Sanayide “manzara-i umumiye” kötü

, , Sende yorum yap

Istanbul Sanayi Odasi’nin 500 büyük sanayi kurulusu çalismasi sanayiimizin yapisi hakkinda çok yararli bilgileri ortaya koyuyor.
1) Sanayiin üretim faaliyetleri sirasinda yarattigi net katma deger artmiyor. Küçülüyor.
Katma deger “gerçek üretimin göstergesidir.” Ülkenin milli geliri, degisik sektörlerde yaratilan katma degerler toplamindan olusur.
Istanbul Sanayi Odasi’nin listesinde yer alan 500 büyük firma Türkiye’de sanayi kesimindeki katma degerin yarisini yaratir.
Sabit fiyatlarla (1992 yili 100 kabul edilerek) yapilan bir hesaplama, özel sektör ve kamu sektöründe katma degerin ciddi bir gerileme içinde oldugunu gösteriyor.
Özel sektörde 1997 yilinda 139.4’e kadar yükselen katma deger endeksi 1999 yilinda 92.7’ye kamuda 1992 yilinda 100 olan katma deger endeksi 59.7’e düsmüs.
Sanayide net katma deger düsüyor
(1992 yili 1000 esasi ile)
Özel Sektör Kamu Sektörü
1992 1992=100 (%) 1992=100(%)
1993 100.1 – 100.0
1994 115.1 15.1 117.7 17.7
1995 87.3 -24.2 92.1 -21.8
1996 103.6 18.6 74.0 -19.6
1997 116.8 12.7 65.3 -11.8
1998 139.4 19.4 67.1 2.8
1999 120.1 -13.9 65.9 -1.9
92.7 -22.8 59.7 -9.4
2) Sanayide yapisal degisim yok. Hiçbir degisme yok
Imalat sanayiinde toplam katma degerin sektörler arasinda dagilimi:
Istihdamin dagilimi imalat sanayiinin yapisinin göstergesidir.
Istanbul Sanayi Odasi’nin arastirmasinda 1982 yilindan 1999 yilina kadar 18 yillik bir dönem içinde katma degerlerin ait sektörler itibariyle dagiliminda kayda deger bir degisme görülmemektedir. 18 yillik uzun bir dönemde Türkiye gibi gelismekte olan bir ülkede imalat sanayiinde yapisal bir degismenin görülmemesi, Türkiye’nin istenen ölçüde sanayilesemesinin nedenini ortaya koymaktadir. Bu durum Türkiye ekonomisinde 1970’li yillarin ortasindan bu yana
degismemistir. Ekonomide çeyrek yüzyildir yüksek enflasyonun ve ekonomideki istikrarsizligin etkisi ile özellikle imalat sanayiinde yeterli yatirimin yapilamamasi nedeni ile sanayide yapisal degisim gerçeklestirilememis, kalkinmada ve dissatimda basariya ulasilamamistir.
1990’li yillarda 500 sanayi kurulusunda istihdam dagiliminda sektörler arasinda önemli degismeler yoktur. Istihdamda en yüksek pay gida, içki ve tütün sanayiinde-dir. Bu sektörü ufak bir farkla dokuma, giyim, deri ve ayakkabi sektörü takip etmektedir. Gida ve tekstil sektörlerinde çalisanlar, 500 büyük kurulusta çalisanlarin yüzde 50.73’ünü kapsamaktadirlar. Brüt katma deger dagilimina gelince yüzde 42.09 ile ilk siradaki sektör kimya ve petrol ürünleri sektörüdür. Bu sektörü yüzde 21.93 ile jgi-da sanayii takip etmektedir. Üçüncü sirada yüzde 9.66 ile tekstil giyim sanayii yer almaktadir. Bu tablo olumsuz bir tablodur. Sanayide son çeyrek yüzyilda sanayilesmeyi saglayacak, kalkinmayi basaracak ve ihracati artiracak yapisal bir degisme yönünde gelisme ve yatirim hamlesinin yapilmadigi görülmektedir.
3. Katma degerin olusumu degisiyor , Üretimi gerçeklestiren (katma degeri yaratan) 4 ana faktör, katma degeri aralarinda bölüsür. Baska ifade ile üretime katkilarinin karsiligini farkli biçimlerde alir:
(1) Doga, üretime katkisinin karsiligini “kira” olarak alir.
(2) Emek, üretime katkisinin karsiligini “ücret” olarak alir
(3) Sermaye üretime katkisinin karsiligini “faiz” olarak alir
(4) Mütesebbis üretime katkilarinin karsiligini “kâr” olarak alir.
Önemli olan katma degerin üretim faktörleri arasinda dengeli dagilimidir. Katma degerin tamami faize gider ise emekçi ve mütesebbis üretimde katkilarinin karsiligini kâr büyür ise, emekçiye ödenecek ücret düser.
1999 yilindaki katma degerin dagilimina bakiyoruz.
Sanayi kuruluslarinda 100 birim olan katma degerden maas ve ücretler 63.5 puan pay almis. Faize 45.9 puan gitmis. Kira olarak 1.3 puan ödenmis. Milli gelir anlaminda mütesebbis her 100 brim katma degerde 30.8 puan zarar etmis.
Bunun bir baska anlatimlari söyledir: 1999 yilinda üretim faaliyeti mütesebbise gelir getirmemis. Mütesebbisin yarattigi katma deger ücret, faiz ve kirayi bile karsi-layamamamis. Mütesebbis içeriye girmis. Zararini isletme disi (üretim disi) kaynaklardan karsilamis demektir.
Sanayide yaratilan katma degerin bölüsümü
1996 1997 1998 1999
Maaslar ve ücretler 47.9 48.5 61.5 83.5
Ödenen faizler 34.1 34.6 37.8 45.9
Ödenen kiralar 0.7 0.9 1.1 1.3
Milli gelir
anlaminda kâr 17.3 16.0 -0.3 -30.8
Net katma deger 100.0 100.0 100.0 100.0

 

Sende yorum yap