Bu tabloda üretim artırılamaz

, , Sende yorum yap

Gayri safi yurtiçi hasila (GSYIH) 2001 yilinda, bir yil
önceye göre yüzde 7.4 oraninda. Gayri safi milli hasila (GSMH)
2001 yilinda, bir yil önceye göre yüzde 9.4 oraninda küçüldü.
GSYIH’nin küçülmesinin nedeni 2001 yilinda mal ve hizmet
üretiminin azalmasidir.
GSMH’nin (ki buna genelde milli gelir diyoruz)
küçülmesinin nedeni ise, GSYIH’nin (üretimin) azalmasina ek
olarak, yurtdisindan gelen gelirin azalmasi, yurtdisina giden
gelirin artmasi, sonuç olarak ülkeden yurtdisina net gelir
çikisi olmasindan. Bu olumsuz tablo üzüntü yaratiyor.
O halde tabloyu düzeltelim. Küçülmeden büyümeye geçelim.
Küçülmeden büyümeye nasil geçecegiz?

Talebi olmayan mal üretilmez
(1) Madem ki, GSYIH’deki yüzde 7.4 oranindaki küçülmenin
nedeni mal ve hizmet üretimindeki azalmadir, o halde küçülecek
ve fakirlesecek yerde büyümek ve zenginlesmek için üretimi
artiralim.
(2) Madem ki, GSMH’deki yüzde 9.4 oranindaki küçülmenin
nedeni, yurtiçi mal ve hizmet üretimindeki azalmaya ek olarak
yurtdisina gelir (buna net faktör geliri deniliyor) çikisidir.
O halde yurtdisina net gelir çikisini önleyelim. Yurtiçine net
gelir transferini saglayalim.
Bunlari istemek ve söylemek kolay da, yapmak zor. Çünkü:
(1) Üretim artisi mevcut kapasiteleri kullanmak ve
kapasite daralinca da yeni yatirim yapmakla mümkün olabilir.
Su günlerde Türkiye’de üretimi artiramamanin nedeni üretim
kapasitesinin yetersizligi degildir. Her alanda kapasite tam
olarak kullanilamiyor. Kapasite var ama iç ve dis talep yok.
Talebi olmayan mal üretilemez. Önce talep yaratilacak sonra
üretim baslayacak.
(a) Içeride insanlarin geliri düstü. Özel sektörün talebi
küçüldü. Kamu sektörü daralma arayisinda talebini kesti. Iç
talep olmadigindan üretim yapilamiyor.
(b) Dis pazar, talebi sonsuz bir pazar degildir. Kaldi ki
küresel durgunluk nedeniyle dünya piyasalarina mal satmak
güçlesti.

Ithalat artmadan üretim artmaz
(2) Kriz sonrasi uygulanan IMF destekli programin hedefi
ekonomide yapisal degisimdir. Yapisal degisim tarimda, sanayide
yanlis kaynak kullanimini düzeltmedir. Bu düzeltmeyi yapmak
için tarimda, sanayide alisilagelmis ürün çesitleri ve üretim
sekilleri degistiriliyor. Tarim ve sanayi yapisal degisimin
sarsintisini yasiyor. Bu durumda talep artisi olsa da üretimi
harekete geçirmek zaman alacak.
(3) Banka sistemi yeniden yapilanma çalismalarini
tamamlayamadi. Sistem, üretimi finanse etmeye hazir degil.
(4) En, en, en önemlisi uygulanan IMF destekli istikrar
programi üretim artisini öngörmüyor. Tersine iç talebin daha da
kisilmasini hedef aliyor.
(5) Üretim artisi demek ithalat artisi demektir. Ithalat
artmadan üretim artmaz. Ithalat artisi net disalim faktör
gelirinin eksiden artiya geçmesini, disaridan kaynak girisi
yoluyla GSMH’nin büyümesini saglar. Ama bu, cari islemler
(döviz) açigi demektir. Döviz açigi IMF destekli istikrar
programinin iflasi demektir.

Hadi demekle olmuyor
Görülüyor ki, “geçen yil çok küçüldük, çok fakirlestik.
Hadi bu yil büyüyelim” demek ile (uygulanan IMF destekli
program çerçevesinde) büyümek imkansiz. O halde programi rafa
kaldiralim, “sil bastan, sifira sifir elde var sifir” mi
yapalim? Hayir. Bunun orta yolu var. Biz IMF programi hedefleri
çerçevesinde belli düzeltmelerle talebi kipirdatacak
tedbirlerimizi belirler, bir program ortaya koyarak IMF’nin
karsisina çikar isek, IMF ile birlikte, bugüne kadar ödenen
faturalarin bosa gitmemesini saglayacak yeni bir kriz
ihtimalini bertaraf edecek bir düzenleme yapilabilir.
Tevfik GÜNGÖR^

 

Sende yorum yap