Olmaz olmaz deme, olmaz olmaz…

, , Sende yorum yap

Asagida gerçek bir “bürokrasi” olayi hikaye edilmektedir. Okuyunuz, inaniniz. Olmaz, olmaz demeyiniz. Çünkü, olmaz olmaz…
IGEME (ihracati Gelistirme ve Etüd Merkezi) 1960’li yillarda kurulmustur. Amaci Türkiye’nin ihracatini gelistirmek için çaba göstermektir. Ne yazik ki, bu kurulus gelisememis, güdük kalmistir. Basta DPT (Devlet Planlama Teskilati) olmak üzere, diger etkili kuruluslar IGEME’nin elinden tutmamistir. 1970 Yillarinda, Turgut Özal DPT Müstesari iken, Japonya ile iliskilerini gelistirmek için yürütülen müzakereler sirasinda, IGEME’nin yeniden düzenlenmesi amaciyla Japonlardan teknik yardim talep edilmesi düsünülmüstür.
Japonlar Türk Hükümetinin teklifini ciddiye almislar ve Türkiye’ye önce üç kisiden kurulu bir eksper grubu göndererek bir ön rapor hazirlamislar, daha sonra da Okita isimli ihracat uzmanini bir yil için Türkiye’de görevlendirmislerdir. Okita, daha önce Japonlarin güçlü ihracat örgütü Jetro’yu kuran kisidir. Türkiye’deki misyonundan Japonya’ya dönünce Ticaret ve Sanayi Bakani olarak uzun yillar hükümette çalismistir.
Okita Türkiye’ye geldigi günlerde 12 Mart hareketi olmus, Oki-ta’ya Ticaret Bakanliginda önceler! bir oda bile verilmemis, sonra küçük bir oda gösterilmis, Okita bu küçük odada bir yilini “tecrit edilmis vaziyetde” geçirip, ülkesine dönmüstür. Okita’nin o günlerde Türk Hükümeti için hazirladigi rapor kayiptir. Kendisinden kopyasini istemek ise, kimsenen aklina gelmemektedir.
Okita olayi unutulmus 1970-1980 yillari arasinda IGEME’yi yeniden düzenlemek için baska heyetler gelmis, gitmistir.
DPT ile Ticaret Bakanligi arasindaki “ihracat gelistirmenin hangi kurulusun sorumlulugu olduguna iliskin anlasmazlik” çalismalarin bir netice vermesini önlemistir. Bu arada iGEME’ye ek olarak ayri ve küçük bir ihracati tesvik kurulusu meydana getirme arayisi baslamistir.
Iste bu dönemde, ITC devreye girmistir. ITC (International Trade Center) Birlesmis Milletlerin Ticareti Gelistirme Merkezidir. Cenevre’de faaliyetini sürdüren bu merkez, az gelismis ülkelerin ihracatlarinin gelistirilmesi için teknik yardim ve hizmet saglamaktadir. Yaklasik 90 ülkede faaliyetini sürdürmektedir. Bu kurulusun Türkiye’ye yardim verecek bölümünün basinda, DPT eski iktisadi Planlama Dairesi Baskani Günal Kansu’nun bulunmasi, iliskileri kolaylastirmaktadir.
Turgut özal’in basbakan yardimciligi döneminde ITC bir teknik yardim projesi hazirlamistir. Bu projede, IGEME’yi özel sektör agirlikli bir güçlü kurulus haline dönüstürme fikri yatmaktadir.
DPT Müstesari Yildirim Aktürk ve müsaviri Nejat Erder çalismalara önem vermektedir. Bir uzmanlar komitesi kurulmustur. Komiteye, DPT, Ticaret Bakanligi ve Odalar Birligi temsilcileri katilmislardir. Merkezin neler yapmasi, nasil reorganize olmasi konusunda çalismalar yapilmis fakat Ticaret Bakanligina mi, yoksa DPT’ye mi bagli olacagi konusunda yetki sürtüsmesi ortaya çikmistir.
Halbuki Birlesmis Milletlerin ITC teskilati ihracati gelistirme teskilatinin “bagimsiz olmasi”, yönetimde özel sektör mensuplarinin ve ihracatçilarin sorumluluk üstlenmelerigörüsünüsavunmaktadir.
Iste bu safhada ITC yetkilileri bir teknik yardim porjesl hazirlamislardir. Bu projeye göre UNDP (Birlesmis Milletler Kalkinma Projesi) l milyon dolar tahsis edecek, Türk Hükümeti 300 bin dolar karsiligi TL. katkida bulunacak, bu fonlar ile Türkiye’de kurulacak ihracati gelistirme teskilatinin örgütlenmesi için teknik yardim, yabanci uzman, egitim harcamalari karsilanacaktir.
Ancak, DPT ile Ticaret Bakanligi arasinda “ihracati gelistirme isi kime bagli olsun” tartismasi sonuçlandirilamamis, Türk Hükümeti ITC’den Türkiye’ye ayrilan fonu talep etmemis, ITC de bu parayi baska ülkelere tahsis etmistir.
Burada önemli olan UNDP’nin tahsis ettigi paranin miktari degil, para ile birlikte hazirlanan teknik yardim paketinin getirecekleridir.
özal, seçimi kapanip, basbakan olunca Ekrem Pakdemir’liden , yillardir süregelen bu isi bir çözüme baglamasini istemistir. Pakdemirli, ITC yetkililerini Türkiye’ye davet etmistir. ITC külle-nen projenin tekrar ele alinmasindan memnuniyetini belirtmis, fakat UNDP’de bu projeyi canlandirma imkanini sagliyacak fonlarin baska ülkelere ve konulara bagladigi görülmüstür.
Uzun çabalardan sonra ITC, Türkiye’de ihracati gelistirme teskilati projesi için tekrar 300 bin dolarlik bir fon bulmus.Pakdemir-II de Türk Hükümetinin 100 bin dolar ile projeye katilacagini beyan etmistir.
(Uluslararasi kuruluslar, herhangi bir ülkede beHi bir proje için belli bir fon tahsis ederken, o ülkenin de kendi kaynaklanndan belli miktarda katkisini aramaktadirlar)
ITC’nin teknik yardimi ile, IGEME için yeni bir kanun tasarisi hazirlanmis, Türkiye’de ihracati gelistirme ile ilgili bütün yetki ve sorumluluklarin IGEME bünyesine toplanmasi, ve bu kurulusun Japonlarin güçlü ihracat örgütüne benzer hale getirilmesi hedef alinmistir.
ITC, uygulama için kollari sivamis, Türkiye’ye sagliyacagi teknik yardim için hazirliklara baslamis, uzmanlar bulmus, ancak iste tam bu sirada UNDP’den ITC’ye gelen bir telgrafda “Türk Hükümetinin projeyi uygulamaktan vazgeçtigi, bu nedenle tüm çalismalarin durdurulmasi” istenilmistir.
Olay sudur: Teknik yardim projeleri Türkiye’de Bakanlar Kurulu karan ile uygulamaya konulabilmektedir. iGEME için hazirlanan teknik yardim projesi için hazirlanan Bakanlar Kurulu kararinda, bu teknik yardim anlasmasinin IGEME için hazirlanan kanun tasarisinin TBMM’nde kanunlasmasindan sonra yürürlüge girecegi belirtilmistir. Bakanlar Kurulu kararinin Resmi Gazete’de basilmasindan önce tetkikini yapan “Basbakanlik Kanunlar ve Kararlar Dairesi”, herhangi bir Bakanlar Kurulu kararinda, herhangi bir tasarinin TBMM’de kanunlasmasi sartinin yer almasinin Meclisin hakimiyetine gölge düsürecegini, bu nedenle, böyle bir Bakanlar KuruluKararin Resmi Gazetede yayinlanamiyacagini bildirmistir.
Bunun üzerine UNDP’ye teknik yardim projesiyle ilgili çalismalarin durduruldugu hakkinda bilgi verilmistir.
Basbakankga bagli bir kurulus olan Kanunlar Kararlar Dairesinin Bakanlar Kurulu Kararinin yayinlanmasini engellemesi bir yana, Basbakanliga bagli diger kuruluslar da Basbakanligin kararina ters davranislarla teknik yardim projesine karsi çikmislardir, örnegin Devlet Personel Dairesi, “IGEME’ye lüzum yoktur.Basba-kanlik Hazine ve Dis Ticaret Müstesarligi, “Müstesarligimiz zaten bu isleri görmektedir, IGEME’nin güçlenmesine ne ihtiyaç var? IGE-ME’nin güçlendirilmesi bir yana, IGEME kapatilmalidir” görüsündedir. Basbakan Yardimcisi Kaya Erdem ise UNDP ve ITC yetkililerine “Türk Hükümetinin iGEME’yi güçlendirmek istedigi, ihracat ile ilgili tüm tesvik ve gelistirme sorumluluklarinin bu kurulus-da toplanacagini” bildirmektedir.
Derken, 1986 Yilinda Türkiye’ye normal ziyaretlerini yapan Dünya Bankasi yetkilileri konuya karismistir. Dünya Bankasi’nin resmi görüsü haline gelen tesbiti sudur: “IGEME güçlendirilme-dikçe ve ihracat tesvikleri ve ihracati gelistirme sorumlulugu bu kurulusta toplanmadikça Dünya Bankasi, Türkiye’ye ihracatin gelistirilmesini tesvik amaciyla kredi ve yardim saglamaya devam edemez…”
Bunun üzerine isler tekrar alevlenmis, onalti yildir sürüp giden IGEME’yi güçlendirme ve ihracatin gelistirilmesinden sorumlu tek kurulus haline getirme ve dolayisiyla ihracati tesvik tedbirleriyle ilgili yetkileri bu kurulusa devretme konusu tekrar gündeme gelmistir.
(Bu hikayeyi yazanin notu: ihracati tesvik tedbirleriyle ilgili yetkileri bazi kuruluslar, DPT ve hatta Hükümet ellerinden kaçirip, IGEME’ye devretmeye razi olamayacaklarana göre, hikaye daha uzun yillar sürüp gidecek demektir.)

 

Sende yorum yap