Mac’ın derdi dünyada ‘ideoloji’ bizde ‘ekonomi’

, , Sende yorum yap

Yillar önce Istanbul’da Taksim Gezisi’nin altindaki
dükkanda ilk McDonald’s magazasi açildiginda, “Türkiye de artik
dünyanin zengin ülkeleri arasina girdi. Bizde de Amerikan
köftecisi dükkan açti” diyerek bayram etmistik.
Amerikan köftecisi Türkiye’de hizla yayildi. Büyük
sehirlerde çok sayida dükkan açti. McDonald’s isminin
“parlakligi” ve de ismin “Amerika” ile bütünlesmesi “cesur –
korkusuz” bir yayilma politikasi uygulamasina neden oldu.
Örnegin Istanbul’da Ortaköy’de tarihi camiin önündeki
binanin tepesine, minareleri gölgeleyen kocaman ve isikli “M”
sembolü dikildi. Bu “çarpici” görüntü dünyanin en çok okunan
dergi ve gazetelerinde yer aldi. Ortaköy halkinin, Ortaköy’ü
sevenlerin ve de bu çeliskiyi görenlerin mücadelesi sonuç
vermedi. Firma “M” harfini yerinden kipirdatmadi.
Geçen yil Dolmabahçe’deki Inönü Stadi’nin saraya bakan ana
kapisinin iki yanina kocaman harflerle McDonald’s yazilari
asildi. Stada McDonald’s bayragi çekildi. Ben, bu sütunda bu
çeliskiyi anlatmaya çabaladim. Kültür Bakanligi, Bogaziçi Imar
Müdürlügü, harekete geçti. Yazilari kimse duvardan söktüremedi.
Ankara’da ODTÜ’de McDonald’s’in açtigi dükkani kapatmak
için dört yildir ögrencilerin sürdürdügü mücadele sonuç
vermedi. McDonald’s magazasi faaliyetini sürdürdü…
Derken bir gün Ortaköy’de, camiin önündeki yüksek katli
kirmizi binanin damindaki koskoca “M” harfi yok oldu.
Dolmabahçe’deki stadin kapisinin iki yanindaki kocaman
McDonald’s harfleri yerinden söküldü. Bayrak indirildi. Orta
Dogu Teknik Üniversitesi kampüsündeki McDonald’s magazasi 15
Aralik’ta kapandi.
Sadece onlar degil çok sayida McDonald’s magazasi
kapandi… Orta Dogu Teknik Üniversitesi kampüsündeki köfteci
dükkaninin kapanmasinda belki ögrenci mücadelelerinin etkisi
olmustur ama dört yil mücadeleye ragmen kapanmayip, simdi diger
dükkanlarla birlikte bu dükkanin da kapanmasinin bir baska
nedeni vardir. Bu neden, “ekonomi”dir. Amerikan köftesini Türk
halki simdi pahali bulmaktadir. Amerikan köftesinin fiyati
artmadi ama, Türk halkinin Türk lirasi olarak eline geçen gelir
azaldi. Bir “Big Mac” (büyük boy Amerikan köftesi) ABD’de ve
diger ülkelerde 2.60 dolara satiliyor. Türkiye’de bunun dolar
kurundan karsiligi 3 milyon 800 bin Türk lirasi eder. Amerikan
köftecisi bu büyük boy köfteyi Türkiye’de 2.00 dolara sattigi
halde müsteri bulamadigindan dükkanini kapatiyor.
McDonald’s dükkanlari sadece Türkiye’de degil, baska
ülkelerde de hizla kapaniyor. Ama o ülkelerdeki kapanis nedeni
ekonomi degil, “ideolojik”. Çünkü McDonald’s’in sembolü “M”
küresellesme ve ABD karsitlarinin hedefi haline geldi.
1990’li yillarin basinda McDonald’s’in “M” harfinin
Rusya’da Puskin Meydani’na dikilmesi, 1990’li yillarin
sonlarinda Çin’de Pekin’in duvarlarini “M” harfli afislerin
süslemesi Rusya ve Çin’in dünyaya açilmasinin, bu ülke
pazarlarinin Amerikali kapitalistlere açilmasinin sembolü
olarak kabulleniliyordu.
Fakat günümüzde Seattle, Quebec, Paris ve Milano’daki
uluslararasi toplantilarda küresellesme karsitlarinin
çikardiklari olaylarda “M” sembolüne saldiri olagan hale geldi.
ABD’de ve dünyanin degisik ülkelerinde 28 bin köfteci
dükkanini simgeleyen “M” logosunun sihrini bozan ilk olay 1994
yilinda, “iki iyi niyetli Ingiliz çevrecisinin, tamamen çevreci
kuskular ile” McDonald’s aleyhine Ingiliz mahkemelerinde
açtiklari davadir. McDonald’s firmasi dünyanin en büyük
avukatlik firmalariyla bu iki amatör çevreci Ingiliz’in, Morris
ve Steel’in karsisina dikildi. McDonald’s iki yil süren davayi
kazandi ama dünya çevrecilerini ve kamuoyunu kaybetti. Daha
sonra sendikal hareketler, “deli dana hastaligi” da
McDonald’s’in imajini yipratti.
Dünyanin en basarili köfte zinciri, en taninmis markasi
dünyada küresellesme karsitlari ile bogusmaya çabalarken
Türkiye’de fakirlesmenin “tokadini” yedi.
Tevfik GÜNGÖR^

 

Sende yorum yap