Ödemeler bilançosunda yeni düzenleme

, , Sende yorum yap

Ödemeler Bilançosu, bir ülkenin yillik döviz gelir ve giderlerini gösterir. Eger bilançoda, giderler, gelirlerden fazla ise, açigin na sil kapatilacagi da gösterilir. Böylece denge saglanmis olur ve böyle tam bilgiyi kapsiyan hesaba da “Ödemeler Dengesi Bilançosu” deni lir-
Dis iliskilerde basarinin göstergesi Ödemeler Bilançosu’nun açiginin küçülmesidir. Açigin küçülmesi döviz gelirlerinin artisinin saglanmasi seklinde olabilecegi gibi, “bazi hesap ayarlamalariyla” da gerçeklesti rilebilir.
Geçtigimiz hafta Merkez Bankasi yetkililerince yapilan açiklamalara göre, (nedeni ne olursa olsun) böyle bir hesap ayarlamasi yapilmis, sonuçda, Türkiye’nin döviz açigini daha küçük gösterecek (resmi açik lamalara göre, gerçekçi biçimde yansitacak) “yeni bir bilanço formü lü” bulunmustur. Bulunan “yeni formüle göre de 1983, 1984 yili öde meler bilançolari yeniden düzenlenmis, bu bilançolarda açik rakkam lari küçültülmüstür.
Olayin “teknik” yönü bir yana, ekonomi bakimindan önem tasiyan “bilançodaki açik rakkaminiri küçüklügü” veya büyüklü gü degil, Türkiye’nin dengeye ulasabilmek için her yil “bulmak zorun da oldugu ek kaynagin küçülmesi” veya bu tip kaynak arama mecbu riyetlerinin ortadan kalkmasidir. Yeni düzenleme ile neler yapilmakatadir?
(1) ithalat rakkamlari küçültülmekte, ihracat rakkam lan çogaltilmak tadir.
a. Bugüne kadar bir malin ithalat degeri, tasima ve benzeri giderler dahil, Gümrüklere intikal edinceye kadar ki döviz maliyeti olarak gös terilirken, bundan böyle satici ülkeden çikis degeri (FOB) esas alina caktir.
Tasima, sigorta ve benzer giderler için dövizle yapilan ödemeler ise. “diger görünmeyen kalemler” arasinda gösterilecek, Türk lirasiyla ya pildigi varsayilan ödemeler hesaba dahil edilmeyecektir.
b. Transit ticaret rakkamlannin “toplam ihracat” rakkamina dahil edil mesi ihracat rakkammi büyütmektedir. Hernekadar, “transit ithalat” da ithalat kalemi içinde yer aliyor ise de, transit ithalatin daha düsük bödel ile yapilip, daha yüksek fiyatla ihraç edildigi varsayimi ile, so nuçda ihracat rakkami kazançli çikmaktadir.
Yukaradaki açiklamalara göre, 1983 ve 1984 yillarinin dis ticaret rakkamlari ve dis ticaret açigi milyon dolar hesabiyla söyle olmaktadir:
1983 1984
Ihracat (FOB)………………………………5.905…………………..7.389
-Türkiye’den……………………………….5.728…………………..7.134
-Transit…………………………………….177…………………….255
ithalat (FOB)………………………………8.895………………….10.347
-Türkiye’ye………………………………..8.761………………….10.154
-Transit…………………………………….134…………………….193
Eski tanimda 1983 yilinda 9.2 milyar dolar, 1984 yilinda 10.7 milyar dolar olan ithalât rakkammdan navlun ve sigorta payi söyle ayrilmaktadir:
1983 1984
Ithalat (CIF)………………………………9.235………………….10.757
(Navlun + sigorta)……………………………474…………………….603
(Türk nakliyeciler)…………………………..250…………………….306
(Yabancilar)…………………………………224…………………….297
Bütün bu degisiklikler sonucu, dis ticaret açigi küçülmektedir. Eski ve yeni tanimlarla ithalat ihracat artislari ve dis ticaret açik rakkamlari terasindaki farklar (milyon dolar olarak) söyledir:
1983 1984 Yillik Degisim
Eski Tanimda
ithalat……………………9.235…………..10.756……………………….16.3
Ihracat……………………5.727……………7.133……………………….24.5
Dis Ticaret Açigi…………..3.507……………3.623………………………..3.3
Yeni Tanimda ithalat………..8.895…………..10.347……………………….16.3
Ihracat……………………5.905……………7.380……………………….24.9
Dis Ticaret Açigi…………..2.990……………2.967………………………(-0.7)
Açik Bakkaminin Küçülmesi……..517……………..656……………………….26.8
(2) Turizm net gelirlerini yüksek gösterebilmek arpaciyla turist gelir ve gider harcama tanimlan degistirilmistir:
:a. Turistlerin dövizlerini bankalarda bozdurma yükümlülükleri kal dirildigi gerekçesiyle, turizm gelir kalemleri, yurda giren turist basina ortalama bir rakkam tahminine dayandirilarak yükseltilmektedir.
b. Buna karsi turizm gider kalemleri, yurt disina çikan Türk vatan daslarinin bankalardan talep ettikleri döviz rakkamiyla sinirli tutulmak tadir. Eski ve yeni tanima göre, 1983 ve 1984 yillarina ait net turizm geliri rakkamlari (milyon dolar olarak) söyle degismektedir:
1983 1984
Yeni Tanim……………292………………….251
Eski Tanim……………284………………….170
Artis………………….8…………………..81
(3) Ödemeler Bilançosunun en önemli bölümü, “Cari islemler” bö lümüdür. Bu bölüm, kaba tanimi ile bir yillik döviz-giris çikis hesabi dir. Bilançonun ikinci bölümü olan “Sermaye Hareketleri’ bölümü ise gene kaba anlatimiyla bilançoyu denklestirme bölümüdür. Esas olan Cari islemler “açiginin en düsük düzeyde” olmasidir.
Cari islemler açigi, normal döviz gelirleri artirilarak kapatilabilir. Bir baska yol ise, bilançonun alt bölümünü teskil eden “Sermaye Hare ketleri” bölümünden bazi “müsbet” kalemler, yukariya alinirsa, “Cari islemler Açigi” küçülür. Yeni düzenleme de bu yönde bazi kararlar alin mistir:
a.Yurt disindan yapilan bedelsiz ithalatrakkami “Cari islemler” bö lümüne kaydedilecektir. (Bu kaydirma Cari islemler Açigini 90 mil yon dolar dolayinda azaltir.)
b.ABD’den alinan kredilerin “karsiliksiz kredi” niteliginde olanlari, “karsiliksiz transferler” adi ile “Cari islemler” bölümüne kaydedilecek tir. (Bu da açik rakkamini 90 milyon dolar dolayinda azaltabilecek bir islemdir.)
c. Bankalardaki Döviz Tevdiat Hesaplari toplami, bankalarin “dis . yükümlülükleri” arasinda yer aliyordu. 1984 Yili basindan buyana, Türk vatandaslarinin da Döviz Tevdiat Hesaplari açma imkaninin saglan masi sonucu l milyar 180 milyon dolara ulasan bu hesaplarin, 500 milyon dolarlik kisminin “Türkiye’de yerlesik kisilere ajt olmasi nede niyle bankalarin döviz yükümlülükleri arasinda sayilmamasi” uygun gö rülmüstür.
Bütün bunlar sonucu acaba eski ve yeni hesaplamalara göre Car islemler açiklari ne duruma gelmis, baska anlatimla “açik nasil ufala bilmistir”? Asagida (milyon dolar olarak) iki farkli açik rakkami gösterilmektedir:
1983 1984
Eski tanimda açik…………..2.234……………..2.100
Yeni tanimda açik…………..1.828……………..1.442
Azalan açik………………….406……………….658

 

Sende yorum yap