YASTIKLARIN ALTI ‘DOLAR DOLU’ İMİŞ!..

, , Sende yorum yap

Eski yillarda “Amerikan sigarasi” karaborsada satilirken, çok kimsenin inandigi bir söylenti vardi: “Karaborsada satilan sigaralar Karadeniz köylerinde yapiliyor. Vatandas evine makineyi yerlestirmis, kendi yetistirdigi tütün ile sigarayi sariyor. Üzerine Marlboro damgasi basarak satiyor”…
Iste o biçim… Bugünlerdeki dolar bollugu karsisinda insanin akli karisiyor. Acaba bu dolarlar Karadeniz köylerinde mi basiliyor?.. Vatandas evine matbaa kurmus… Piyasaya boyuna dolar mi sürüyor? Bu kadar dövizin yastik altindan çikmasi imkansiz… Memlekette yastik kalmadi… Ama piyasaya dolar akiyor…
Döviz dengesi açik veriyor
Dalgali kur sistemi demek, döviz fiyatinin günlük arz ve talebe göre olusmasi demektir. Arz talepten fazla ise fiyat düser… Açik anlatimiyla piyasaya çikan döviz, kullanim için alinandan fazla ise döviz fiyati düser…
Ancakkkkk… Bu sistem normal ekonomilerde isler. Türkiye’de hiçbir sey normal olmadigi gibi döviz sistemi de anormaldir. Anlatayim. Normal ekonomilerde insanlar dövizi sadece baska ülkelerle olan parasal iliskiler için talep eder. Baska ülkelerle parasal iliski sonunda döviz geliri elde etmis ise de bu geliri hemen kendi ülke parasina dönüstürür.
Örnegin, ihracatçi yurtdisina mal satar. Döviz getirir. O dövizi Türk lirasina dönüstürür. Ithalatçi ise yurtdisindan mal getirmek için Türk lirasi ile döviz satin alir. Böylece arz ile talep karsilasir. Arz talepten fazla ise döviz fiyati düser. Talep fazla ise döviz fiyati artar.
Simdi bakalim… Bizde neler oluyor? Yilin ilk 5 ayinda bu tür “olagan ekonomik faaliyetler” sonucu olusan döviz arzi (döviz geliri) 26.1 milyar dolar, döviz talebi (döviz gideri) 29.6 milyar dolar. Döviz talebi (5 aylik dönemde) arzdan 3.4 milyar dolar daha fazla. (3.4 milyar dolar döviz açigi var…) Bu durumda (1) Piyasada döviz kitliginin bas göstermesi, (2) Döviz fiyatinin yükselmesi gerekir. Döviz fiyati yükselecek ki, arz ile talep birbirine kavussun. Döviz açigi ortadan kalksin. Döviz kitligi olmasin…
Ama burasi Türkiye abicim!.. Burada normal (olagan – ticari) döviz arz ve talebi disinda bir baska ve birçok önemli arz ve talep mekanizmasi var. Halkimiz yastik altina koymak için aklina esince döviz topluyor…. Aklina esince yastik altindaki dövizleri piyasaya sürüyor… Ve de bunlar hesaba girmedigi için, normal döviz gelir gider hesabina bakarak degerlendirme yapmak imkansiz hale geliyor.
Mart ayindan bu yana ekonomiye belirsiz kaynaklardan 4.5 milyar dolar para girisi oldu. Bu girisler nedeniyle “olagan döviz gelir gider bilançosundaki 3.4 milyar dolar açik” kapandi. Sadece açik kapanmadi. Piyasaya resmi yoldan ve yastik altindan akan döviz miktari, piyasadaki resmi ve yastik alti talebin üzerine çiktigindan döviz fiyati ucuzladi.
Halkimiz eskiden yastik altina ve yatak siltesinin içine doldurmak için dolar toplarken, simdi neden satiyor? Çünkü eskiden dolar fiyatinin enflasyondan daha hizli artacagina inaniliyordu. Çünkü eskiden dolari yastik alti yerine bankada döviz hesabina koyanlar iyi faiz aliyordu. Simdilerde döviz mevduatina ödenen faiz düstü. Türk lirasi yatirimlar daha iyi faiz getiriyor. Döviz fiyati enflasyon kadar artmiyor…
Su günlerde döviz fiyatinin (döviz açigina ragmen) ucuz olmasinin tek nedeni piyasaya akan kaynagi belirsiz dolarin bollugudur. Yastik alti için piyasadan döviz toplayanlarin, döviz satmalaridir… Bugün döviz satanlar yarin pisman olarak döviz almaya baslayabilir… Bu nedenle bugünkü ucuzlugun keyfini çikariniz… Yarini düsünmeyiniz… Yarin ne olacagini (1) Olagan döviz gelir gider hesabindaki açigin büyüklügü, (2) Halkimizin yastik alti için döviz talebi belirleyecektir.
Ticari döviz gelir – gideri (ocak – mayis; milyon $)
2003
GELIR 26.135
* Ihracat 19.181
(Bavul tic.) 1.403
* Turizm 1.769
* Faiz 277
* Isçi dövizi 794
* Diger 4.114
GIDER 29.602
* Ithalat 23.352
* Turizm 742
* Faiz 3.038
* Diger 2.470
AÇIK -3.467

 

Sende yorum yap