Taksitli satış leasing farkı

, , Sende yorum yap

26.6.1996 tarihinde bu sütunda yayinlanan “finan-sal kiralama (leasing) mi / taksitli Satis mi?” baslikli yazi üzerine DÜNYA’nin okuyucularindan Sayin Semsettin Göktas bir yazi gönderdi.
Sayin Semsettin Göktas diyor ki:
• Tanimlamalar iyi yapilmadigindan, Türkiye’de leasing “taksitli satislar” olarak degerlendirilebilmekte-dir.
• Leasingin vergilemeye ve firmalarin bilançolarina yansimasi konulari hiç bir sekilde tartisilmamaktadir.
Bu iki noktaya isaret ettikten sonra Sayin Semsettin Göktas, kendi açisindan konuyu söyle degerlendiriyor:
Türkiye’de uygulanan her tür leasing finansal (capi-tal) leasing degil, bir faaliyet (operating) leasing olarak tanimlanmalidir. Bu iki tür leasingin tanimlamalarini yapip bunun firma bilanço ve gelir tablosunu nasil etkiledigini görelim.
1) Finansal (capital) leasing: Bir kiralama sözlesmesi olup, kiraci kiralanan varliktaki (asset) önemli derecedeki haklar alir ve bunun karsiliginda bir borcu (liability) yüklenir. Kiraci bu baglamda, bilançosunda bu kiralann varlik (leasing asset) ve borcu (liability un-der lease) göstermek zorundadir. Böyle bir bir yaklasimda, dönemsel olarak yapilan leasing ödemelerinin (leage payments) %100 gider yazilmasi mümkün degildir. Sadece lease ödemelerinin içinde gösterilen faizler gider yazilabilir. Lease ödemeleri içindeki ana para paylan ise lease borcundan (liability under lease) düsülerek muhasebe yapilir. Gider yazilabilecek diger kalemde, bu varlik (leassed asset) ile ilgili dönem amortismanlaridir (depreciation).
Bir adim öteye gidersek, bir leasingin finansal kiralama olarak degerlendirilmesi, asagidaki sartlardan herhangi birini tasidigi ân gerçeklesir.
1. Sayet, kiralama dönemi sonunda, kiralanan varlik kiraciya geçiyorsa,
2. Sayet, kira dönemi sonunda, kiralanan varlik çok düsük bir satin alma opsiyonuyla kiraciya geçiyorsa,
3. Sayet, kira süresi, kiralanan varligin ekonomik yasaminin % 75’inden fazla ise,
4. Sayet, tüm kira ödemelerinin bugünkü (present value) degeri, kiralanan varligin rayiç fiyatinin % 90 ve fazlasina tekabül ediyorsa.
Bu baglamda, Türkiye’deki sizin de yazinizda belirttiginiz, gibi kiralanan varlik kiraciya çok düsük bir bedelle transfer edilmekte. Tüm leasingler finansal kira-
lamadir fakat, muhasebelestirilmesi ve vergi etkilerine baktiginizda faaliyet (operating) leasing prensipleri takip edilmektedir. Iste o zaman, finansal kiralama mi yoksa taksitle satis mi sorusu her zaman sorulacaktir.
2) Faaliyet (operating leasing): Bir varligin (asset) belli bir dönem kullanilmasi için dönemsel ödemeler gerektiren bir kiralama sözlesmesidir. Bu tür kiralamada, bir varligin satin alinmasina dair hiç bir hüküm yoktur. Bu tür kiralamalarda, bilançolarda kiralanan varlik ve buna iliskin borç gösterilmez. Kira ödemeler ki, özellikle lease ödemeleri demiyorum, kiracinin giderlerinde ‘kim gideri’ olarak muhasebeles-tirilir. En önemli ayrinti, kiralama süresi sonunda, kiraci kiralanan varliga sahip olmaz. Türkiye’deki uygulamada, tüm ödemeler ‘kira gideri’ olarak muhase-lestirdigi halde, dönem sonunda varlik çok düsük bir degerle kiraciya transfer edilmektedir. Bu açikça bir çeliski olusturmaktadir.
***
Bir örnek: Bir firma, bir araba lease ettiginde, Türkiye’deki uygulama çerçevesinde tüm lease ödemeleri 12 ay veya 16 ay içerisinde giderlestirilmektedir. Bu varlik hiç bir sekilde firma bilançosunda gösterilmedigi gibi – ancak dördüncü yilin sonunda çok düsük bir degerle firmaya transfer edilene kadar ana para ödemeleri ve faizler toplu olarak giderlestirilmektedir. Halbuki, kira sözlesmeleri dikkatli okundugunda bu kiralamalarin yukarida tanimlamalar çerçevesinde bir finansal kiralama oldugu ve tüm kira ödemelerinin gider yazilmamasi gerektigi görülür- sadece faizler ve amortismanlar gider yazilir.
Bilançolarin kiralanan varliklari aktif ve pasiflerde göstermesi gerekir. Bunun temel dayanagi, firma varlikla ilgili haklarin hemen hemen tümünü satin almistir, aksine kiralamamistir. Her iki uygulamanin vergi etkisi sadece verginin ödenmesindeki zaman farkidir. Fakat, bilanço etkisi ihmal edilmektedir. Firmalar, finansal kiralamalari, faaliyet kiralamasi gibi degerlendirerek, çok az bir varlikla, çok yüksek bir kâr (return) sagliyor izlenimi vermektedirler. Bu baglamda, profesyonel yöneticilerle oldugundan çok daha iyi oldugu izlenimi dogmakta ve borsa yatirimcilarini yaniltmaktadir.
Bu tartismanin bizi tasiyacagi diger nokta vergi muhasebesinin donuklugu (inflexibility) ve finans muhasebesi elastikiyeti (flexibility) ve yaraticiligi arasindaki uzlasma noktalandir. Tek düzen hesap plani (uniform chaf of acoofts) bir muhasebecinin sadece borç ve alacak kayitlarini yapan bir makine durumuna indirgenmesi ve otokratik bir mentalitenin ürünüdür. Bir muhasebeci yukarida anlatilanlar mantiginda, “benim bilançom gerçegi gösteren demek isterse, ikinci ve en büyük engeli, tek düzen hesap alaninda uygun bir hesap bulmasi olacaktir.

 

Sende yorum yap