Petrol fiyatının ucuzlaması Türkiye’ye ne getirdi?

, , Sende yorum yap

Petrol fiyatlarinin artisi, Türkiye’de ekonominin sarsilmasinin temel nedeni olarak gösterilir. Geçen yil petrol fiyatlari ucuz-layinca, “Türkiye’nin bundan zarar görecegi” söylenmeye basla di… Acaba Türkiye devamli kaybetmeye mi mahkumdur?… “Yazi da çiksa, turada çiksa” Türkiye kaybetmek zorunda midir?
Yoksa, “Türk ekonomisinin yönetiminden sorumlu olanlar, be-ceriksizliklerini, hatalarini baska sebepler bularak örtmeye mi çalis maktadir?
1986 Yilinin ilk 10 ayina ait dis ticaret rakkamlari, 1986 yilinda ihracatdaki gerilemenin “petrol fiyatlarinin düsme-slnden ve de Türkiye’nin petrol üreticisi (ilkelere daha az ihracat yapmasindan kaynaklanmadigini” ortaya koymak tadir.
Türkiye’nin petrol üreticisi dört ülke ile (Iran, Irak, Libya ve Suudi Arabistan ile) 1986 yilindaki dis ticaret iliskileri ilk on aylik dönemde söyle gelismistir:
1986 Yilinin tik 10 ayinda Petrol Üreticisi Ülkeler ile Türkiye’nin Dis Ticareti
(Milyon Dolar)
Ihracat ithalat
1986 1985 Fark 1986 1985 Fark
Iran 515 879 364 220 1.160 946
Irak 479 775 296 603 923 320
Libya 105 47 +58 246 505 259
S.Arabistan 295 355 60 156 165 9
Toplam 1.394 2.056 662 1.225 2.753 1.528
Türkiye, 1986 yilinin ilk on ayinda, petrol üreticisi dört ülkeye 1.394 milyon dolarlik mal satmis, bu Ülkelerden 1.225 milyon dolarlik mal almistir. Ticaret dengesi 169 milyon dolar Türkiye’nin lehine sonuçlanmistir.
1985 Yilinin ayni döneminde, Türkiye bu ülkelere hernekadar 662 milyon dolarlik daha fazla mal satabilmis idi ise de, o dönemde bu ülkelerden yapilan ithalatin faturasi da 1.528 milyon dolar da ha pahali olmustu. Demek ki, 1986 yilinin ilk on ayinda pet rol üreticisi 4 ülke ile olan ticari iliskileri geçen yilin ay ni dönemine göre 866 milyon dolar Türkiye’nin lehine so nuçlanmistir.
Onar aylik dönemlerde, adi geçen dört ülke ile Türkiye’nin dis ticaret dengesi:
— 1985 yilinda – 697 Milyon dolar “aleyhde” sonuçlanirken
— 1986 yilinda + 169 Milyon dolar “leyhde” sonuçlanmasi güzel bir seydir.
Türkiye 1986 yilinin ilk on ayinda 1985 yilinin ayni dönemine göre, petrole 1.3 milyar dolar daha az ödeme yapmistir. Bu konudaki rakamlar söyledir:

Ihracat
1986 1985
Bin Ton Milyon $ Bin Ton Milyon $
Irak 5.142 558 4.265 886
Iran 1.860 214 5.283 1.124
Libya 2.092 235 2.116 484
Suudi Arabistan 1.018 121 763 156
B.Arap Emirlikleri 1.382 138 – —
Kuveyt 1.358 129 – –
Çin Halk Cumhuriyeti 355 48 178 35
Cezayir 90 11 580 136
Sovyetler Birligi 396 37 — —
Misir 70 7 — –
Toplam 13.768 1.502 13.186 2.823
Ham petroldeki ucuzlukdan kârli çikmasina karsin Türkiye, 1986 yilinin ilk on ayinda AET ülkeleri ve Sov yetler Birligi ile olan dis ticaret iliskilerinde büyük açik lar vermistir.
Asagida bu önemli ülkeler ile 1985 ve 1986 yilinin ilk on aylik dönemindeki dis ticaret açiklarinin büyüklükleri milyon dolar ola rak verilmektedir.
1996____________1985
Federal Almanya -318 +120
ABD -566 -580
Ingiltere -153 +122
Fransa -239 -90
Italya -246 -89
isviçre -92 -41
SSCB 153 37
Demek ki. dis ticaret’de sorun, petrol fiyatlarinin ucuz lamasi nedeniyle, petrol üreticisi ülkelerle ticari ilis kilerin gerilemesi degil, Bati ile ticari iliskilerde Türkiye’ nin kayiplarinin büyümesi noktasinda toplanmaktadir.
Bu tesbitler, Bati’li çevrelerin petrol fiyatlari konusundaki tes bitlerini dogrular yöndedir.
American Ekspress Bank iktisatçilari, petrol fiyatlarinin 1986 yi linda 15 dolar dolayinda islem görmesi halinde bu gelismeden han gi ülkenin nasil kazançli çikacagini arastirmislardir. Petrol fiyatla rindaki ucuzlamanin ülkelerin Cari islemler Dengelerindeki “teo rik müsbet etkileri”ni hesaplamislar ve bunlari tablo halinde ya yinlamislardir. Asagida bu tablo verilmektedir:
Petrolün Varilinin 15 Dolardan Satilmasinin Cari Islemler Dengelerinde Olumlu Etkisi
(Cari islemler Dengesinin Yüzdesi Olarak)
Yunanistan % 13.0
Hindistan % 11.8
Türkiye % 11.7
Ispanya % 9.7
Portekiz % 9.2
Kore % 8.9
ABD % 7.2
Tayland % 7.1
Italya % 7.1
Finlandiya % 6.0
Fransa . % 5.8
Yeni Zelanda % 5.4
|sveç % 4.2
Irlanda % 3.8
Danimarka % 3.4
Avusturya % 3.1
Belçika % 2.5
Avusturalya % 0.8
Kanada % —0.8
ingiltere % —2.2
Malezya % —8.0
Norveç % —9.8
Normal olarak bu gelismeden en fazla kazançli çikmasi bekle nen Türkiye’nin dis ticaretin de 1986 yilindaki olumsuz gelisme lerin petrol fiyatlarina baglamasinin, “basarisizliklara veya hatalara” kilif arama çabasindan baska birsey olmadigi görülmektedir.

 

Sende yorum yap