Toptan Eşya Fiyatları

, , Sende yorum yap

Endeksi halkin enflasyonunu göstermez
Hükümetimiz yil boyunca “Toptan Esya Fiyatlan En-deksi’ndeki yillik artis oranini” enflasyon rakami olarak gösterdi.
Bu yaziyi, dün (pazar günü) saat 15’ten sonra, aralik ayi fiyat artis oranlan açiklanmadan önce yazdim. Bu nedenle aralik ayi rakamlanni kullanma sansim olmadi. Fakat, kasim ayi sonu itibariyle mevcut endeks rakamlarina dayali olarak, Toptan Esya Fiyatlan Endeksi’nin neden halkin enflasyonu göstergesi olarak kabul edilemeyecegini açiklamaya çalisacagim. Bu çok önemlidir.
Çünkü, halkin enflasyonu konusundaki yanlis ve hatali rakamlar birçok politikanin da (özellikle ücret, maas ve fiyat politikalariyla, bütçe projeksiyonlannin) yanlisligina yol açmaktadir.
1) Tüketici Fiyatlan Endeksi (TÜFE) ile izlenen mallar ve de Toptan Esya Fiyatlan Endeksi (TEFE) ile izlenen mallar farklidir.
TÜFE ile Türkiye genelinde hane halkinin gelir ve tüketim kaliplan dikkate alinarak, insanlarin en çok harcama yaptiklari mal ve hizmetlerin fiyatlanndaki degisim izlenir.
TEFE ile ekonomide agirligi bulunan mallann (dikkat buyurunuz sadece mallann) toptan ticaretteki fiyatlan arasindaki degisim ortaya konulur.
Toptan mal ticaretindeki fiyat degisimi halki dolayli olarak, nihai olarak etkiler ama, bu mallann fiyat degisimi, halkin harcama yaptigi mal ve hizmetlerin fiyatini gerçek anlamda belirlemez,
2) TÜFE’de, halkin harcama yaptigi tüm kalemler vardir. Saglik hizmetleri, egitim, ulastirma harcamalari vardir, TÜFE’de harcama dagilimina göre, izlenen harcama kalemleri söyledir:
DIE’nin TÜFE’de fiyata izlenen maddeler ve agirliklari
Ana grup Madde sayisi Agirlik %
1. Gida, içki, tütün 130 31.09
2. Giyim, ayakkabi 73 9.71
3. Konut ve kira 18 25.80
4. Ev esyasi 67 9.35
5. Saglik 13 2.76
6. Ulastirma 24 9.30
7. Eglence, kültür 31 2.95
8. Egitim 7 1.59
9. Otel, pastane, lokanta 13 3.07
10. Çesitli mal hizmetler 34 4.38
Toplam 410 100.00
3) Halbuki TEFE’de sadece toptan ticarete konu olan mallar, sektör bazinda izlenir. DIE’nin TEFE’yi hazirlarken, imalat sanayii sektöründe, izlenen mallann içinde halkin günlük harcamalariyla dogrudan ilgisi olmayan, maden cevheri, kimyasal ürünler, tomruk benzeri mallar vardir.
DiE’nin TEFE’de fiyati izlenen maddeler ve agirliklari
Madde Agirlik %
1sayisi Devlet Özel Toplam
2tasocakçiligi -7.77 74.15 18.08
3 imalat sanayii 551
4 Enerji 3
Toplam
678 100.0
0.88 2.47
70.20 ‘ 71.12
– 4.19
100.0 100.0
4) TEFE’de kamu ve özel kesim fiyatlan birlikte yer alir. TEFE’de devlet sektörü yüzde 23.17, özel sektör yüzde
Kasim/kasim aylari TEFE yüzde 58.6 oraninda fiyat artisi göstermektedir.
Bu oran, özel sektördeki yüzde 63.9, kamudaki yüzde 41.5 oranindaki farkli fiyat artisinin sonucudur.
Geçmis yillarda kamu fiyatlan özel sektörün önünde giderken, talebin dar oldugu, piyasanin durdugu bir dönemde, özel sektör fiyatlannin gerisinde kalmasi imkânsizdir.
Gelecek aylarda, mutlaka ve mutlaka kamu fiyatlari özel sektör fiyatlannin üzerine çikacaktir. Bu önümüzdeki aylann fiyatlan üzerinde büyük bir baski tehlikesini göstermektedir.
6) Fiyat artislan iki farkli sekilde hesaplanir:
I) Bir yilin ayni ayina göre, yillik artis orani
Bu yazinin altinda verilen tabloya bakiniz. 1998 Kasim ayinda TEFE sayisi 1.185.7’dir. Bir yil önceki kasim ayinda bu sayi 747.5’tir.
Simdi 1998 Kasim sayisini 1997 Kasim sayisina bölünüz:
1.185.7/745.7=58.6
Çikan 58.6 sayisi kasim/kasim aylan arasindaki fiyat artisini gösterir.
Dikkat buyurunuz. Iki ay fiyati söz konusudur. Örnegin tomruk toptan satas fiyatinin 1998 Kasim’inda 1997 Kasim ayina göre ne kadar daha yüksek fiyatla satildigi bu orana göre belirlenir.
Ama önemli olan iki ay arasindaki fiyat artislan degil, 12 ay boyunca fiyatlann nasil degistigidir.
II) 12 aylik (yillik) ortalama fiyat degisimi Fiyatlardaki gerçek artis 12 aylik (yillik) ortalama fiyat
degisimi ile bulunur. Bunun için, son 12 aylik dönemdeki endeks sayilari toplanir, bir önceki dönemin 12 aylik endeks sayilar toplamina bölünür.
Asagidaki büyük tablodaki rakamlara göre, kasim ayi itibariyle 12 ay (yillik) ortalama TEFE fiyat artisini belirleyelim:
1998 Kasim ayindan geriye 12 aylik endeks sayilarini toplayalim. Bulunan rakam 11.841.3’tür.
Ayni sekilde 1997 yilinin Kasim ayindan geriye 12 aylik endeks sayilarini toplayalim. Bulunan rakam 6,764.8’dir.
Iki rakami birbirine bölelim:
11.841.3/6764.8 = 75.0
Demek ki, kasim ayi sonunda 12 aylik (yillik) ortalama toptan esya fiyatlari artisi yüzde 75’tir.
Sayin okuyucularim simdi söyleyiniz bakalim, hangi hesaplama sekli gerçekçidir?
– Fiyat artis oranini daha düsük gösteriyor diyerek, ka-simAasim aylan yillik artis orani yüzde 58.6’yi mi kabul edeceksiniz, yoksa,
– Fiyat artis oranlarini yüksek göstermesine ragmen, gerçegi yansitan, 12 aylik (yillik) ortalama toptan esya fiyatlan artis oranini mi?
*** Sayin okuyucularim, bunu su nedenle yaziyorum:
1) Hükümet en düsük oran olarak, halkin enflasyonunu yansitmayan TEFE’ye dayali biçimde enflasyon rakami açiklamaktadir.
2) Hükümet TEFE’yi kullanirken de, enflasyonu düsük göstermek arayisinda, (en düsük orani vermek arayisinda), iki yilin iki ayi arasindaki fiyat degisimini vermekte, gerçegi yansitan 12 aylik (yillik) ortalama fiyat artis oranlarini kullanmamaktadir. Halkin enflasyonu, TÜFE’den izlenir. TÜFE’nin 12 aylik ortalama fiyat degisimi, halkin enflasyonudur.
Bugün gazetelerde 1998 yilinin tamamina ait fiyat degisim oranlanni bulacaksiniz.
Bu oranlardan sadece ve sadece 12 aylik (yillik) ortalama TÜFE degisim oranina bakiniz.
Geçen hafta içinde, DIE tarafindan aralik ayi fiyat artis oranlan açiklamadan, Maliye Bakani’miz, 1998 yili yil- lik (aralik/aralik) TÜFE artis oranini yüzde 72.0, TEFE artis oranini yüzde 56.0 olarak açikladi.
Buna dayali olarak, 1998 yili enflasyonunu (yaniltici biçimde) yüzde 56 olarak ilân etti.
‘Ben, Maliye Bâkani’mizin açiklamalanna dayali olarak yillik ortalama degisim oranlanni hesapladim. Bunlar DIE tarafindan pazar günü yapilan açiklamadan önce, Maliye Bâkani’mizin beyanina dayali hesaplamalardir. Bugün, gazetenin diger bölümlerinde yer alan DIE rakamlan ile karsilastirarak, farki görebilirsiniz.
76.83 agirlikla temsil edilmektedir. i
Devlet sektörü fiyatlari emir ve kumanda ile belirlenir. Fakat emir ve kumanda belli bir süre etkili olabilir. Açik anlatimiyla devlet bir süre zam yapmaz, ama.bunun bir sinin vardir. Belli bir süre sonra gecikmis zamlar ile fiyatlar birden artirilabilir.
5) 1998 yilinda TEFE’de devlet sektörü mallarinin fiyatlarinin emir ve kumanda ile baski altinda tutuldugu görülmektedir.
TEFE-Toptan Esya Fiyatlari Endeksi’nde kamu/özel kesim fiyat artislari arasindaki fark Kasim/Kasim Artis orani Toplam Özel Kamu
1998 1997 1996 1995
Kasim aylarinda yillik ortalama artis orani
Toplam Özel Kamu
Maliye Bakani’nin 29.12.1998 Sali günü
TBMM’deki açiklamasina göre
1998 yili enflasyonu
1998 1997
58.6 63.9 41.5
88.4 87.0 92.8
85.7 81.7 100.0
68.8 71.2 60.9
TÜFE-Tüketici f iyatlan yillik ortalama degisim Aralik/aralik aylari artisi Aralik ayi artisi TEFE-Toptan esya fiyatlari yillik ortalama degisim Aralik/aralik aylan artisi Aralik ayi artisi
84.9
72.0
5.0
72.0
56.0
3.6
85.7
99.1
5.1
81.8
91.0
5.4
1998 1997 1996
75.0 81.0 74.4
78.5 79.8 73.4
63.5 85,0 77.8
Kaynak: Maliye Bakani’nin açiklamalarina dayali olarak düzenlendi.
Bir gerçek var. O da su: Halkin enflasyonu yüzde 85’lerde dolanir ve geçen yila göre büyük bir düsüs göstermezken, hükümetin enflasyonu yüzde 56’lar dolayinda açiklaniyor. Hayirli olsun.
Okuyucum Murat Yesildere’ye mesaj: Sayin okuyucum, “Fiyat artislari arasinda en düsügü dururken, en yüksegini enflasyon rakami olarak gösterdigim için” beni elestiren bir yazi göndermis. Telefonla kendisine ulasmaya çabaladim. Sekreterya duvarini asamadim. Sorularini bu sayfada, bu yazi ile cevapliyorum.
DIE fiyat endeksleri Tüketici Fiyatlan Endeksi (1994=100) Toptan Esya Fiyatlan Endeksi (1994=100)
Endeks sayisi TÜFE TEFE Bir ay önceye göre degisim TÜFE TEFE Bir önceki yilin ayni ayina göre degisim TÜFE TEFE Oniki aylik ortalamalara göre degisim TÜFE TEFE
Aylar
1996
Aralik 430.7 412.5
1997
Ocak 456.0 435.8 5.9 5.6 75.7 78.0 80.0 76.9
Subat 481.8 462.8 5.7 6.2 77.7 78.6 79.9 78.0
Mart 507.8 490.7 5.4 6.0 77.3 77.0 79.6 78.7
Nisan 541.4 517.9 6.6 5.5 77.2 72.8 79.3 78.6
Mayis 566.8 544.8 4.7 5.2 77.5 74.6 78.9 78.5
Haziran 583.1 563.4 2.9 3.4 78.0 75.7 78.5 78.3
Temmuz 619.6 593.1 6.3 5.3 85.2 80.7 79.1 78.7
Agustos 658.0 624.6 6.2 5.3 87.8 83.4 79.8 79.2
Eylül 706.1 663.7 7.3 6.3 89.9 85.4 80.9 79.8
Ekim 764.9 708.0 8.3 6.7 93.2 87.5 82.3 80.4
Kasim 815.6 747.5 6.6 5.6 95.8 88.4 83.9 81.0
Kasim/kasim 7.131.8 6.764.8
Aralik 857.5 787.7 5.1 5.4 99.1 91.0 85.7 81.8
12 aylik (7.558.6) (7.140.0) (71). (66.5) (1.014.4) (973.1)
1998
Ocak 919.4 839.1 7.2 6.5 101.6 92.5 88.0 83.2
Subat 960.0 877.4 4.4 4.6 99.3 89.6 89.9 84.1
Mart 1.001.3 912.7 4.3 4.0 97.2 86.0 91.4 84.8
Nisan 1.048.0 949.3 4.7 4.0 93.6 83.3 92.6 85.4
Mayis 1.084.7 980.2 3.5 3.3 91.4 79.9 93.4 85.4
Haziran 1.111.1 995.5 2.4 1.6 90.6 76.2 94.0 85.1
Temmuz 1.148.4 1.020.7 3.4 2.5 85.3 72.1 93.6 84.0
Agustos 1.193.0 1.045.3 4.0 2.4 81.4 67.4 92.6 82.2
Eylül 1.274.0 1.101.2 6.7 5.3 80.4 65.9 91.4 80.2
Ekim 1.351.1 1.146.8 6.1 4.1 76.6 62.0 89.6 77.8
Kasim 1.409.1 1.185.7 4.3 3.4 72.8 58.6 87.3 75.0
KasimAasim 13.357.6 11.841.3
Aralik – – 3.3 2.5 69.7 54.3 84.6 71.8

 

Sende yorum yap