Bütçenin yüzde 52’sini “faiz” yuttu

, , Sende yorum yap

1998 yili bütçesinin sonuçlari açiklandi. Geçen yil
devletin topladigi ve bütçeye kaydettigi tüm gelirlerin yüzde
52’si faiz ödemelerine gitti. Bir önceki yil, 1997 yilinda
faiz ödemeleri toplam bütçe gelirlerinin yüzde 39’unu
yutmustu. Demek ki, bütçe gelirlerinin giderek daha büyük
kismi faiz ödemelerine gidecek.
Devletin halini düsününüz… Koca yil, vergi topluyor.
Vergi disi gelir topluyor. Mal satiyor, mülk satiyor. Eline
geçen paranin yarisini daha önceki yillardan üzerinde kalmis
borçlarin faizini ödemekte kullaniyor.
Ve de faizin yükü her yil artiyor. 1999 yilinda ayni
sartlar sürdügüne göre, bu yil bütçe gelirlerinin en az yüzde
60’i faize gidebilir.
Kalan paranin büyük bölümü de personel harcamalari ile
savunma harcamalarina gidince, devlet is yapacak, icraat
yapacak para bulamiyor.
Sayin okuyucularima 1998 yili bütçesinin durumunu
kisaca özetleyeyim:
– 1998 yilinda bütçe gelirleri yüzde 103 artti.
Giderlerdeki artis yüzde 93 oraninda kaldi. (a) Gelirin,
giderden daha fazla artmasi iyi bir seydir. (b) Gelirin,
enflasyondan çok çok fazla artmasi, çok çok iyi bir seydir.
– Bütçe gelirlerinin artmasi iki nedenle istenilir: (a)
Bütçe geliri artinca devlet halka daha fazla hizmet götürür.
(b) Bütçe geliri artinca kamunun finansman derdi çözülür.
Bütçe açik vermez. Veya bütçe açigi azalir.
– Bütçenin denk olmasi, bütçe açiginin kapanmasi, bütçe
açiginin küçülmesi tek basina bir hedef degildir. Çünkü devlet
halka hizmet yatirimlarini kisarak da bütçe harcamalarini
azaltabilir. Bütçe açigini kapatabilir. Önemli olan, halka
hizmeti geregince yaparak bütçeyi denk tutabilmektir.
– 1998 yilinda bütçe açigi, yil basinda planlanan
rakamin altinda kalmistir. Açik 1997 yili bütçe açigindan
sadece yüzde 69 oraninda büyüktür.
1998 yilinda bütçeden yapilan faiz ödemeleri yüzde 171
oraninda artarken, faiz ödemeleri toplam gelirlerin yüzde
52’sini yutarken bütçe açiginin yil basinda hedef alinan
rakamin altinda kalabilmesi, hükümetlerin halka hizmet
harcamalarini durdurmalari sayesinde mümkün olabilmistir.
– Bütçeden halka hizmet harcamalarinin nasil
kisildigini anlamak için bütçe harçamalarinin bir yil önceye
göre degisim oranlarina bakmak gerekir. Bütçeden toplam
harcamalar bir yil önceye göre yüzde 94 oraninda artmistir.
Bütçenin toplam harcamalari içinde faiz harcamalarinin payi
1997 yilinda yüzde 28 iken, 1998 yilinda yüzde 40’a
firlamistir. Faiz harcamalari bir yil içinde yüzde 171
oraninda büyümüstür. Bu durum karsisinda bütçeden faiz disi
(diger) harcamalara (personel harcamalari, savunma
harcamalari, egitim, saglik harcamalari ve yatirimlara)
ayrilacak imkanlar küçülmüstür. 1998 yilinda bütçe gelirleri
yüzde 103 artarken, faiz giderlerinin yüzde 171 artmasinin
sonucu olarak, diger kamu harcamalari sadece yüzde 63 oraninda
artmistir.
– 1998 yilinda Maliye’ye ödenen her 100 liralik
verginin 67 lirasi faiz olarak çikip gitmistir.
Faiz yükünün bu kadar büyümesinin nedeni, devletin
giderek daha fazla borçlanmasi degil, faizlerin giderek
artmasidir. Devletin iç ve dis borcunun milli gelire orani,
dünya ölçülerine göre “makul” (hazmedilebilir / kabul
edilebilir / normal) büyüklüktedir.
Normal olmayan iç ve dis borçta vadenin kisaligi, reel
faizin (enflasyondan arindirilmis faizin) çok çok büyük ölçüde
olmasidir.
Türkiye’de devletin kisa vade ve yüksek faizle
borçlanmasinda ve de 1998 yili bütçesinde faiz ödemelerinin
payinin / yükünün artmasinda, 1998 yilinin ikinci yarisindaki
olumsuz gelismelerin etkisi büyüktür.
(1) Vergi yasalariyla ilgili olarak yaratilan
tereddütler ile, siyasi istikrarsizlik ve ekonomideki
çalkantilar, tasarruf sahiplerini daha fazla “risk primi”
talep eder konuma getirdi.
(2) Dünya krizi etkisinde, Türk mali sisteminden
yaklasik 5 milyar dolarlik bir paranin disariya kaçmasi,
finans sisteminin mali varliklarinin küçülmesine neden oldu.
Mali varliklari azalan finans sektörü, likiditesini
kaybetmemek arayisinda, panik içinde faizi yükseltti.
Bu iki etken, devletin mevcut borç stokunu çevirmek,
borç ödemek, yeniden borçlanmak için ödedigi faizleri yukari
itti. Sonunda olan oldu. 1998 bütçesinin yüzde 52’si faize
gitti.
Güngör URAS^

 

Sende yorum yap