Vehbi Koç’un “zar zor” yaktığı ışık sönüyor

, , Sende yorum yap

Amerikalilarla Türkiye’de bir ampul fabrikasi kurmak Vehbi Koç’un en
büyük hayali idi. Bunu “zar zor” basardi. General Electric firmasi ile
ortak oldu. General Electric, harp sonrasi Türkiye’de en önemli yabanci
sermaye yatirimini yapti. Türkiye’nin yabanci sermayeli ilk ciddi sanayi
kurulusu olan General Electric ampul fabrikasi 30 Nisan’da kapaniyor.
Vehbi Koç’un “Hayat Hikayem” basligini tasiyan hatiralarini tekrar
okudum. Kitabin 75’inci sayfasinda ilk New York seyahatini ve bu seyahatte
General Electric’e Türkiye’de fabrika kurdurmak için çabalarini anlatiyor:
“General Electric firmasi adeta bir hükümet gibiydi. Türkiye
islerine bakan müdürden baslayarak her kademede müdürlere derdimi anlattim.
Is, genel müdür ve idare meclisi baskani olan Mr. Reed’de bitiyordu. Bana
45 dakika randevu verdi. Ingilizce bilmedigimden tercüme dolayisiyla iki
misli zaman kayboluyordu. Mr. Reed ahret sorulari sordu. 34 dakika o
konustu, 11 dakika ben konustum. Derdimi anlatamadan 45 dakika bitti.
Saatine bakti. ‘Gidin’ demekti. Bir randevu daha rica ettim. Bir hafta
sonra 45 dakikalik bir randevu daha verdi. Bu ikinci gidisimde Türkiye’de
General Electric ampul fabrikasi kurulmasini kabul etti. Böylece memlekette
Amerikan sermayesi ile ilk fabrika kuruldu.”
Iste kapanacak General Electric ampul fabrikasi Vehbi Koç’un zar zor
kurdurdugu bu fabrikadir.
Ampul denilen sey 3 ana bölümden ibarettir. Cam tüp. Tüpün altinda
“dip” diye adlandirilan burgulu metal bölüm ve de içinde kizararak isik
veren ve de “flaman” diye adlandirilan tel.
General Electric fabrikasinin 30 bin adet normal ampul (buna
enkandesan ampul deniliyor) üretim kapasitesi vardi. Normal ampul yaninda
floresan, civa buharli ampul de üretebiliyordu. Dip ve cam tüp üretim
tesislerine de sahipti.
Kapanmasinin tek sebebi, makinelerini yenileyememesidir.
Türkiye’deki rakipleri tek makinede, 2 kisi ile saatte 4 bin ampul
üretirken, General Electric hala 7 kisi ile saatte bin iki yüz ampul
üretebilen makineleri kullaniyordu.
Ampul isine giren Toprak Holding, yanlis teknoloji ve makine seçimi
nedeniyle basarili olamadi. Fabrikasini kapatti. Philips ve Tekfen
ortakligi ile cam tüp ve floresan ampul üretmek üzere kurulan Bastas
kapandi.
Tekfen, Levent’teki ampul fabrikasini Gebze’ye tasidi. Floresandan
vazgeçti. Yilda 40 bin normal ampul üretiyor. Philips de floresan üretimini
durdurdu. Yilda 30 bin normal ampul üretiyor.
Hem Philips, hem Tekfen normal ampulde kullanilan dip’i, flamani ve
cam tüpü disaridan ithal edip, Türkiye’de bir araya getiriyor.
Bir uzman yaptiklari isi söyle karikatürize ediyor: “- Türkiye’de
ampul yapanlar her seyi disaridan getirir. Makine ile cam tüpün içine hava
basip tüpü sisirir. Tüpün içine flaman telini, poposuna dip’i takar.
Ampulün içine giren bir tek hava Türk malidir. Sonuçta o da makine ile
bosaltilir.”
Türkiye’de yilda 120 milyon adet normal ampul, 26 milyon adet düz ve
simit floresan kullaniliyor.
Türkiye’de üretimi durduran General Electric bundan böyle
Macaristan’daki fabrikasindan Türkiye’ye ampul getirecek. Philips,
Avrupa’daki fabrikalarindan ithalat yapiyor.
Bir yandan yabanci sermaye gelsin diye çirpiniyoruz… Öte yandan
yabanci sermaye, hem de ilk gelen Amerikan sermayesi ülkeyi terk ediyor…
“N’oluyor, neden böyle oluyor?” diye dertlenen yok.
Güngör URAS^

 

Sende yorum yap