498 MİLYAR DOLAR YATIRIMA 4.3 MİLYAR DOLAR TEŞVİK

, , Sende yorum yap

Son on yedi yilda Türkiye’de kamu ve özel sektör tarafindan gerçeklestirilen 498 milyar dolarlik sabit sermaye yatirimi tesviklerden yararlandi. Tesviklerden yararlanan yatirimlara, devlet kasasindan tesvik olarak yapilan nakit ödemelerin tutari ise, 1985 yilindan bu yana toplam 4.3 milyar dolar olarak belirlendi.
Türkiye’de yatirimlarin tesviki çok tartisilan bir konudur. Bu tesvik sistemi nedeniyle devletin parasinin çarçur oldugu söylenir. Bunun temel nedeni kamuoyuna tesvik tedbirleri ve bu tedbirlerin devlete faturasi hakkinda gerekli bilginin verilmemesidir.
Dr. Mustafa Duran tarafindan yapilan Türkiye’de Yatirimlara Saglanan Tesvikler ve Etkinligi konusundaki bir çalisma Hazine Müstesarligi tarafindan kitap halinde bastirildi. Bu çalismada hem bugüne kadar uygulanan tesvik tedbirleri hakkinda bilgi verilmekte, hem de bunlarin Hazine’ye yükü açiklanmaktadir.
Bugüne kadar yatirimlara iki farkli uygulamayla nakit olarak tesvik saglandi. (1) Kaynak kullanimi destekleme primi adi altinda, yatirimciya özkaynagindan yaptigi harcamanin belli bir bölümü, nakit olarak ödendi. (2) Belli yatirimlara fon kaynakli kredi tesviki adi altinda, 5 – 10 yil vade ve ucuz faizle kredi imkani saglandi.
Tesvik uygulamalari,
Kaynak Kullanimi Destekleme Primi uygulamasi, 1985 – 1991’de sanayi ve turizm yatirimlarinin gelismesinde etkili oldu. 1991’de bu uygulamaya son verildi. Fon Kaynakli Kredi uygulamasi da 1991’de uygun kosullu krediye dönüstürüldü. 1995’ten sonra da kapsami daraltilarak istisnai kullanilan bir tesvik araci haline geldi.
Yillardir uygulamasi süren, yatirim indirimi ise, yanlis anlasilan bir tesvik sistemidir. Bir yatirima yüzde yüz yatirim indirimi tesviki verildi dendiginde, kamuoyunda bu yatirimin yüzde yüzünün kamu kaynagindan karsilanacagi seklinde yanlis bir fikir olusur. Yatirim indirimi demek, yatirim tamamlanip isletme kara geçtikten sonra, karin belli bölümünün vergi disi kalmasi demektir. Yatirim indiriminde devlet ödeme yapmaz. Isletme kar ettiginde, alacagi vergiden fedakarlik eder.
Yatirim indirimi, isletme kara geçtikten sonra, yapilan 100 birimlik yatirim harcamasinin toplam yüzde 5.4’ü ile toplam yüzde 26.4’ü arasinda büyüklükte vergi muafiyeti ile yatirim sahibinin ödüllendirilmesini saglar.
Yatirim tesvikleri, sanayide ve turizmde yatirimlarin patlamasinda etkili olmustur. Ancak zamanla tesvik uygulamasinin konular ve bölgeler bakimindan yayginlastirilmasi nedeniyle, tesvikin gücü asilmis, tesvik tedbirleri mütesebbisi costuracak, kosturacak niteliklerini yitirmistir.
Önemli olan 17 yilda devlet kasasindan nakit olarak tesvik için çikan para ve bunun karsiliginda kamu ve özel sektör fonlarindan gerçeklestirilen toplam yatirimdir. ArastirmaciDuran’in tespitlerine göre, 1985 yilindan 2001 yili sonuna kadar sadece tesvik tedbirlerinden yararlanan yatirim miktari 498 milyar dolardir. Sayin okuyucularim, bu yilda 30 milyar dolar yatirim demektir. 30 milyar dolar az degil ama, keske daha fazla tesvik verilebilse de yilda ortalama 30 milyar dolar olan yatirim miktari, 60 milyar dolara çikarilsa.
Çünkü, yatirim demek, üretim demek, istihdam demek, gelir demek, kalkinma demek, refah demektir. Her sey yatirimla basliyor. Geçmiste yatirim tesviklerinde çok hatalar da yapildi. Bu tesviklerin çok sevabi da oldu. Sadece hatalara bakarak, tesvikleri kötülemek yerine, iyi yönlerini öne çikararak, sürdürmek zorundayiz. Yatirimlari ancak böyle costurup, böyle kosturabiliriz.
1985’ten bu yana nakit tesvikler için devlet kasasindan 4.3 milyar dolar çikti. (Her yil nakit tesvik olarak yapilan ödemeler) (milyon dolar)
1985 2
1986 40
1987 115
1988 151
1989 242
1990 436
1991 531
1992 446
1993 493
1994 326
1995 185
1996 208
1997 406
1998 276
1999 250
2000 160
2001 79
Toplam 4.346

 

Sende yorum yap