“South Seas Buble Companies”

, , Sende yorum yap

South Seas Buble Companies bir “borsaci” deyimidir. Türkçesi “Güney
denizlerinin köpük sirketleri”dir. Okuyana bir anlam ifade etmez ama,
bilene çok sey ifade eder. On dokuzuncu yüzyilin sonlarinda, yirminci
yüzyilin baslarinda “parlak gelecek” vaadi ile halkin parasini toplayip
“hokus – pokus” yok olan uyduruk sirketler için kullanilan bir deyimdir.
Türkiye’de su günlerde yeni bir moda basladi. Borsa ölünce, “önüne
gelen halka hisse senedi arz edip” para toplamaya basladi. Saf ve bakir
halkimiz “gaza gelip” halka hisse senedi arz eden “her kurulusun” kapisinda
kuyruga giriyor. “Alan kazaniyor” havasi pompalaniyor. Halka arzdan kim ne
kadar hisse senedi satin alirsa alsin, üç gün sonra borsada satip kazancini
cebine koyacagi saniliyor. Piyasa ekonomisinin ustasi Ege Cansen 19 Nisan
2000 tarihinde “halka açilarak para kazanma” yarisinin tehlikelerini
Hürriyet gazetesindeki “Oyunun Kurali” sütununda güzel güzel anlatmisti.
Ben bilgisinden bolca yararlandigim Ege Cansen’in uyarilarini sayin
okuyucularima özetleyecegim.
(1) Bir isadaminin, bir sirketin kar etmesi bir sey üretmesine
baglidir. Üreten, katma deger yaratan (bir seyin degerine deger katan)
kazanir. Ekonomik anlamda kar eder. Bu kar bilançoda görülür. Bu kar
ortaklar arasinda paylastirilir. Hisse senetleri sahibi bu kardan
yararlanir. Hisse senetlerinin degeri artar. Normali budur.
(2) Simdilerde ise isadamlari “halka açilarak para kazanma”
uygulamasini baslatti. Halkimizin ne aldigini bilmeden her kagida
saldirdigini gören bazi isadamlari, kasalarinda duran kagitlari satip
satip, parayi ceplerine koyuyor. Bu tür hisse satislarinda toplanan para
sirketin kasasina girmiyor. Sirkete hiçbir yarar saglamiyor. Sirketin
durumu ne ise öyle kaliyor.
Sayin okuyucularim, halka arz denilen sey iki türlüdür:
(1) Bati ülkelerinde genelde sirketler ya kurulurken hisse senetleri
halka arz edilir. Ya da kurulu sirketler sermaye artirimi yaptiginda (eski
ortaklar rüçhan haklarini kullanmaz) artan bölüme ait hisse senetleri halka
arz edilir. Her iki durumda da halkin satin aldigi hisse senetlerinin
parasi sirketin kasasina girer. Sirketin basarisina katkida bulunur.
Karliligini artirir.
(2) Bizim isadamlarimizin pek begenip uyguladiklari halka arz sekli
ise, sahis veya aile sirketlerine sahip olanlarin, kasalarinda duran hisse
senetlerini azar azar satarak, halktan topladiklari parayi ceplerine
koymalaridir.
Hukuka uygun, ahlaka uygun, kanuna uygun olan bu uygulama sirkete
hiçbir sey kazandirmaz. Sirketin durumunu degistirmez. Sirketin basarisi
artmaz. Karliligi artmaz.
Bizde özellestirme de böyle yapiliyor. Özellestirilen sirketlerin
hisse senedi satisindan, sirketin kasasina bir kurus girmiyor. Sayin
okuyucularim simdi de geleyim “borsanin faziletine”…
(1) Borsa denilen sey “ikinci el piyasasi”dir. Parasini hisse senedi
denilen kagida baglayanlara, istedikleri an bu kagidi gerçek degerinden
nakde çevirme imkani saglar.
(2) Borsa islemiyor ise, halka arz yoluyla satilan hisse senetlerine
para saglayanlar (a) istediklerinde bu kagitlari paraya çeviremez, (b)
kagitlar deger kaybeder.
(3) “Borsa öldü, ben halka arzlardan hisse senedi satin alarak para
kazaniyorum” diyen, kendi kendini aldatir. Borsa ölmüs ise, halka arz
edilen hisse senetleri alanin elinde patlar. Ve de bu yaziyi önemli bir
uyari ile bitireyim:
(1) Nurlu ufuklar, parlak gelecek, istikbal vaat eden isler gibi
sözler, belli hisselere bir süre “gaz verir”. Ama esas olan sirketlerin
ekonomik karliligidir. Mali bünyesi saglam olmayan, üretip satamayan, iyi
yönetilemeyen sirketler kar edebilir. Bu kar da mutlaka bilançoda görülür.
Sayin okuyucularim, bunlari okuyunuz. “Güney denizlerinin köpük
sirketleri” deyiminin ne tür halka arzlar için kullanildigini unutmayiniz.
“Nurlu ufuklar” ve “parlak gelecek” vaadi ile hisse senetlerini halka arz
ederek “para kazanma pesinde olan”larin gazina gelmeyiniz.
Güngör URAS^

 

Sende yorum yap