Turgut Özal’ın 1983 yılında açıkladığı “uzun dönemli kalkınma stratejisi”

, , Sende yorum yap

Turgut Özal’in Anavatan Partisi’nin kurulusu, nedeniyle 20 Mayis 1983 tarihinde açikladigi program, Özal’in Devlet
Planlama Teskilati’ndaki birikimlerine dayali olarak gerçek
anlamda Türkiye için “uzun dönemli bir kalkinma stratejisi”
niteligindedir.
Yedinci Bes Yillik Kalkinina Stratejisi’nin tartisildigi su gün-
lerde, Özal’in 1983 yilinda hazirladigi dökümanin
hatirlanmasinda büyük yarar vardir.
Bu dökümani bugün ANAP’lilar bile unuttu, Ölümünden bir
süre önce rahmetli Turgut Özal “Ekonomi’de Özalli Yillar”
basligi ile hazirladigim bir arastirmayi yayinlamayi düsündügümü
kendisine duyurdugumda, israrla bu yayinin arkasina, 1983 pro-
graminin eklenmesini, bu belgenin unutulmamasinin saglan-
masini istemisti.
Ben de kalkinma stratejilerinin tartisildigi günlerde bu belgenin
belli kisimlarini sayin okuyucularima hatirlatmakta yarar görüyo-
run.
***
Özal’in 20 Mayis 1983 tarihinde açikladigi programin önemli
bölümleri söyle,
BIRINCI BÖLÜM
GENEL ESASLAR
Madde I – GAYE
ANA VATAN PARTISI
Milli hakimiyeti ve milletin üstünlügünü, milli birlik ve
bütünlügünü her seyin üzerinde telâkki eden,
Millet iradesinin ve millet hakimiyetinin tesisinin ‘ancak
halkin serbest oyunun esas oldugu hür demokratik düzen
içerisinde mümkün olabilecegine inanan,
Insan temel hak ve hürriyetlerini vazgeçilmez kabul eden,
`Adalet mülkün temelidir” anlayisina sahip,
Milliyetçiligi, milli ve manevi degerlere bagliligi düstur itti-
haz eden, Cumhuriyetimizin kurucusu büyük önder Atatürk’ün ilke
ve inkilâplari istikametinde muasir medeniyet seviyesine
erismeyi hedef alan,
“Asil olan fertlerin ve toplumun mutlulugudur” görüsü
içerisinde sosyal adalete ve firsat esitligine inanmis.
Iktisadi kalkinmanin hizlandirilmasini, issizligin ve
fakirligin kaldirilmasini, gelir dagilimi farkliliklarinin
azaltilarak refahin yayginlastirilmasini öngören,
Iktisadi gelismede fertlerin tesebbüs gücünü esas kabul
eden,
Gelecegimizin teminati olan gençlerimizin modern ve ileri
Türk idealine bagli, milli ve ahlaki degerlerimizi benimsemis,
ilmi düsünceye sahip herkese karsi sevgi, saygi ve müsamaha
besleyen medeni bir insan olarak yetismelerini milli egitimin
esasi sayan,
Demokratik siyasi mücadelede tek yolu ikna, uzlasma ve
fikirlere hürmet olarak gören; hür, bagimsiz, gelismis,
itibarli, büyük ve güçlü Türkiye idealine ulasmayi gaye edin-
mis bir siyasi partidir.
Bu programda ve bu programda belirtilen esaslarin
isiginda öngörülen hususlarin gerçeklesmesi maksadiyla her
çesit sosyal, iktisadi, iradi, hukuki, politik ve diger tedbir-
lerin alinmasi ve uygulanmasi. için çalismayi ve mücadele
etmeyi aziz milletimize karsi vazgeçilmez görevimiz sayar,
siyasi parti olusumuzun sebebi görürüz,
* Özal, 1980-1990 yillarinda ekonomide yapisal degisimi
saglayan uygulamalarin tamaminin bu programa dayandigini belirtiyordu.
Madde 2 – DEVLET
Devlet, basta vatanin ve milletin bölünmez bütünlügünün
korunmasi olmak üzere, yurdun savunmasi, emniyet ve
asayisin saglanmasi, adaletin temini, sosyal ve iktisadi
faaliyet ve hizmetlerin en verimli bir sekilde yapilabilmesi
maksadiyla gene millet tarafindan kurulu müesseselerden
meydana gelir.
Devlet millet için vardir. Devletin millet ile bütünlesmesi
esastir.
Sosyal adalet, sosyal güvenlik ve sosval yardimin düzenlen-
mesi ve saglanmasi; sosyal hizmet ve faaliyetlerin tanzim,
tesvik ve yönlendirilmesi ve gereginde dogrudan yapilmasi
devletin baslica görevleri arasindadir.
Iktisadi faaliyetlerde devlet genel olarak bütün millete
hitap edecek altyapi mahiyetindeki hizmetlere yönelmelidir.
Asil olan devletin zenginligi sonucu milletin zenginligi
degil, milletin zenginligi sonucu devletin zengin olmasidir.
Devlet müesseselerinin kurulusunda ve isleyisinde temel
prensip islemlerinin müessir, süratli ve verimli bir sekilde
yürütülmesidir. Bunun için sistem açik, basit ve kolayca
anlasilir olmalidir. Devlet kuruluslarinin hakiki veya hükmi
sahislarla iliskilerinde itimat esastir, süphe istisnaidir.
Sistemin isleyisinde iyiligin ve faziletin hakim kilinmasi
verimin gelistirilmesi hedefimizdir.
IKINCI BÖLÜM
IKTISADI POLITIKA
Madde 9 – IKTISADI POLITIKANIN ESASLARI
Iktisadi gelismenin hizlandirilmasi, sosyal dengenin
ilestirilmesi, fertlerin kabiliyeti ve çalismalarina göre
gelisme arzularinin tesvik edilmesi, guruplar arasindaki gelir
dagilimi farkliliklarinin pratik ölçüler içinde azaltilmasi, böl-
geler arasi gelismislik farkliliklarinin asgariye indirilmesi,
fakirligin kaldirilarak refahin uygunlastirilmasi iktisadi
gelisme politikamizin esasini teskil eder.
Toplumdaki çesitli grup menfaatlerinin bir bütünün
tamamlayici unsurlari olduguna, bunlarin ahenkli bir sekilde
milli menfaatler çerçevesinde birbiri ile telif edilebilecegine
inaniriz:
Ekonominin tabii kanunlari içinde gelismesini saglamak
üzere, ülke menfaatleri dogrultusunda müdahale ve tahdit-
lerin asgariye indirilerek, rekabet sartlarinin hakim kilindigi
serbest pazar ekonomisinin uygulanmasi ekonomik sistem
tercihimizdir. Büyük halk kitlelerine yeterli, kaliteli ve ucuz
mal ve hizmet sunulmasinin en iyi sekilde bu sistem
içerisinde mümkün olabilecegine inaniyoruz.
Dis borçlanmayi ve dis yatirimlari karsilikli menfaatlerin
dengelenmesini öngören bir anlayis içerisinde faydali bulu-
ruz.
Bu genel hedeflere erisilebilmesi için ilkeler sunlardir:
– Tasarruflarin tesviki tasarruflarin ve kaynaklarin verimli
ve süratli bir sekilde kullanimiyla yatirim ve üretim artisinin,
istihdam imkânlarinin gelistirilmesi,
– Dis ödemeler dengesinin istikrarli ve sürekli çözüme
kavusturulmasi, ihracatin artirilarak milli gelir içindeki
payinin yükseltilmesi; dis müteahhitlik, tasimacilik, turizm
gibi döviz kazandirici hizmetlerin tesviki,
– Enflasyonun çok düsük sevivelerde tutulmasi, fiyat
istikrarinin saglanmasi,
– Iktisadi, mali para ve kredi politikalarinda karar bütün-
lügünün saglanmasi ve uygulamanin ahenk içinde
yürütülmesi.
Madde 10 – IKTISADI KALKINMADA DEVLETIN ROLÜ
Iktisadi gelismenin güvenli ve sürekli bir sekilde
yapilabilmesi için devletin baslica rolü istikrarin teminidir. Bu
maksatla yurt savunmasi, yurt disinda memleketin ve vatan-
daslarin haklarinin korunmasi, adaletin en iyi sekilde tevzit
devletin asli görevleridir.
Iktisadi kalkinmadolmasi, fertlerin ve kuruluslarin iktisadi münasebetlerini
düzenleyici, ihtilaflarin halli, iktisadi istikrarin saglanmasina
matuf sik sik degismeyen kaideler koymasi, engellerin
kaldirilarak verimin yükseltilmesidir.
Devletin tanzim edici ve yönlendirici fonksiyonu genel
seviyede olmali, detaylara müdahale edilmemelidir.
Iktisadi kalkinmada devletin dogrudan yürütecegi
faaliyetler genel olarak bütün millete hizmet veren, esas
itibariyle altyapi mahiyetindeki islerin yapilmasidir.
Bütün milletin istifadesine açik olabilecek orman, su,
maden, enerji gibi sahalar devletin varligi olarak düsünülme-
lidir.
Bahis konusu tabii kaynaklarin mülkiyeti devlet tasarru-
funda olmakla beraber, gelistirme ve isletme haklari devletin
koyacagi esaslar içinde fertlere veya fertlerin bir arada kura-
cagi,tesebbüslere birakilabilir.
Devlet sanayi ue ticarete ana prensip olarak gitmemelidir.
Istisnai olarak geri kalmis bölgelerde sinai tesisler kurabilirse
de, bu tesebbüsler kisa zamanda millete devredilmelidir:
Sanayi ve ticarette devletin esas rolü tanzim ve tesvik edici
olmasidir.
Iktisadi faaliyetlerde devlet vatandasin rakibi degil aksine
ona hizmet eden, gelismesini kolaylastiran bir yardimcidir.
Madde 1 I – IKTISADI KALKINMADA FERTLERIN ROLÜ
Sanayi, tarim ve ticarette mal ve hizmet üretiminin en
süratli ve verimli sekilde yapilabilmesi fertlerin kabiliyetlerini
ve tesebbüs güçlerini iktisadi gelismenin temel unsuru sayan
bir sistem içinde mümkün olabilir. Her tesebbüsü meydana
getiren ferdi isletmeler, kooperatif ve sirketler sistemin
temel uygulama araçlaridir.
Madde 12 – TASARRUFLAR
Özel tasarrufun tesviki ve tasarruflarin en verimli yatirim
alanlarina yönlendirilmesi iktisadi politikamizin temel
esaslarindandir.
Kredilerin asiri teminata dayanan bir sistem içinde
dagitimindan ziyade verimi yüksek projelere tahsis edilmesi
kaynaklarin en iyi sekilde degerlendirilmesi bakimindan
büyük önem tasir.
Mali piyasa ve sermaye piyasasinin gelistirilmesi için mod-
ern ve bünyemize uygun sistem ve vasitalarin tatbikini fay-
dali görmekteyiz.
Madde 13 – VERGILER
Devletin genel iktisadi politikasi ile vergileme arasinda
dogrudan bir iliski vardir. Devletin gayri iktisadi ve zarar
eden yatirimlara girmemesi, iktisadi gelismede fertlerin
tesebbüs gücünün esas alinmasi, devletin tanzim ve tesvik
edici bir rol oynamasindan dolayi devletin masraflari nisbi
olarak azalacaktir. Böylece asiri vergileme ihtiyaci ortadan
kalkacagi gibi, vatandasa daha müessir ve faydali hizmetler
vermek mümkün olacaktir.
Vergilemenin ana prensipleri sunlardir:
– Vergiler sayica az, basit, kolay, anlasilir, olmalidir.
– Vergiler adil, genellikle herkesin kolaylikla verebilecegi
nisbette tutulmalidir.
– Vergileme kurumlasmayi ve yatirimlari tesvik etmelidir.
– Vergileme israfi önlenmelidir.
Madde 14 – ALTYAPI YATIRIMLARI
Enerji, kara ve demir yolu, liman, yurtiçi ve yurtdisi haber-
lesme; kara, hava, deniz ulastirmasi gibi altyapi yatirimlarini
devletin asli görevleri arasinda telakki ederiz.
Iktisadi ve sosyal kalkinmanin baslica unsuru gördügümüz
bu yatirimlarin süratle gerçeklesmesini saglamak hede-
fimizdir.
Kendini iktisadi olarak geri ödeme gücüne sahip projelerin
devletin koyacagi esaslar çerçevesinde halkin istirakiyle
yapilmasinin tesvik edilmesini faydali buluruz.
(Özal’in uzun vadeli kalkinma stratejisinin tarim, sanayi bölümü
ile, kamu hizmetlerinin yeniden düzenlenmesine iliskin bölüm-
lerini gelecek yazilarda özetleyecegim.)

 

Sende yorum yap