 5.0 milyar dolan taksit 3.5 milyar dolan faiz olmak üzere 8.5 milyar dolar dis borç ödemesi var. Disaridan yeni kredi gelmiyor. Döviz fiyatlari devamli tirmaniyor. Hazine iki güçlükle karsi karsiya (1) taksitleri ve faizleri zamaninda ödeyebilmek için döviz bulmakta zorlanacak (2) döviz satin almak ve dövizlerin artan fiyatlarini karsilamak için Türk Lirasi bulmak bir dert o-lacak. Istikrar paketi hazirlamak, bu paketin IMF tarafindan benimsenmesi bir firsattir. Bu firsati degerlendirmeli ve de “ödemeler aksamadan” henüz “kuyrugumuz dik i-ken”, borçlularla yeni bir ödeme plani yapmak üzere masaya oturmaliyiz. Bunun tam zamanidir. Bu onur kinci bir sey degildir. Borçlan inkar etmek demek degildir. Iflas etmek demek degildir. Dünyada bunun çok örnegi var…
Dünya finans çevreleri su anda, Türkiye’den daha kötü durumda olan ülkelere, dört yildir faiz ödeyemeyen Brezilya’ya ne kolayliklar gösteriyor?
* * *
Financial Times ve Wall Street Jour-
nalgazetelerinde okuduklarimdan size Brezilya’nin borç erteleme konusundaki gayretlerinin neticesini özetlemek istiyorum. Brezil-
ya’nin 120 milyar dolar dis borcu var. Bunun 49 milyar dolan ticari borç.
Dünyanin her kösesinde 750 banka ve kurulusa borçlu. Alacaklilar ABD Hazine Bakani Nicholas Brady’nin 1989 yilinda ortaya attigi ve bugün “Brady Plani” diye adlandirilan bir formül çerçevesinde, borçlarini 6 degisik kagit ile degistirerek Brezilya’nin borçlarini yeni ödeme planina baglamayi kabul ediyorlar. Bu plana göre 49 milyar dolarlik ticari borcun ana para ödemelerinden 4 milyar dolar, faiz ödemelerinden 4 milyar dolar kisinti yapiliyor. Ana para ödeme plani 30 yila yayiliyor. Brady Plani’nin esasi bu borçlara karsilik sifir faizli ABD Hazine Bonolarinin teminat olarak verilmesi… Çok ilginçtir ki Brezilya IMF ile anlasamamis durumda. Bu nedenle borç erteleme çabalan IMF tarafindan desteklenmiyor. ABD Hükümeti IMF desteklemedigi için Brezilya borçlarina karsi dogrudan Hazine Bonosu veremiyor. Buna ragmen borçlar için yeni ödeme plani anlasmasi gerçeklesiyor. Brady planindan Meksika, Arjantin ve Venezuela da yararlanacak.
* * *
Bizim 1993 yili sonu dis borç stokumuz 67.3 milyar dolar. Bu borcun yüzde 40’i uluslararasi kuruluslardan ve ikili anlasmalarla temin edilen krediler. Bu i-
ki grup borçlu ile yeni bir ödeme plani yapmak çok kolaydir. Hele IMF destegi saglanmis ise. Toplam borçlarimizin yaklasik yüzde 20’si ile ticari bankalarda alinmis paralardir. IMF destegi var ise, bu bankalar da vade uzatmaya ve ödeme planini degistirmeye kolaylikla yanasir.
Kalir tahvil bono borçlan ve özel sektör borçlan. Onlar toplam borcumuzun yaklasik yüzde 40’ini teskil eder. Onlari da zamaninda ödeyebiliriz.
Tekrarda yarar var… Henüz dis borç taksitleri ve faizleri ödemesinde zorlanmadik. Aksamalar ortaya çikmadi… Fakat önemli olan da bu… Isler bozulduktan sonra alacaklilar karsisina boynu egik oturmaktansa bugünden, sakin kafa ve “açik alinla” müzakerelere baslamakta yarar vardir.
Dis borç ödeme planinda rahatlama olmadan istikrar tedbirlerinde basari saglamak güç ve hatta imkansizdir. Bunu alacaklilar ve IMF bizden iyi bildigi için bize yardima hazir. Bu firsati kaçirmamak gerekir. Alacakli ana parasini kurtarmaya ve faize bakar. .. Onun için ana paranin bir an önce ödenmesi önemli degil. Çünkü nasil olsa bir baskasina kredi olarak kullandiracak. Ana paranin ö-denecegi faizin aksamayacagi konusunda güvence verilirse, yeni ödeme planina razi olur. Onun için tehlike, faizin ödenmemesi, ana paranin batmasidir. Profesyonel kredi kuruluslari, süt veren inegi kesmeyecek, öldürmeyecek kadar akillidir!

 

Sende yorum yap