ÜNVAN DEĞİŞİYOR… İŞTE O KADAR!..

, , Sende yorum yap

Sirketler büyüyünce Katipleri müdür yapiyorlar. Müdürler çogalinca baslarina birini genel müdür atiyorlar. Sonra da adina koordinatör diyorlar. Bu koordinatörü digerinden ayirmak için de simdi CEO diyorlar . ama sadece isim degisiyor
Anli sanli bir büyük holdingimizin sahibi ailenin üçüncü kusak (hemen hepsi yurtdisinda egitim görmüs) gençleri Antalya Sheraton Oteli’nin lobisinde kendi yaslarindaki arkadaslariyla oturuyordu.
O sirada o anli sanli holdingin CEO’su da salona girdi. Gençleri görünce yanlarina geldi. Ellerini sikti. Bir süre sohbet ettikten sonra ayrildi. Arkadaslarindan biri anli sanli holdingimizin sahip ailenin üçüncü kusak (hemen hepsi yurtdisinda egitim görmüs) gençlerinden birine “-Kim bu bey? Önemli biri mi?” diye sordu… Anli sanli bir büyük holdingimizin yurtdisinda egitim gördükten sonra holding semsiyesi altindaki sirketlerden birinin tepesindeki koltuga oturtulan genç adam cevapladi. “- Yok yaaaa.. Önemli biri degil… Bizim yanimizda çalisiyor!..”
Yillardir gördügüm ama bir türlü yerine oturtamadigim, parça parça resimler bir araya geldi.. Ve de bizde anli sanli en büyük holdinglerimizde bile profesyonel yönetim ile profesyonel yöneticinin daha bir “hiç” oldugunu anladim. Sermaye sahibi ailenin gözünde CEO, “ailenin yanin da çalisan biri… bir yanasma” idi.
Biz tarim kökenli bir milletiz. Bizim tarimimiz küçük toprak sahipligine dayanir. Küçük toprakta tarim yapanlar genelde ailesini beslemek için eker, biçer… Pazar için üretim yapamadigindan, isçi çalistirma aliskanligi, hele hele ücret karsiligi isçi çalistirma gelenegi olusamamistir.
Tarim isletmelerinde aile disindan çalistirilanlara “yanasma” denilir. (Lügat anlatiminda yanasma, tarim isletmesinde çalistirilan erkek is çidir.) Yanasma çalistirmak, yanasmayi çalistiranlarca bir aç insani beslemek olarak degerlendirilir. Yanasma, bogaz tokluguna çalisir. Gel deyince gelir, git deyince gider. Yanasmaya is vermek toprak sahibinin bir “lütfü” dur.
Topragi büyükçe olanlar, daha çok sayida yanasmaya is verir. Çok sayidaki yanasma ile muhatap olmamak için de yanasmalardan birini “kâhya” olarak atar.
Kâhya yanasmalarla aile arasin da iliskiyi kuran, ailenin yararini koruyan kisidir. Gerekirse aile adina adam döver, adam vurur, hapse girer.
Bizim tarim kökenli ailelerimiz tarimdan ticarete ve sanayiye geçerler iken eski aliskanlik ile yanlarinda çalistirdiklarini “yanasma” olarak görmeye devam etti. Ticaret ve sanayi isletmelerinde kâhya yerine “okur – yazar” kâtipler istihdam edilmeye baslandi.
Ticaret ve sanayi isletmeleri büyüyünce “kâtipler” müdür oldu. Müdür sayisi artinca bu müdürlerin basina bir genel müdür getirildi. Ona da “genel koordinatör” denildi. Derken efendim, büyük kuruluslar kendi genel koordinatörlerini digerlerinden ayirmak arayisinda genel koordinatörlerin unvanini yabanci bir kelime ile degistirdi. CEO Cheef Executive Officer adini verdi.
rinda okuyor… Fakat isletmeler bir türlü aile ile iliskiyi keserek “profesyonel” yönetime geçemiyor.
“Kendi isimiz var iken oglumuz, gelinimiz, kizimiz, damadimiz, torunumuz, yegenimiz disarida mi dolassin?” kafasi ile aile fertleri isletme lerde tepe koltuklara oturtuluyor. Bir de usul yerin bulsun, hesap kitap islerini izlesin, devlet dairelerine gidip gelsin, isçi ile bizi muhatap etmesin diyerek bir “kâhya” bulunuyor. Kâhyaya bir oda döseniyor. Altina bir otomobil veriliyor… Ama yetki verilmiyor.
Karar gene aile meclislerinde aliniyor. Bu meclislere CEO bir “kâtip” olarak katilarak not tutuyor. Talimat aliyor…
Bu anlatimimda bir ölçüde “abartma vardir” ama, genel çizgileriyle gerçegi anlatiyorum.
Bugün bizde ailelerin çogunluk payina sahip oldugu halde profesyonel bir yöneticiye teslim edilmis isletme var ise, ben duyamadim, ben bilemiyorum. Duyan ve bilen var ise, bu sütunda o isletmeyi yazmak borcumuzdur.
Profesyonel yönetim, sorumsuz yönetim demek degildir. Tabi ki profesyonel yönetici sermaye sahiplerine (aileye veya diger ortaklara) karsi sorumlu olacaktir. Ama profesyonel yönetim, sadece aile tarafindan alinan kararlari uygulamak da degildir.
Ailelerde olagandisi yetenege sahip kisiler olabilir. Ama parasi olan ailelerin her ferdinin olaganüstü yetenege sahip oldugunu varsaymak imkânsizdir.
Küresel pazarda eger isletmelerin büyümesi, rekabet sanslarinin artmasi bekleniyor ise, bunu profesyonel kadrolar yapabilir.
Türkiye’de bir zamanlar sermaye kit idi. Türkiye disariya kapali oldugu için ne yapilirsa yapilsin para kazaniliyordu. Büyük ve varlikli aileler politikacilarla daha kolay bag kurduklarindan, kamu imkânlarindan daha çok yararlanabiliyordu.
Iste o dönemde sermaye mütesebbis – yönetici ayrimina gerek duyulmuyordu. Sermaye sahibi aileler ne yapacaklarina karar veriyor, kurduklari isletmeleri de kendileri yönetiyordu.Bir kelime ile degistirdi. CEO – Cheef Executive Officer adini verdi.
Isimler degisti de daha baska ne degisti? Tarim kökenli ailelerin sahip oldugu isyerleri ister küçük, ister büyük olsun, CEO denilen çali san kisi sermaye sahibi aile için hâlâ “müdür, kâtip, kâhya, yanasma” pozisyonunda.
Biz tarim kökenli oldugumuzdan, tarimdan ticarete ve sanayiye geçen aileler sirketlerini “tarla” olarak degerlendirme aliskanligindan kurtulamadi.
Ne kadar “müesseselesme”den söz edilir ise edilsin, “mal sahibi”, malinin basindan ayrilamiyor. Ikinci kusaktan, üçüncü kusaga geçtik. Birinci kusak okumamisti. Ikinci kusak okumaya basladi. Üçüncü kusak yurtdisinda en iyi egitim kurumlarinda okuyor.
Bu eski günlerin anormal sartlan, o günlerde sermaye birikimi olan ve o günlerde basariya ulasan aileleri cesur kildi… “Biz bu isleri profesyonelleri kullanarak mi yaptik?.. Kendi basimiza yaptik… O profesyoneller de kabiliyet olsa, onlar da bizim kadar basarili olur, gelip de bizim yanimizda çalismaz idi” inanci yayildi.
Günümüzde sermaye ile mütesebbis kavrami aynldi. Günümüzde sermayeden bol bir sey yok. Günümüzde kamu imkânlarindan yarar lanma imkâni azaliyor. Günümüzde teknoloji ve pazar bilgisi, finans ve insan yönetimi bir bilim oldu.
Bizim ailelerimiz de bu degisimi görerek profesyonel yöneticiyi, yanasma – kâtip olarak görme aliskanligindan kurtuldugunda çok sey de gisecek.

 

Sende yorum yap