Türkiye’de demir-çelik üretimi ve de Ereğli

, , Sende yorum yap

“— Abicim… Bu Eregli’ler ne olacak?.. Ne yapalim dersin?”
Ben “hisse senedi isini bilmem…” Borsadaki inis-çikislara benim sinirlerim ve de kalbim dayanmaz… Onun için ne hisse senedi alirim… Ne de satarim… Fakat adimiz “iktisatçiya çikmis”… Sokaktaki park bekçisinden, alisveris ettigini bakkala, TRT stüdyosundaki kameramandan, taksi soförüne kadar beni taniyanlar devamli soruyor:
“—Abicim… Bu Eregli’ler ne olacak?.. Napalim dersin?..”
Anliyorum ki, Eregli çok kimseyi ilgilendiriyor? Ben, “Eregli’lerin ne olacagini” bilmem ama, Eregli’nin ne oldugunu size anlatayim… Eregli’lerin neolacagina siz karar verin… Eregli’nin ne oldugunu size anlatabilmek için dersime çalistim. Bilenlerden önce demir-çelik sektörünü ögrendim… Eregli’nin bu sektör içindeki yeri ne, ne is yapar onu anladim…
Önce genel bilgiyi vereyim… Yann Eregli’nin özel durumunu anlatirim.
Demlr-Çelik Kaç Türlü Üretiliyor?
Demir-çelik tesislerinin hepsini ayni kaba koyamazsiniz. Hersey-den önce tesislerin üretime baslama noktalari farklidir.
1. Entegre demir-çelik tesisinde yüksek firinlarda demir cevheri ile metalurjik kok kömüründen sicak maden, sicak madenden de çe-likhanede sivi çelik üretilir. Sivi çelik kütük, ingot veya slab olarak sekillendirilir. Bunlar da haddelenerek, uzun veya yassi ürünler elde edilir.
Türkiye’de sadece üç tesis cevher ve kömür isleyip sivi çelik yapar. Bunlar sunlardir:
1991
Kapasitesi Ham Çelik Üretimi (Bin Ton)
(Bin Ton)
Erdemir 2.000 1.861
Karabük 680 693
Isdemir 2.200 1.790
2. Elektrik ark ocakli (EAO) tesislerde ise hurda demir ve çelik ark ocaklarinda eritilerek sivi çelik elde edilir. Sivi çelik kütük olarak dökülür. Bunlar haddelenerek, genellikle uzun ürünler üretilir.
Bunlarin en büyükleri ise sunlardir:
Türk demir-çelik sanayii Kapasite üretim istihdam
Kapasite Üretim
(Ton) (Ton) Istihdam
Sirketler (1991) (1991) (1991)
EAO’li özel sektör
Asil Çelik 220.000 143.000 932
Çebitas 350.000 271.000 460
Çemtas 90.000 71.000 289
Çolakoglu 650.000 788.000 800
Çukurova 2.000.000 1.000.000 1.229
Diler 312.000 247.000 473
Ekinciler 650.000 483.000 651
Elektrofer 89.000 56.000 352
Habas 570.000 524.000 490
Içdas 350.000 383.000 613
Istanbul Metalürji 40.000 37.000 278
Izmir Demir-Çelik 550.000 500.000 774
Kroman 420.000 270.000 337
Metas 450.000 – 943
Orpas 279.000 170.000 489
Seldöküm 30.000 28.000 148
Sivas Demir-Çelik (450.000) – (641)
EAO’li dzel sek, top. 6.950.000 4.972.000 9.155
Kamu sektörünü de ilave edersek durum söyle olacaktir. Kamu sektörü
MKEK(EAO) 60.000 19.000 669
Karabük 680.000 693.000 8.750
Iskenderun 2.200.000 1.790.000 13.990
TDÇI 2.880.000 2.483.000 22.740
Erdemir 2.000.000 1.861.000 7.780
3. Nihayet üçüncü kademedeki demir-çelik üreticileri ise “hadde-ciler”dir. Bunlar kütügü alir, incelterek talebe göre uzun mamul çekerler.
Türkiye’de yaklasik 100 haddehane vardir. Bunlar yaklasik 1.5 milyon ton uzun mamul çeker.
Demir-Çelik Çesitleri
Yüksek firinda demir cevheri (sinter ve palet veya bunlarin karisimi) ile metalurjik kok kömürü isleme tabi tutularak.yûksek düzeyde karbon içeren sicak maden (katilasmis durumda ise pik demir demir) elde edilir.
Sicak maden çeijkhanede konvertör adi verilen firinlarda hurda ve çesitli alasim maddeleri ile karistirilir ve üzerine saf oksijen üflenerek karbon düzeyi istenen seviyelere indirilir ve sivi çelik haline gelir. Çelikler içerdikleri karbon oranlarina göre degisik kaliteler olarak siniflandirilir.
Konvertörden alinan sivi çelik kütük, ingot veya slab seklinde dökülür.
1. Kütük: Sivi çeligin uzun köseli agaç kütüklerine benzer sekile dönüstürülmesidir.
2. Ingot: Sivi çeligin çok büyük kibrit kutusu seklinde kaliplara dökülmüs seklidir.
3. SLAB: Ingotun daha ince genis ve uzun olanidir.
Daha sonra kütük, ingot ve slab (1200 – .1300 C) yüksek sicaklikta haddelenerek nihai mamul haline getirilir.
4. Yassi mamul: Slab ve ingotun sicak olarak haddelenerek levha veya sac haline getirilmis seklidir.
5. Uzun mamul: Çeligin insaat demiri veya köseli demir çelik çubuk halindeki seklidir. Kütügün haddelenmesi ile elde edilir. Levha halindeki yassi mamuller soguk olarak tekrar haddelenirse otomobil, buzdolabi gibi mamullerin yapildigi çok ince, parlak yüzeyli soguk haddelenmis saclar elde edilir. Eger kalayla kaplanirsa teneke elde edilir ve kutu, ambalaj sanayiinde kullanilir.
Ne Kadar Demir-Çelik Üretiyoruz?
Türkiye’de yilda 10 milyon ton dolayinda demir-çelik üretilir. Bunun üzerine yaklasik 2 milyon ton demir-çelik ithal edilir ve 3.5 milyon ton dolayinda da ihracat yapilir.
Üretilen cins, ithal edilen cins ve ihraç edilen cins demirler farkli farkli demirlerdir.
1991 yili için Devlet Planlama Teskilati’nin verdigi üretim, ihracat ve ithalat rakamlari söyle:
Demir ve çelik sanayi üretimi
Üretim Ithalat Ihracat
Demir-çelik ürünleri 10.274 1.864 3.364
Uzun ürünler toplami 6.433 451 2.710
Çubuk (1) 5.640 345 2.460
Profil 790 85 250
Yassi ürünler toplami 2.965 1.162 620
Sicak çekme ürün (2) 1.360 465 180
Soguk çekme ürün (3) 480 585 10
Kaplamali saclar 390 95 100
Dikisli borular 735 17 330
Diger ürünler toplami 876 251 34
Vas. ve özel çelik (5) 200 140 32
Dikissiz borular (4) 5 90 –
Diger borular (5) 1 18 –
Pik ve çelik döküm 670 3 2
Ferro-alasimlar 95 125 90
(1) Tel ve filmasinler dahil
(2) Sicak çekme seritler ve levhalar dahil
(3) Soguk çekme seritler ve manyetik saclar dahil
(4) Uç mamul üretimi
(5) Dökme borular
Eregli Demir ve Çeiik Fabrikasi, Türkiye’de “yassi” üreten tek kurulus.
Yarin ikinci yazida bu kurulus hakkinda bilgi verecegim.

 

Sende yorum yap