Özel sektör yatırım yapıyor mu, yapmıyor mu?

, , Sende yorum yap

Özel sektör yatirimlari konusunda bir tartismaya katilacaktim. Istirakçilerle ön görüsme yaptim. Aa-aaaaaaa!… O da nesi?.. Tüm sanayicilerimiz ümitsiz… “Ölmüsüz de aglayanimiz yok…” Yatirimlar durmus… Kimse yatirim yapmiyor…
Duyduklarim beni sasirtti… Acaba Türkiye’de özel sektörde yatirimlar gerçekten durdu mu? Bu konudaki rakamlari arastirdim.
Bulabildigim rakamlari, asagida size toplu olarak sunuyorum.
Devlet Planlama Teskilati’na Göre Yatirimlar Artiyor
Devlet Planlama Teskilati (DPT) her yil Ekonominin Genel Dengeleri tablosunda sabit fiyatlarla milli gelirden (GSMH) özel sektör yatirimlarina giden payi açiklar.
Bakiniz, 1991 yilinda özel sektör yatirimlari ne imis, 1992 yilinda ne olmus?
1902 1991
1988 sabit fiyatlariyla (milyar TL) 17.000 14.399
Milli gelire orani % 14.3 % 12.8
Bu rakamlar, 1992 yilindan bir yil önceye göre daha (azla yatirim yapildigini gösteriyor. DPT’nin 1993 Ocak Temel Göstergeler Kitabi’na bakiyoruz. Sektörler itibariyle sabit sermaye yatirimlarindaki sabit fiyatlarla son 5 yillik gelisme söyle gösteriliyor.
Yüzde degisme
Özel sektör 1988 1989 1990 1991 1992 (1)
Tarim -12.3 -26.7 48.2 -11.7 2.3
Madencilik 7.7 2.1 5.3 0.5 -9.5
Imalat 0.7 -4.3 63.6 -1.4 1.2
Enerji 65.8 29.4 -11.3 12.6 -29.4
Ulastirma -5.5 -0.7 55.0 3.7 12.3
Turizm 44.4 37.8 9.9 -5.0 -14.5
Konut 29.2 6.3 -8.0 -8.7 1.2
Egitim 5.5 27.0 24.6 15,9 -6.7
Saglik -17.6 51.3 58.9 45.6 . -1,0
Diger hizmetler 3.9 4.5 11.0 0.6 4.6
Toplam 13.5 3.3 18.8 -3.5 1.4
Kaynak: DPT. (1) Geçici
Demek ki, 1991 yilinda yatirimlarda bir gerileme varmis ama, 1992 yilinda % 1.4’lük genel bir artis gerçeklesmis. Acaba 1991 ve 1992 yillarinda cari fiyatlarla özel sektör ne kadar yatirim harcamasi yapmis? Hangi sektörler toplam harcamadan ne kadar pay almis? DPT bu konuda da asagidaki tabloyu veriyor.
1991 1992 Sektörler (Milyar TL) (Pay) (Milyar TL) (Pay)
Tarim 2.369 4.3 3.630 4.0
Madencilik. 731 1.3 1.104 1.2
Imalat 15.334 27.7 24.972 27.0
Enerji 814 1.5 936 1.0
Ulastirma 7.248 13.1 12.392 13.8
Turizm 3.359 6.1 4.511 5.0
Konut 22.513 40.7 37.659 41.9
Egitim 379 0.7 548 0.6
Saglik 745 1.3 1.212 1.3
Diger hizmetler 1.871 3.4 2.914 3.2
Toplam 55.363 100.0 89.878 100.9
Kaynak: DPT. (1) Geçici
Bizim için önemli olan imalat sanayii yatirimlari 1991 ve 1992 yilinda da imalat sanayii toplam yatirimlardan % 27 oraninda pay almis.
Özel sektör yatirim harcamalarinin 1992 yilinda da % 40’lik payi konuta, % 13-lük payi ulastirma kesimine (otomobil, otobüs, kamyon agirlikli) gitmis.
Tesvik Belgelerine Göre Özel Sektör Yatirima Devam Ediyor
Tesvik belgeleri, ülkedeki yatirim ‘ arzusunun isaretidir.” Bir isarettir. Egilimi gösterir. Gerçegi yansitamaz… Çünkü alinan belgelerin tamami yatirima dönülmez… Bazi belgede yazili olanin üzerinde yatirim gerçeklesir, bazi belgelerde yazili rakamin altinda yatirim yapilir. Bazi belgelerdeki yatirimlar uygulamaya geçemez. Kâgit üzerinde kalir.
Fakat tesvik belgesi alacak kadar zahmet ihtiyar edilmis ise ortada ciddi bir niyet vardir demektir.
Tesvik belgelerinde yazili yatirim niyetlerinin toplamlari cari fiyatlarla ifade edilir. Bu nedenle toplamlarin artis orani (fiyat artislari nedeniyle) reel bir büyümenin isareti sayilamaz. Fakat gene de egi-lim hakkinda bir fikir verir.
1992 yilinda verilen tesvik belgeleri toplami bir yil önceye göre cari fiyatlarla % 68 oraninda artis göstermistir. Artis orani 1992 yilinda % 34’tür.
Yatirim Tesvik Belgelerinin Sektörel Dagilimi (Cari fiyatlarla. Milyar TL)
1990 1991 1992
Belge Belge Belge
Sektörler Sayisi (*) Tutari Sayisi (*) Tutari Sayisi (*) Tutari
Tarim 1415 2381 142 575 24 663
Madencilik 65 608 70 1365 63 1486
imalat 1231 15639 1014 23858 1003 34079
Enerji 3 462 20 1647 10 1125
Hizmetler 427 3594 529 10686 454 13877
Toplam 3141 22684 1775 38131 1554 51238
(*) Adet
Yatirim tesvik belgelerinin tamami özel sektöre ait yatirim isteklerini göstermez. Bunlarin bir bölümü KIT’lerin ve mahalli idarelerin yatirim projeleri ile ilgilidir.
Fakat, “imalat sanayii” yatirim projelerinin yüzde doksaninin üzerindeki bölümü özel sektör projeleridir. Sanayi kesimindeki gelismenin göstergesi olarak da bu projeleri izlemek gerekir.
1992 yilinda imalat sanayiine verilen tesvik belgelerinin cari fiyatla artis orani % 42’dir. Artis orani 1991 yilinda % 52 idi. Demek ki, imalat sanayiinde yatirim egiliminde bir yil önceye göre ufak da olsa bir gerileme söz konusudur.
Tesvik belgelerinde izlenmesi gereken bir baska egilim, yatirimcilarin hangi amaçla yatirim yapman istedikleridir.
Yatirim Tesvik Belgelerinin Mahiyetlerine Göre Dagilimi (Cari fiyatlarla, Milyar TL) .
1990 1991 1992
Belge Belge Belge
Sektörler Sayisi (*) Tutari Sayisi (*) Tutari Sayisi (*) Tutari
Komple yeni 2739 17371 1288 26307 816 31090
Tevsi 171 2609 281 7151 350 10622
Tamamlama 20 314 48 1415 53 1147
Yemleme 14 186 24 575 34 1613
Nakil 4 114 15 256 4 43
Kalite düz. 5 46 3 23 11 109
Darbogaz giderme 20 353 11 230 35 653
Modernizasyon 116 1197 68 1984 133 4096
Entegrasyon 20 373 13 120 27 728
Finansal kiralama 30 113 23 64 87 1033
Restorasyon 2 7 1 5 4 96
Toplam 3141 22684 1775 38131 1554 51238
(*) Adet
1992 yilinda verilen tesvik belgelerinin % 60’si komple yeni yatirimlarla ilgilidir. Bu oran bir yil önceki tesvik belgelerinde % 68 idi.
1992 yilinda yatirimcilarin modernizasyon yatirimlarina agirlik verdikleri görülmektedir.
Bir Kisiye Is Saklamanin Faturasi
Tesvik belgelerinin bir baska yarari da bir kisiye istihdam imkâni saglayabilmek için yapilmasi gereken yatirim harcamasinin miktarinin izlenmesine imkân vermesidir.
Bir Kisilik Istihdam Için Gerekli Yatirim (Milyon TL)
Bölgeler 1992 1991 Deg. (%)
-Marmara 493.3 215.8 128.6
-Iç Anadolu 346.7 308.1 12.5
-Ege 353.5 294.5 20.0
-Akdeniz 473.8 250.5 89.1
-Karadeniz 385.7 159.9 141.2
-Dogu Anadolu 360.4 174.5 106.5
-Güneydogu Anadolu 749.2 247.8 202.3
•Birden Çok Böl. Kap. 499.9 116.5 329.1
Toplam 441.5 2215 99.3
Sektörler
-Tarim 584.2 197.8 195.3
-Madencilik 539.9 378.8 42.5
-Imalat 510.6 192.9 164.7
-Enerji 8.716.4 6.723.4 29.6
-Hizmetler 306.5 256.1 19.7
Toplam 4 41.5 221.5 99.3
1992 yilinda bir kisiye yeni is imkâni saglamanin faturasinin bir yil önceye göre % 99.3 oraninda bir artis ile 441 milyon liraya yükseldigi görülmektedir.
Imalat sanayii kesiminde bir kisiye is imkâni yaratmak için yapilmasi gerekli ortalama harcama 510 milyon liradir… “Bir kürek ve bir kazmaya adam çalistirma” dönemi çoktan geçmis…
Sayin okuyucularim… Bu rakamlar gösteriyor ki, özel sektör sanayi sektöründe, “Kosa kosa… gümbür gümbür yatirim yapmiyor…” Fakat özel sektör yatirimlarini “sippp… diye” de kesmemis… Yatirim egilimi ve yatirimlarin artisinda hafif bir yavaslama var… Fakat yatirimlarin ve yatirim egiliminin durmasi, gerilemesi söz konusu degil…

 

Sende yorum yap