Yaşanmış hayat hikâyeleri: Bir KİT nasıl hasta doğdu?

, , Sende yorum yap

Amerika’da geçen ay yapilan Spastik Çocuklar Olimpiyatinda “dogustan özürlü” ve tedavi imkâni olmayan Türk çocuklari 6 altin madalya aldi. Dogustan özürlü ve tedavi imkâni olmayan çocuklar bu olimpiyat nedeniyle günün konusu oldu. Öte yandan günün konusu olma sansina erisememis, dogustan özürlü KiT’ler ise, köselerinde yasam savasi vermeye devam ediyor.
Recep, senelerdir Kirsehir’de bir lastik fabrikasi yapilmakta oldugunu isitir durur. Devlet Baskanimizin Kirsehir’i ziyareti ile lastik fabrikasi gene gündeme gelince Recep, su isin aslini esasini bir ögreneyim diye, “Eski planci, yari politikaci, meslegi issiz, aslinda bilmis” Ekrem agabeyini aradi… “Ekrem agabeycigim dedi, sen o zamanlar planlamada birseyler yaptigini sanirdin. Herhalde su Kirsehir lastik fabrikasi isine de bulasmissindir. Anlatsa-na sunun aslini esasini…”
Ekrem agabey, “Yavrum, evladim” diye söze basladi: “Türkiye’de 1960’larda üretime baslayan yabanci sermayeli 3 lastik fabrikasi 1968’lerde yilda 1 milyon 300 bin lastik üretiyor, bu da memleketin ihtiyacina ancak yetiyordu. O siralarda PETKIM kuruluyor, lastik hammaddesi üretecek, lastik ihtiyaci da artiyor. Plancilar düsünmüsler, bir proje hazirlamislar, Petlas adinda bir KIT kurulacak ve yilda 2 milyon adet lastik yapacak. Kisacasi 3 yabanci lastik fabrikasinin kapasitesinin üzerinde dev bir yatirim. Hükümet projeyi kabul etmis. 1970 yili yatirim programina proje (70CO10010) sicil numarasi ile girmis. 10 milyon dolari dis para olmak üzere (o zaman dolar 9 lira) is 1 milyar liraya bitecek.”
—Ekrem agabeycigim neden bitmedi?
—Sen saf ve bakir Anadolu çocugu oldugun için, devlet babanin islerini anlayamazsin. O bunu, dedi, bu bunu dedi… Proje her yil programa girdi çikti… Bir arpa boyu gidilmedi.
—Ama bu arada baska fabrikalar kuruldu.
—Tabii… Önce yabanci sermayeli 3 fabrika kapasitelerini birer misli artirdi. Sonra Türk mütesebbisler fabrika kurmaya karar verdiler.
—Onlarin isi de Petlas gibi süründü mü?
—Olur mu be evladim… Onlar devlet baba gibi sabirli degil ki… Petlas büyüklügünde, yani yilda 2 milyon lastik üretecek, % 100 Türk sermayeli fabrika için özel sektör 1973 Ekim’inde tesvik belgesi aldi. 1975 Temmuz’unda temeli atti. 1978 Ocak’inda üretime basladi. Fabrikayi 27 ayda tamamladi. 55 milyon dolari döviz olmak üzere 2 milyar liraya fabrikayi dikti.
-Bu arada PETLAS ne oldu? O daha önce baslamistir. —Yok baslamamisti da, baslanmasi kararlastirilmisti.
Onun projesi artan fiyatlara göre revize edildi.
—Ekrem agabeyigiim neticeye gel…
—Senin anlayacagin Recep’çigim, Kirsehir’de fabrika yeri alindi. Önce duvarlari çekildi. Sonra lojmanlar, idare binalari yapildi. Ama daha makinelerin kimden alinacagi, teknolojinin kimden gelecegi, dolarin nasil bulunacagi bilinemediginden fabrika binasina baslanamadi…
—Sonra?
—Sonrasi Çekoslovaklar geldi. Bizden mal almislar, karsiliginda dolar vermek yerine makine satmak istiyorlar. Size Petlas’in makinelerini satalim dediler. Bizimkiler, döviz yikmayacak diye Çekoslovaklardan 112 milyon dolar degerinde makinelere hemen baglanti yaptilar.
—Simdi Petlas makinelerini Çekoslovaklar mi yapacak?..
—Yaptilar bile, isi kaçirmamak için 10 milyon dolarlik makineyi yollamislar, 10 milyon dolarligi da yolda…
—Makineler yerine konuyor desene…
—Sen de çok acelecisin. Bugüne kadar 30 milyar lira harcanip, duyar çekilmis, lojman yapilmis ama, fabrika binasi daha yeni ihale edildi. Makineler simdilik, temeli atilan binanin bahçesinde bekliyor…
—Ekrem agabey bu is ne zaman biter?
—Petlas 3 yil sonra üretime geçer…
—Ekrem agabeycigim bu is çok karisik…
—Karisik degil de, ibret verici… Bak Recep’çigim, devlet baba ülkede lastik açigi varken fabrika kurmaya kalkiyor. O zaman 1 milyar lira harcasa is bitecek. Kaç yil önce, tam 15 yil önce… 15 yilda köprülerin altindan çok sular geçiyor. Mevcut tesisler büyüyor. Bir yeni dev tesis kuruluyor. Bugün yilda 5 milyon lastik üretecek kapasite kurulmus. 3.5 milyon lastik üretiliyor. Daha % 30 bos kapasite var. Petlas buna ek olarak 2 milyon yeni kapasite yaratmaya çalisiyor. Özel sektör ayni büyüklükte tesisi 27 ayda tamamlamis. Petlas 18 yilda tamamlanacak. Yabancisi, yerlisi fabrikalarini hammaddeyi en kolay temin edecekleri Izmit bölgesine kurmus, Petlas Kirsehir’e gitmis. Yerlisi, yabancisi teknolojisi en ileri ülkelerin makinesini almis, lisansini kullaniyor, böylece ihracat bile yapiyor, Petlas Çekoslovak makinesiyle yarisa giriyor. Biri jet uçagina binmis, öbürü pervaneli ile yarisa çikacak.
—Ekrem agabey, Petlas üretime geçince sen sikâyetleri dinle: “Iste KIT’ler kötü yönetiliyor. Kalitesiz mal yapiyor. Maliyeti pahali. Zarar ediyor” diyerek. Daha baslangiçta biz bir KIT’in hastalikli dogmasi için ne gerekse yapiyoruz.
—Tabii evladim. Petlas digerlerinden biri… Öbürküler farkli mi?
SENARYO: Ali Riza KARDÜZ
KAMERA:Mistik^

 

Sende yorum yap