Nikaragua’da Enflasyon Yüzde 7 binden Yüzde 7’ye Nasıl İndi?

, , Sende yorum yap

Nikaragua'da Enflasyon

Nikaragualılar Dantel Orega "Baba’dan çok çekince, "-Kurtar bizi Ana…" diyerek. Violeta "Ana’yı iktidar koltuğuna oturtmuşlar.

(İşin buraya kadar olan hikâye kısmını dün sizlere yazmıştım)

Vioieta "Ana" ise, bakmış ki, "Baba olmadan" Analık yapmak zor… Oda ilk yıl içeride sulh ve sükûnu temin ettikten ve de gerillaların silahlarını gaz döküp yaktıktan sonra "Kurtar bizi IMF" diyerek, Dünya Bankası ile IMF'nin kaplana dayanmış;

Çünkü Nikaragua'da enflasyon yılda ortalama yüzde 7 bin… Yılın son ayında fiyat artışları yüzde 13 bin olmuş… Ekonomi felç durumda…

Dünya Bankası ve IMF Violeta'nin başvurusu üzerine, Nikaragua’yı kurtarmak üzere, Baran Tuncer Başkanlığı'nda 10 üyeli bir iktisatçılar grubunu görevlendirmiş.

Prof. Dr. Baran Tuncer, Ankara Siyasal Bilgiler Fakültesi mezunudur. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilimler Fakültesi ite Boğaziçi Üniversitesi'nde öğretim üyeliği yapan Prof. Tuncer. 1960'larda DPT'nin kurulusunda önce müşavir, sonra da iktisadi Planlama Dairesi Başkanı olarak çalıştı. Sadi Irmak hükümetinde Gümrük ve Tekel Bakanlığı da yapan Prof. Dr. Saran Tuncer, 1970'te göreve başladığı Dünya Bankası’nda Orta Amerika Bölümü Başkanı olarak çalışmasını sürdürüyor.

Nikaragua, Honduras, Kosta Rica, El Salvador, Guatemala ve Panama'dan sorumlu. "Kardinal" Olmadan Bu Is Olmuyor!

Baran Tuncer diyor ki: "Sihirbaz olmaya, kesifte, bulunmaya gerek yok. Bütün dünyada enflasyonun ilacı belli… Önemli olan, bu ilacı, hastaya içirebilmek… Halkın bu ilacı gönüllü olarak, kendi isteği ile içmesi…

Halkın desteğini almak için Nikaragua'ya gittik. (1) Din kesimine istikrar programının önemini anlattık. Kardinali razı ettik. Sonra sırasıyla (2) isçi liderleri (3) askerler (4) parlamenterlerle toplantılar yapıp, onlardan istikrar programını destekleyecekleri hakkında söz aldık.

Bütün bunlardan sonradır ki, Hükümet ile konuşmaya sıra geldi…

Ve de 3 Mart 1991 tarihinde, klasik istikrar programı paketini uygulamaya başladık.

Birkaç aylık bir aradan sonra enflasyon hemen tümüyle ortadan kalktı. Uzunca bir süre yüzde 0 ile 1 arasında aylık fiyat artışlarıyla karşılaştılar ye bu yıl mesela yüzde 7 civarında fiyat artışı bekliyoruz. Bu tabii dramatik bir stabilizasyon örneği. Büyük ölçüde dış yardıma da bağlı olarak gerçekleştirilmiş bir örnektir. Ve bunu yaparken, beraberinde ekonomide çok yaygın bir yapılanma, yeniden düzenlemeye gittiler. Vergi sisteminde 2 çeşit yenilik yaptılar. Sistemde idareyi güçlendirmeye çalıştılar. Dolayısıyla daha önce ulaşamadıkları mükelleflere ulaşma imkânları oldu. Ayni zamanda gelir vergisi konusunda vergi oranlarını düşürdüler. Buna karşılık uygulamayı biraz daha kolaylaştırdılar. Katma değer vergisini yaygınlaştırdılar. Dış ticarette tümüyle devlet tekelini kaldırdılar ki, Nikaragua'da devlet tekeli' çok hâkimdi. Bunun dışında, gümrük tarifelerini önemli ölçüde indirdiler. Dış ticarete yönelik işlemleri kolaylaştırdılar. Ayrıca ekonomide fiyat kontrollerini kaldırdılar. Çok sayıda kamunun, daha doğrusu Sandinista döneminde kamulaştırılmış irili ufaklı çok sayıda işletme vardı. Bunları ya eski sahiplerine iade etmeye başladılar. Bir kısmini da kamu mülkiyetinden çıkartmaya başladılar. Sadece kamu bankaları hâkimdi. Finans kesimini daha rekabete aşık bir hale getirdiler ve özel bankaların kurulmasına olanak sağladılar. Bir defaya mahsus olmak üzere yüzde 400 dolayında bir devalüasyon yapıldı. Ve bir defaya mahsus olmak üzere yüzde 200 ücret artışı sağlandı. 8u tam bir sok tabii. Sabit

Kambiyo Kuru

Fakat bundan sonraki dönemde para birimi dolar cinsinden sabit tutuldu, Sabit bir kambiyo rejimine geçildi. Bunu da 1,5 yıldır' değiştirmediler. Bu ülke koşullarında sabit kur başarılı oldu çünkü maliye ve "para politikalarını gerçekten çok sıkı tuttular. Dünya Bankası toplumun yoksul kesimlerine yönelik bir takım sosyal programların gerçekleştirilmesine de destek oldu. Çok kısa dönemde istihdam yaratacak alanlara, eğitim, sağlık gibi konulara yönelik desteklerdi bunlar. Gönüllü işi bırakma programı uygulandı yani kamu kesimini terk etmek bazı insanlar için ÇOK cazip bir hale getirildi. Zaten bu insanlar yüksek ücret alan kimseler değil, hem emeklilik şartlarında, hem de bir kereye mahsus yeni bir iş kurabilmeleri, için onlara kaynak sağlandı. Moral                                     

Nikaragua'da uygulanan istikrar programının uzun sürede ekonomide ve ülkede dengeyi sağlayıp, sağlayamayacağını zaman gösterecek. Fakat bu uygulamadan alınacak önemli bir ders var:

(1) Bırakınız yıllık % 70 enflasyonu, yıllık % 7 binlik, enflasyonu bile kısa sürede aşağıya çekmek mümkün.

(2)  Bunun için sihirbaz olmaya, mucize yaratmaya, özel formüller bulmaya gerek yok. Dünya’nın her yerinde bu hastalığa kesin çözüm için tek bir reçete uygulanıyor.

(3)  Reçete belli ama önemli olan halkın acı ilacı içmeye gönüllü olarak rıza göstermesi. Bunun için de istikrar tedbirlerine hükümetlerden önce halkın inanması gerekiyor, istikrar paketli hükümetlerden önce halkın benimsemesi gerekiyor. Türkiye'de Bunlar Olamaz mi?

Nikaragua istikrar paketinin sorumlusu Baran Tuncer, Nikaragua’daki tecrübeleri değerlendirerek, Türkiye için şunları söylüyor:

“-Türkiye 'nin bu çeşit politikaları ve programları kendisinin üretebilecek teknik bilgiye ve işgücüne sahip olduğuna inanıyorum. Türkiye çok büyük dış kaynağa ihtiyacı olan bir ülke değildir. Türkiye gibi ülkelerde enflasyonla mücadelede kamuoyundan destek bulan ve çeşitli kesimlerin uyumunu sağlayan, isçi işveren kesimi arasındaki anlayışı sağlayan ve programa destek sağlayan bir yaklaşımla girmek lazım."

***

Bakiniz gazetede yayınlanan küçücük bir haberi deşince neler çıktı? Bu haberin pesine düşmese idim hâlâ Nikaragua’nın nerede olduğunu ve ds Violeta'nin kim olduğunu bilmiyor olacaktım…

Tevfik GÜNGÖR

 

Sende yorum yap