TEFE’DEKİ “0-6” GERİLEME TALEP YETERSİZLİĞİNDEN

, , Sende yorum yap

TEFE’DEKİ “0-6” GERİLEME TALEP YETERSİZLİĞİNDEN

OLAYLARIN İÇİNDEN / Tevfik Güngör

Fiyatlardaki genel düşme eğilimi ABD ekonomisinde deflâsyon tehlikesine işaret ediyor. Amerikalılar on yıldır deflâsyondan bir türlü kurtulamayan Japon ekonomisinin durumuna bakarak telaşlanıyor.

Deflâsyon, ekonomide tüm mal ve hizmetlerin fiyatlarının genel olarak gerilemeye başlaması. Bunun “sesi” önce kulağa hoş geliyor ama “arkası” kötü.

Çünkü fiyatlar genel olarak gerilemeye başlayınca insanlar ve kurumlar “daha ucuza alma” bekleyişine girerek harcamayı kesiyor. Talep düşünce üreticiler önce fiyatı kırıyor. Ama gene de satamayınca stoklar artıyor. Kapasite kullanımı düşüyor. Üretici ya isçi çıkarıyor ya da ücretleri kısıyor. O zaman talep daha da küçülüyor. Talep küçülünce ticari ve sınai isletmelerin fon akimi bozuluyor. Borçlarını ödeyemiyorlar. Alacaklılar ve bankalar zor duruma düşüyor. İflaslar başlıyor. Böylece günden güne isler daha da kötüye gidiyor.

ABD’de deflâsyondan korkulmasına neden olan gelişmeler şunlar: (1) Nisan ayında tüketici fiyatları yüzde 1,9 oranında, gıda ve enerji sektörlerinde tüketici fiyatları yüzde 0,9 oranında geriledi. (2) 2000’de yüzde 82,4 olan kapasite kullanım oranı şimdilerde yüzde 72,5’e geriledi. (3) 2000’de yüzde 4 olan issizlik oranı şimdilerde yüzde 6 oldu.

Gelelim Türkiye’ye…

Mayıs ayı toptan eşya fiyatları (TEFE) endeksi binde 6 gerileme gösterdi.

Toptan eşya fiyatları iki nedenle geriler: (1) Maliyetler düşer. (2) Talep düşer.

Mayıs ayında dolar fiyatındaki gerileme dışında maliyetleri düşürecek hiçbir gelişme olmadı. Maliyetler düştüğü için toptan eşya fiyatlarının gerilediği söylenemez.

Ama bir talep düşmesi var. Ve bu talep düşmesi ABD’de olduğu gibi fiyatların daha da gerileyeceği bekleyişi ile insanların tüketimi ertelemelerinden kaynaklanmıyor. Gelirlerdeki düşmeden kaynaklanıyor.

Türkiye’de (1) Gelir dağîlimi bozuluyor. (2) İşsizlik artıyor. (3) Büyük halk kesimi fakirleşiyor. Bu durumda genel olarak iç talep düşüyor. İç talep düşünce üretici ve toptancı mal satamadığından fiyatları düşürüyor.

Açık anlatımıyla bizdeki gelişmelerin Amerika’daki “deflasyon” tehlikesine benzer yani yok. Bizim durumumuz bambaşka.

Fiyatların gerilemesi sevindirici bir olay ama bu gerilemenin nedenini araştırmak ve bilmek de daha önemli. İnsanlar fakirlikten tüketemiyor, talep olmadığından üretim yapılamıyor ise, fiyatların düşmesi neye yarayacak?

 

Sende yorum yap