Milli gelir için iki farklı rakam (DİE ve DPT milli gelir serileri birbirinden farklı)

, , Sende yorum yap

Türkiye milli geliri ne kadar?
DIE (Devlet istatistik Enstitüsü) ve DPT (Devlet Planlama Teskilati) bu konuda anlasamazlar. Yillardir birbirinden farkli iki milli gelir serisi ortada dolasir. Bu isin aslini-faslini, konunun içinde olanlar bile bilemez. Izleyemez. Ben bu yazida mevcut bilgileri toplayip, sizleri bu konuda aydinlatmaya çalisacagim.
Anlasmazlik Nerede?
Önce anlasmazligi yakindan izleyen Anka Günlük Ekonomi Bülteni Yönetmeni Alaattin Aktas ve arkadaslarinin bu konudaki anlatimlarini vereyim. Çünkü asagida okuyacaginiz anlatim, konuyu açik bir sekilde ortaya koyuyor.
Türkiye’nin milli gelirine kadar? Devlet Planlama Teskilati ve Devlet istatistik Enstitüsü, milli gelir rakami üzerinde bir türlü anlasamiyorlar. DPT 1994 yili programini da eski milli gelir serisi üzerinden hazirlayarak, DiE’nin 1991 yilindan bu yana ürettigi yeni milli gelir serisini kullanmamakta israr etti.
DPT, 1994yili programinda Türkiye’nin 1994yilinda cari fiyatlarla milli gelirinin 2.1 katrilyon düzeyinde gerçeklesecegini tahmin etti. Milligelirin 1993yili sonunda 1.3 katrilyona ulasmasinin beklendigi açiklandi. DPT’ye göre Türkiye’nin cari fiyatiaria milli geliri 1990 yilinda 287.3 trilyon, 1991 yilinda 452.7 trilyon, 1992 yilinda ise 779.5 trilyon lira oldu.
OysaDlE, milligelirin 1990 yilinda cari fiyatlaria 395.3 trilyon, 1991 yilinda 622.6 trilyon, 1992yilinda da bir katrilyon 72 trilyon lira oldugunu hesaplamisti. DiE’nin yeni serisine göre milli gelir bu yilin sonunda 1.8 katrilyon liraya yükselecek. Programda esas alinan deflatör ve büyüme hederi dikkate alinarak, yapilan hesaplamaya göre DiE’nin 1994 yili milli gelir rakami 2.9 katrilyon lirayi asacak.
DIE, DPT’YE GÖRE TÜRKIYE’NIN HIILÜ GEÜRINI YÜZDE 30-40 ARASINDA DAHA FAZLA HESAPLIYOR
DIE’nin yeni milli gelir serisini kullanmayan DPT, bu yöntemle hesaplanan büyüme hizini ise kabul ediyor. DPT her yil, eski seriyi DIE’nin yeni yöntemle hesapladigi cari ve sabit fiyatiaria büyüme oranlarini uygulayarak büyütüyor. Oysa DPT’nin kullandigi seriyle, DIE’nin kullandigi serinin kapsamlarinda da bazi farkliliklar bulunuyor.
DIE’nin 1987 yili sabit fiyatlarini baz alarak gelistirdigi yeni milli gelir serisinin DPT tarafindan kullanilmamasi önceki yillarda da iki kurum arasinda tartismalara neden olmustu. DPT, DIE’nin yeni serisini harcamalar yönünden test edilmedigi gerekçesiyle kullanmamisti. DIE ise 1992 yilinda milli geliri harcamalar yönünden de hesaplamaya baslamisti. DPT eski Müstesari ilhan Kesici, 1994 yili programinin DIE’nin yeni milli gelir serisi esas alinarak hazirlanacagini açiklamisti.
Devletin iki kurumunun milli gelir rakami üzerinde anlasamamalari Türkiye’nin genel ekonomik büyüklüklerinin karsilastirilmasinda çeliskiler doguruyor, örnegin, DPT’nin kullandigi eski milli gelir serisi esas alininca Türkiye ‘nin vergi yükü yüzde 25-26 gibi normal sayilabilecek bir oranda gözükürken, DIE’nin yeni serisi esas alindiginda yüzde 16-17 gibi çok düsük bir yük ortaya çikiyor. DPT’nin serisine göre, “Devlet toplayabilecegi vergiyi topluyor” DIE’nin serisine göre ise “Devlet vergi toplayamiyor” sonucu çikiyor. DIE’nin hesaplamasi Türkiye’de çok büyük boyutlu bir yeralti ekonomisinin varligini gösteriyor.
DPT’nin serisine göre Türkiye’nin 1993 yilindaki kamu kesimi borçlanma geregi yüzde 16.3 gibi çok yüksek bir oran olarak karsimiza çikiyor. DiE’nin serisi kullanilinca bu oran yüzde 11.9 gibi digerine göre daha kabul edilebilir bir düzeye iniyor. Ancak bu defa da Hazine’nin bu kadar bir kamu açigini finanse etmek için dünyanin en yüksek reel faizini ödemek zorunda kalmasinin açiklamasi güçlesiyor. DIE bunu, “Türkiye’deki mail piyasalarin küçüklügüne” baglayarak açikliyor. DIE yetkilileri, “Milli gelin gön mail piyasalar çok küçük. O nedenle de Hazine kamu açigini finanse etmekte zorlaniyor. Yapilacak sey mail piyasalari gelistirmektir” görüsünü dile getiriyorlar.
DPT’nin rakamlarina göre Türkiye, dis borçlar açisindan çok borçlu bir ülke statüsü kazanirken, DIE’ye göre orta borçlu bir ülke konumunda bulunuyor. Diger birçok sosyal ve ekonomik göstergede de ayni çeliskiler yasaniyor.
Fark Çok Büyük
Asagida DPT’nin israrla kullandigi Eski Seri ile, DiE’nin hesaplarini dayandirdigi Yeni Seri milli gelir rakamlarini bulacaksiniz. Göreceksiniz ki, fark hiç de küçümsenecek boyutta degil. Yüzde 38’e ulasan farkliliklar söz konusu.
YILLARA GÖRE ESKI VE YENi GSMH SERILERI
(Cari fiyatlarla, Milyar TL)
DIE DPT YENI/ESKI FARKI
YILLAR YENI SERI ESKI SERI (%)
1968 157.4 112.5 1.40
1969 177.3 124.9 1.42
1970 201.9 147.8 1.37
1971 253.8 192.6 1.32
1972 306.7 240.8 1.27
1973 389.0 309.8 1.26
1974 537.0 427.1 1.26
1975 679.0 535.8 1.27
1976 854.1 675.0 1.27
1977 1104.6 872.9 1.27
1978 1651.2 1290.7 1.28
1979 2816.1 2199.5 1.28
1980 5362.0 4435.2 1.21
1981 8040.1 6553.6 1.23
1982 10699.5 8735.0 1.22
1983 14111.0 11551.9 1.22
1984 22716.1 18374.9 1.24
1985 35974.7 27796.8 1.29
1986 52063.5 39369.5 1.32
1987 76033.4 58564.8 1.30
1988 130861.0 100582.2 1.30
1989 233069.6 170412.4 1.37
1990 395334.9 287254.2 1.38
1991 622563.0 452.667.0 1.38
1992 1072113.8 779462.0 1.38
1993 (T) 1818288.0 1321955.0 1.38
1994 (P) 2937572.0 2135712.0 1.38
Bu tabloyu iyice inceleyiniz. Size verecegim baska tablolar da var. DiE’nin Tablolari ve Hesaplama Sekil
DIE, milli gelir hesaplamalarina esas olan rakamlari tablolastirdiktan sonra, DPT’nin milli gelir rakamlariyla aradaki farki ortaya koyan rakamlari da yeriyor.
DIE’nin bu rakamlarini ve tablolarini vereyim. Daha sonra açiklama bölümüne geçeriz. DiE’nin rakamlari ve tablolari söyle:
MILLI GELIR TAHMINLERI
GSMH Gelisme GSMH Gelisme Kisi Basina
Yillar Cari Fiyatlarla Hizi 1987 Fiyatlariyla Hizi GSMH
(Milyar TL) (%) (Milyar TL) (%) Cari Fiyatlarla Dolar
(a) (b) (c) d) (e)
DIE Tarafindan Üretilen Tahminler
1987 76.033 76.033 1.658
1988 130.861 72.1 77.109 1.4 1.706
1989 233.070 78.1 78.866 2.3 1.986
1990 395.335 69.6 86.145 9.2 2.675
1991 622.563 57.5 86.554 0.5 2.571
1992 1.072.114 72.2 91.671 5.9 2.622
DPT’nin Kullandigi Degerler
1990 287.254 69.6 – 9.2 1.963
1991 452.667 57.5 – 0.5 1.894
1992 779.462 72.2 – 5.9 1.932
DIE 1968 bazli dizide en son 1990 tahmini yapmis. DPT yeni dizideki büyüme hizlarini (sütun b) kullanarak tabloda görülen 1991 ve 1992 cari degerlerini elde etmis. DPT 1987 fiyatlariyla olan dizideki büyüme hizlarini (sütun d) kullanarak sabit fiyatli diziyi ortaya çikariyormus.
DIE’nin Açiklamasi
Sayin okuyucularim… Bu bir teknik konudur… Tüm bilgileri toplu olarak vermek zorundayiz… Onun için yazi uzayacak…
Ben DIE’den farkin nasil ortaya çiktigini sormustum. Benim için bir not hazirlamislar. O notu size aktarayim ki, konunun degisik boyutlarini izleyenlesiniz.
milli gelir serileri arasindaki fark konusunda DiE uzmanlari bakiniz neler söylüyorlar:
Gayri safi milli hasila çalismalarini hesaplamak ve açiklamakla görevli olan Devlet istatistik Enstitüsü, temeli 1968’e dayanan ve 1973 yilindan buyana geçici kaydiyla hesaplanmakta olan GSMH serisini, 1990 yilinda baslattigi bir çalismayla yeniden hesaplamistir.
Yeni seri çalismalarinda eski seri ile farklilik gösteren baslica su hesaplamalar gerçeklestirilmistir:
— 1987 yili temel alinarak seri daha güncel bir yapiya getirilmistir.
— Daha Önceki hesaplamalarda yer almayan birçok alt ekonomik faaliyet ve üretimi alinmayan birçok madde sektörlere ilave edilmistir.
— 1968 yilina dayali gösterge ve fiyatlar yerine 1987 yili bazli endeksler ve fiyatlar kullanilmistir.
— Eski seride kamuya ait degerler program bütçe olarak alinmaktayken, yeni seride kesin bütçe degerleri kullanilmistir.
— Eski seri 1973 input/output tablosuna dayali katsayilarla hesaplanmaktayken yeni seride 1968-1973-1979-1985 imput/output tablosu verileri kullanilmistir. (1990 yili inpot/output tablosu tamamlanmak üzeredir ve son yillar bu tablodan elde edilen yeni katsayilarla düzeltilecektir.)
— Ekonomide yasanan yapisal degismelerin daha kisa zaman araliktan içinde takip edilmesi için 1987’den bu yana dönemler itibariyle gayri safi milli hasila hesaplanmasina geçilmistir. Yeni kapsam ve yöntemle olusturulan bu seri yillik olarak 1987’den geriye dogru 1968 yilina kadar götürülmüstür.
— Enstitümüzce, harcama yani ile gayri safi milli hasila hesaplamalarina yeni yöntem getirilerek, önceleri artik olarak bulunan özel nihai tüketim harcamalari “mal akimi” yöntemiyle hesaplanmaya baslanilmistir. 1987’yilindan bu yana dönemler itibariyle olmak üzere harcama yani ile gayri safi milli hasila serisi olusturulmustur.
Burada baslicalarini saydigimiz eski seri ile yeni seri arasindaki yenilikleri, ayni zamanda, hâlâ 1968 bazli eski GSMH serisini kullanan Devlet Planlama Teskilati ‘nin yayinlandigi büyüklüklerle de olan baslica ayriliklardir.
DiE tarafindan hesaplanmasina 1990 yilinda son verilen eski GSMH serisi Devlet Planlama Teskilati’nca yillik programlarinda kullanilmaktadir. Bu degerier DPT tarafindan yeni gayri safi milli hasila serisindeki büyüme hizlari kullanilarak elde edilmektedir.
Burada dikkati çeken husus tüm makro büyüklüklerin bu düsük gayri safi milli hasilaya oranlanarak verilmesidir. Ülkeler için önemli bir refah göstergesi olan kisi basina GSMH degeri Devlet Planlama Teskilati yayinlarinda 1990 için 1963$, 1992 yili için 1932$ olarak yer almaktadir. Oysa 1992 yili için gerçeklesen kisi basina gayri safi milli hasila degeri 2622 $’dir. Bu deger GSMH hesaplamalarindaki “düsük tahmin” ve “sakli ekonomi” kapsamindaki katma degerieri içermemektedir.
Mevcut durumu bu sekilde açikladiktan sonra sonuç olarak, ülkemizde Devlet istatistik Enstitüsü tarafindan hesaplanan bir tek gayri safi milli hasila serisi oldugunu belirtmek gerekir. Devlet Planlama Teskilati’nin ise 6. Bes Yillik Plan’da yer alan hedeflerinin eski GSMH’ya dayandigi ve bu yillari kapsayan programlara da bu sekildeki bir hesaplamayla yayinlandigi, önümüzdeki yil baslayacak olan 7. Bes Yillik Plani yeni gayri safi milli hasila serisine dayali olarak yapacagi bilinmektedir.
***
Konuya ilgi duyanlarai toplu bilgi verebildi ise ne mutlu bana…
Maalesef bu tip teknik konular açiklikla tartisilmadigi için, milli gelir, kisi basina milli gelir rakamlari farkli farkli ortaya çiktiginda, kimse hangi rakama güvenebilecegini bilemiyor.
(Tesekkür: Bilgi ve rakam yardimlarini esirgemeyen DIE Baskani Prof. Dr.-Orhan-Güvenen ve DPT Müstesari Necati Ûzfirat’a tesekkür ederim.)

 

Sende yorum yap