Ralph Nader tüketiciyi korumak için neler yaptı?

, , Sende yorum yap

Her sey, 1933 yilinda dogan ve hukuk ögrenimi gören Ralph Nader’in 1965 yilinda “Unsafe at Any Speed – Her türlü hizda güvensiz” basligi ile yayinladigi kitabinda ABD oto yapimcilarinin otomotiv ürünlerinde “emniyet” unsurunu dikkate almamalari konusunu gündeme getirmesi ile basladi.
General Motor (GM) firmasinin Ralph Nader ile ugrasmasi, bu ugrasmanin “dava haline dönüsmesi’, 1965 – 1970 yillari arasinda ABD’de önemli gelismelere neden oldu:
– Kamuoyu, öncelikle oto sanayicilerinin “emniyete önem vermediklerini” anladi. Bu konuda” duyarli olmaya basladi.”
– Tüketicinin “sahipsiz oldugu”, bir çok gerçegi bilemedigi, bu nedenle sadece maddi kayiba ugramakla kalmadigi, sagliginin ve hatta hayatinin tehlikede oldugu anlasildi.
– Ralph Nader, ABD kamuoyunda “tüketicinin hamisi” sembolü haline geldi.
– ABD’nin en güçlü sanayi dali otomotiv sanayii bile tüketicinin uyanmasi karsisinda “dize geldigine göre” tüketicinin “bilinçlenmesi halinde” menfaatlerini koruma sansina sahip oldugu ortaya çikti.
– Tüketiciyi aydinlatacak ve koruyacak gönüllü örgütlenmeler kurulmaya basladi.
– Mahalli ve federal hükümet tüketici sorunlarina egilmek mecburiyetini duydu.
– Basta oto yapimcilari olmak üzere ABD sanayicileri ürünlerde “insan hayati” unsuruna özen göstermeye, “emniyet konusuna önem vermeye” basladilar.
Ralph Nader, “otomotiv olayindan sonra” bütün çalismalarini “tüketicinin korunmasi” konusuna yöneltti, önce çok genis bir gönüllü grubu etrafiria toplandi. Gönüllülerin çogu üniversite ögrencileri ve üniversite arastirma birimleri idi. Bunlara “Nader’s Riders” (Nader’in akincilari), baslatilan harekete de “Naderism” deniyordu.
(Bu konuda genis bilgi için: New York Times Magasine Jan. 18, 1976) Nader iki konuya önem vererek ise basladi:
– Kamu kuruluslarina “tüketicilerin talepleri hiçbir sekilde yansimiyordu”. Kamu kuruluslari sadece üretici kuruluslarin yetkileriyle temas halinde olduklarindan, talep bu kuruluslarindan geldiginden, mevzuat, standartlar, fiyatlar hep üreticinin istedigi biçimde yönlendiriliyordu.
– Parlamento’damevzuat hazirlayanlar muhatap olarak sadece is adamlarini karsilarinda gördüklerinden, onlarin kendilerine aktardiklari bilgiler çerçevesinde mevzuati düzenliyorlardi. Parlamentoda “lobby”cilik yapanlar sadece sanayicilerin, isadamlarinin adamlariydi.
Hem kamu kurulusu sorumlulari hem parlamenterler bir konuda karar verirken devamli “kamu yararindan” söz ediyorlardi. Acaba kamu yarari ne demekti? Halkin sagliginin bozulmasi, hayatindan olmasi, cebinden çok para çikmasi karsiligi bazi kisilerin zengin olmasi mi idi? Daha çok uçak, tank yapip satanlarin para kazanmasindan halkin yarari ne idi? Neden sadece belli sanayi dallari tesvik ediliyordu? Bu sanayi dallarinin güçlenmesinden halkin yaran ne idi? Nader, bu sorunlarin düsünülmesini gündeme getirdi.
“Bakiniz gerçek problem nedir? Bugüne kadar insanlara sadece “inaniniz” denilmistir. Halkdan gözü kapali “inanmalari” istenilmistir. Tam tersine biz halkdan “inanmalari” yerine “düsünmelerini istemeliyiz.”
(I’ll teli you what the real prolem ise, Nader says. We ask people to think, instead of asking them to believe. And history has always gone to those, who ask people to believe.) Nader, böyle söylüyor.
Nader’in tüketiciyi korumaya dönük çalismalari büyük ölçüde yayin hareketiyle desteklendi. Tüketiciyi korumaya yönelik degisik konularda tüketiciyi aydinlatan raporlarin satisi önemli miktarda gelir sagliyordu. Ayrica periyodik yayinlar basladi.
Bütün bunlar (Public Citizen Inc.) adini tasiyan yüzbin ortagi bulunan bir “Halk Sirketi AS.” semsiyesi altinda toplandi. Bu sirket, gelir yaratan faaliyetlerde bulunup, tüketici hareketini finanse etmek sorumlulugunu üstlendi.
Tüketicinin hakkini kormak için açilacak hukuki davalarla mesgul olmak üzere “Public Citizen Litigation” adi ile bir hukuk – ve dava örgütü kuruldu.
Kongre’de tüketicinin menfaatini gözleyecek devamli bir lobby örgütü olarak “Public Citizen Congress Watch” meydana getirildi.
Bu örgütlerde 30 dolayinda full-time çalisan taninmis hukukçu, 60 dolayinda profesyonel lobby elemani görevlidir. Yaratilan fonlarla ücretleri ödenen çok sayida arastirmaci, yayinci sadece bu hareket için çalismaktadir.
Nader’in ortaya attigi bir de üretim ve pazarlama modeli var: Nader diyor ki, “Üretim sanayicilerin kontrolunda, pazarlama tüketicinin kontrolunda olur ise üretici ve tüketici menfaatleri arasinda ideal denge saglanabilir.
TEVFIK GÜNGÖR^

@

 

Sende yorum yap