Toprakta “Ürünlerin Dengeli Beslenmesi” nedir?

, , Sende yorum yap

Kadir Güney, TC Merkez Bankasi Baskan Yardimcisi’üir. Tarim ekonomisi Kadir Günay’in özel ilgi alanidir.
Kadir Günay, Türkiye’de topraklarin saglikli kullanimi için çaba gösterir. Üzerinde durdugu konulardan biri “dogru gübre kullanimidir.” Kadir Günay, “Bol gübrenin, bol verim ile ayni anlama gelmedigini, bilinçsiz gübre kullaniminin israf oldugunu” anlatmaya çalisir.
Kadir Günay, bu konudaki çalismalarini “Bitkisel Üretimde Besin Ürün Dengesi” basligi altinda bir kitap içinde toplamis. Bu kitabin ikinci basimi yapilmis. (TC Merkez Bankasi Yayini, 1993, 250 sayfa. Ilgilenenlere TC Merkez Bankasi ücretsiz olarak veriyor).
Ben bu kitapta “Ürünlerin Dengeli Beslenmesi” konusuna ilgi duydum. Bu bölümü size aktarmak istiyorum. Dengeli Beslenme Nedir?
Bitkide, yüksek ve kaliteli verim, ancak bitkinin ihtiyaci olan besin maddelerinin tümünü topraktan ve/veya verilecek gübrelerden dengeli biçimde almasi ile mümkündür.
Toprakta optimum bitki besin maddesi dengesi saglanmadigi takdirde, bitki verilen en düsük bitki besin maddesinin imkân verdigi ölçüde büyüyecektir. Fazladan verilen diger gübreler israf edilmis olacak ve hatta bazi hallerde ürünü olumsuz etkilemek suretiyle bitkinin en düsük bitki besin maddesinin imkân verecegi düzeyin de altinda ürün vermesine yol açacaktir.
Dünyada Azot (N), Fosfor (P205) ve Potasyum (K20)’in kullanim rasyosu kabaca 100: 50: 40’tir, veya bu oranlarin biraz altinda veya üstündedir. Potasyumlu gübre kullanimi Asya kitasinda ve Türkiye’de çok düsüktür. Türkiye’de topraklarda potasyumun çok bol olmasi nedeniyle potasli gübre kullanilmasi gerekmedigi yolundaki tezi dogru kabul eder isek, topraklarin potasyum zenginligi sadece Asya kitasi ile Türkiye’de vardir. Diger kitalar ise çok fakirdir sonucuna variriz.
Bu durumu inceleyen bazi uzmanlar ise, “Çogu kez potas yönünden zengin oldugu söylenen topraklar esasen zengin olmayip zenginlikleri ancak hektar basina aldiklari düsük verimi karsilayabilecek düzeydedir” demek suretiyle, bu ülkelerde dengesiz beslenmenin düsük verime yol açtigina hatta diger gübrelerin nisbi olarak asiri kullanildigina dikkati çekmektedir.
Kadir Günay’in kitabinda verilen bilgilere göre, Türkiye’de hektar basina 1 kg. Potasyum kullanilirken, Bati Almanya’da 136, Fransa’da 99, italya’da 31, Yunanistan’da 12, Misir’da 7 kg. Potasyum kullanilmaktadir.
Konu ile ilgili bir baska uzman ise, “Yüksek verim ancak yeterli ve dengeli bir bitki besin maddesi ile saglanabilir. Yetersiz ve dengesiz bitki besin maddesi uygulamasina dayali tarimda çiftçiler topragin tabii bitki besin maddesi rezervlerini kullanmakta, bir baska deyisle bitki araciligi ile madencilik yapmaktadir” demek suretiyle topragin potas veya diger elementler yönünden varsil olmasi halinde dahi, bitkinin ihtiyaci olan ve bitki yolu ile topraktan alinan besinin tekrar ayni ölçüde topraga iadesi geregini vurgulamaktadir. Ekonomik bir tarimsal üretim için geçmiste, bitkinin ihtiyaci olan bitki besin maddelerinden topraga mevcudu düsüldükten sonra gübreleme önerilmekteydi. Oysa, bugün bu uygulamanin da verimi azalttigi ve dolayisiyla topragin durumu ne olursa olsun, bitkiye gerekli tüm bitki besin maddesinin gübre olarak verilmesi önerilmektedir. Zira, yapilan çalismalarda, fakir bir topraga ihtiyaç üzerinde gübre verilince alinan verimin, zengin bir topraga bitkinin ihtiyaci kadar gübre verilince alinan verimden az oldugu görülmüstür.
Toprakta bitki besin dengesinin korunmasi sadece suni gübre kullanimini da gerektirmemektedir. Bitki, ürünü, sap, dal ve yapraklari ile topragin besin maddesini çekmektedir. Dolayisiyla, ileride çesitli ürün türleri için yapilan tavsiyelerden de görülecegi gibi, bitki artiklarinin topraga iadesi veya bunlarin hayvan yemi olarak kullanilmasi halinde çiftlik gübresinin topraga verilmesi çok önemlidir. Zira, bu takdirde, toprak sadece bitki besin maddesi yönünden gücünü korumakla kalmamakta ayni zamanda fiziki yönden de daha zengin ve güçlü bir hale gelmektedir.
Topragin bitki besin dengesini, yani bilançosunu genisleterek ülkelerin bitki besin dengesine de bakmak mümkündür. Zira her tarimsal ürün ihraci, bitki besin maddesi çikisi, ithali ise girisidir. Örnegin, Hollanda da ithal edilen hayvan yemi ile beslenen hayvanlarin çiftlik gübresinin topraga verilmesi suretiyle basta potasyum olmak üzere önemli ölçüde bitki besin maddesi ithal edilmektedir.
Günümüzde özel olarak gelistirilen hibrit tohumlarindan beklenilen olumlu sonucun alinabilmesi de bu tohumlarin ggerektir-digi düzeyde dengeli beslenmeye baglidir. Zira, ileride çesitli ürünlerle ilgili bölümlerde yer yer temas edilecegi üzere, hibrit tohumlar, bitkinin çesitli bitki besin maddelerine reaksiyonlarini artirmak suretiyle, ürünü artirmak, kaliteyi muhafaza etmek ve bitki büyümesi için gerekli isik nem ve besin maddelerini birlikte azami ölçüde kullanmak amaciyla özel biçimde gelistirilmektedir. Dolayisiyla, belli oranlarda ve miktarlarda bitki besin maddesi kullanarak beklenilen verimi saglayan bu hibritlere daha degisik miktar ve/veya oranlarda bitki besin maddesi verilmesi halinde verim genellikle klasik ve geleneksel türlerden dahi düsük olabilir.
***
Kadir Günay’in kitabini tavsiye ederim. Sadece “daha çok gübre kullanalim…” demek ile daha çok verim alinamayacagini, hatali gübre kullaniminin verimi artirma yerine geriletebilecegini anlatan bu çalisma sadece tarimcilar için degil, tüm iktisatçilar için bir kaynak çalisma niteliginde.

 

Sende yorum yap