Yasasın! Endeks düştü… ENFLASYON SONA ERDİ… (Mİ?)

, , Sende yorum yap

Bu sutunda 1 Aralik 1988 tarihinde yayinlanan yazida Orhan Veli’nin bir siiri yayinlanmisti:
“Gemlige dogru
“Denizi göreceksin
“Sakin Sasirma…
…Ve de bu siirden esinlenerek bir açiklama yapilmisti: “Yilbasina dogru …önümüzdeki aylar …endeksleri düsmüs görebilirsiniz… Sakin sasirmayin…” Aman Sasirmayin
Bu bir hesap meselesidir. Eger geçen yilin ayni ayinda fiyat artisi rakka-mi çok yüksek olmus ise bu yüksek oran geçen yilin ayni ayi ile bu yilin ayni ayinin endeks rakkamlarinin karsilastirilmasinda sasirtici sonuçlar verebilir. Enflasyon düsmüs görünebilir.
Bunu anlatabilmek için Tüketici Fiyat Endekslerini siralayip, açiklamayi yapalim:
DIE Türkiye Tüketici Fiyatlari Endeksi
Yil/Ay Endeks Aylik Yil Endeks Aylik
Artis Artis
1986-XII 1.784.7 1.6 1987-XII 2.767.2 11.2
1987-I 1.837.2 2.9 1988-I 2.932.8 6.0
1987- I 1.866.8 2.7 1988-II 3.090.3 5.4
1987- I 1.957.3 3.7 1988-III 3.324.1 7.6
1987-IV 1.998.3 2.1 1988-IV 3.486.6 4,9
1987-V 2.096.9 4.9 1988-V 3.568.8 2.4
1987-VI 2.094.7 -0.1 1988-VI 3.646.0 2.2
1987-VII 2.134.8 1.9 1988-VII 3.749.6 2.8
1987-VIII 2.171.4 1.7 1988-VII 3.874.6 3.4
1987-IX 2.234.9 2.9 1988-IX 4.062.1 4.8
1987-X 2.342.2 4.8 1988-X 4.365.3 7.4
1987-XI 2.488.5 6.2 1988-XI 5.665.7 6.9
1987-XII 2.767.2 11.2 1988-XII 4848.3 3.9
Yukaridaki dizileri kullanarak fiyat artislari söyle hesaplanir:
(1) Iki ay arasindaki fiyat endeksleri birbirine bölünerek, dönemin fiyat artisi bulunur.
1988/1987 Aralik aylari arasindaki fiyat artisini bulmak için yukaridaki tabloda 4.848 endeks sayisi, 2.767 endeks sayisina bölününce, ortaya % 75 rakkami çikar.
Bir deneme yapmak için, 1988/1987 Kasim aylari endeks sayilari ile ayni hesaplama yapilinca 4.665 endeks sayisini 2.488 endeks sayisina bölünür. Bu durumda ortaya çikan yillik fiyat artis orani % 87’dir.
Acaba bir ayda ne olmustur da enflasyon % 87’den % 75’e düsmüstür?
iste buraya bakilacak nokta, mukayese edilen aylardaki artis oranlandir.
1987 ve 1988 Kasim aylari aylik fiyat artis oranlari % 62 ve % 6.9’dur. Yani birbirine yakindir.
Halbuki aylik fiyatlar 1987 Aralik ayinda % 11.2 artarken 1988 Aralik ayinda % 3.9 artmistir.
1987 yilinda aylik % 11.2 artis, endeks rakkamini bir ayda 2.488’den 2.767’ye firlatmistir. Halbuki 1988 yilinda endeks sayilan 4.665’den 4.848’e çikmistir.
Iste bu endeks sayilari biribiriyle isleme tabi tutulunca, yillik enflasyon rakkami bir ayda bu kadar büyük oynamis görülmektedir.
(2) Onun için iktisatçilar, yillik ortalama fiyat endeksine daha fazla güvenir. Yillik ortalama endeks hesaplanir iken, 12 ayin endeks sayilari alt alta
yazilip toplanir. Bir önceki 12 ayinkiler de toplanir. Iki toplam biribiriyle oranlanir.
Böylece aylik inis çikislarin enflasyon oranini sasirtici biçimde etkilemesi önlenir.
1988 yilinin 12 aylik endeks ortalamalarinin önceki yilin ortalamalarima mukayesesinde fiyat artis orani % 75.4 çikmaktadir. Bu oran bir yil önce % 38.9 idi.
Bu iki metoda göre acaba bu yilin ve geçen yilin fiyat artis oranlari özet olarak söyle:
Toptan Esya Tüketici Fiyatlari
1988 1987 1988 1987
Aralik Mukayeseleri 69.7 48.9 75.2 55.1
Yillik Ortalama 68.3 32.0 75.4 38.9
Enflasyon Düsmeye Basladi mi?
Enflasyonun düsmeye baslayip baslamadiginin en iyi kontrol noktasi, geçmis yillarda belli bir aydaki fiyat artisi ile bu yilin en son ayinin fiyat artis oranlarini karsilastirmaktir.
Son bes yilin aylik fiyat artis rakkamlarini siralayalim.

Toptan Esya 1988 1987 1986 1985 1984
– Ocak 6.9 3.6 4.5 4.8 3.9
– Subat 6.2 2.2 2.0 4.7 3.4
– Mart 7.0 3.5 1.3 5.3 3.3
– Nisan 4.8 2.6 2.0 2.3 8.3
– Mayis 2.1 4.8 1.6 2.2 6.9
– Haziran 2.6 0,5 1.0 – 1.3 4.7
– Temmuz 2.2 1.7 1.2 0.5 – 0.7
– Agustos 3.1 2.8 0.2 1.8 3.2
– Eylül 3.7 2.1 2.2 2.7 2.3
– Ekim 6.1 3.5 3.9 5.0 3.3
– Kasim 5.3 2.8 1.5 3.1 3.7
– Aralik 4.3 10.8 0.9 1.9 1.7
Tüketici
– Ocak 6.9 2.9 3.2 5.6 3.4
– Subat 5.4 2.7 1.7 3.3 1.5
– Mart 7.6 3.7 1.3 4.8 3.1
– Nisan 4.9 2.1 0.4 0.8 6.2
– Mayis 2.4 4.9 1.9 2.4 4.8
– Haziran 2.2 – 0.1 2.4 – 0.8 6.5
– Temmuz 2.8 1.9 1.9 1.4 0.9
– Agustos 3.4 1.7 0.9 1.6 2.5
– Eylül 4.8 2.9 2.4 4.7 2.1
– Ekim 7.5 4.8 7.3 6.3 4.4
– Kasim 6.9 6.2 2.3 4.6 3.9
– Aralik 3.9 11.2 1.6 1.6 1.9
Yukaridaki Tabloya bakarak Basbakan basin toplantisinda:
“-Enflasyon düsmeye basladi…”diye müjdeyi nasil veriyor?
Çünkü, Basbakan, 1987 yilinin % 11.2’lik Tüketici Fiyat artis oranini 1988 yilinin % 3.9 artis orani ile karsilastiriyor.
Halbuki, ayni oran 1984’de % 1.9, 1985’de % 1.6,1986’da % 1.6, sadece 1987’de % 11.2 olmus…
O halde 1988 yili Aralik ayi fiyat artisi % 3.9, geçen yilin % 11.2’lik anormal artisina göre iyidir ama, onda önceki yillarin Aralik ayi fiyat artislarinin iki katidir. Yani kötüdür.
Yukaridaki tabloyu saklayiniz.
Gelecek ayin aylik fiyat artis oranlarini bekleyiniz.
Bakiniz bakalim geçmis bes yilin Ocak ayinin aylik fiyat artis oranindan daha mi düsük, daha mi yüksek…
Ondan sonra “enflasyon düsüyor mu, düsmüyor mu” diye yargida bulunabilirsiniz.

 

Sende yorum yap