Meyve-sebze işleme sanayii

, , Sende yorum yap

Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarim Bölümü Arastirma Görevlisi Nevin Demirtas’in, “Türkiye’de Meyve ve Sebze Isleme Sanayiinin Gelisimi” baslikli arastirmasini okudum.
Birçok sey ögrendim. Ögrendiklerimden sizin de ilginizi çekecegini umdugum bölümleri özetleyecegim.
Nevin Demirtas, sebze ve meyve isleme sanayiinin en önemli dallari olarak, sebze ve meyve konserveleri, meyve sulari, dondurulmus meyve ve sebze ile kurutulmus sebze konularinda bilgi derlemis.
Sebze ve Meyve Konserveleri
Türkiye’de meyve-sebze konservesi isleyen fabrika ve imalathaneler genelde Ege ve Marmara bölgelerinde yogunlasmistir. Sebze konservesi isleyen 25 firmanin 10’u Marmara, 8’i Ege Bölgesi’nde; yine meyve konservesi isleyen 9 firmanin 8’i Marmara ve 1’i de Ege Bölgesi’nde yer almaktadir. Isletmelerin büyük çogunlugunun da bu iki bölgede kurulmasinin ana nedeni olarak sektörün temel girdisi olan meyve ve sebzelerin bu iki bölgede yogun olarak üretilmesi gösterilmektedir.
Gerçekten de, 1986,1987 ve 1988 yillari ortlamasi olarak toplam meyve üretim degeri içinde Ege Bölgesi’nin payi incelendiginde % 32 gibi önemli bir oranla karsilasilirken, bölgenin toplam sebze üretim degerindeki payinin da % 26 gibi önemli bir düzeyde oldugu görülebilmektedir. Hemen belirtilmelidir ki, Ege Bölgesi sebze ve meyve üretiminde sözü edilen bu oranlarla, Türkiye meyve ve sebze üretiminde birinci sirayi almaktadir.
Ayni dönemde, Marmara Bölgesinin ise, meyve üretim degerindeki payi % 9 iken, sebze üretim degerindeki payi % 18 düzeyindedir. Bu oranlarla Marmara Bölgesi, toplam meyve üretim degerindeki payi itibariyle 4. önemli bölge durumunda iken, sebze üretiminde 3. sirada yer almaktadir.
Görüldügü gibi, meyve-sebze üretimi itibariyle Ege Bölgesi oldukça önemli bir potansiyele sahip olmakla beraber, tesislerin büyük bir çogunlugu Marmara Bölgesi’nde kurulmustur. Bunun nedeni olarak, domates salçasi isleyen fabrikalarin ayni zamanda çesitli meyve-sebze konserveleri de üretmesi itibariyle, domatesin de özellikle Karacabey-Mustafa Kemalpasa yörelerinde bol ve kaliteli olarak yetistirilmesi olanagina baglanmaktadir.
Türkiye’de sebze-meyve konservesi üretimi fabrika niteligindeki büyük tesislerde ve imalathanelerde yapilmaktadir. Fabrika ve imalathanelerin birlikte ele alindigi bir çalismaya göre, kurulu kapasitenin bölgeler itibariyle dagilimina bakildiginda 1984,1986 ve 1987 yillari için toplam kurulu kapasitenin % 46.8’inin Marmara Bölgesi’nde, % 45.3’ünün ise Ege Bölgesi’nde bulundugu görülmektedir. Yine ayni arastirmaya göre, 1984 yilinda % 32.4 olan kapasite kullaniminin 1986 yilinda % 46.25’e yükseldigi ve 1987 yilinda % 23.9’a geriledigi görülmektedir. Halbuki fabrikalar bazinda yapilan bir arastirmaya göre, ayni yillara iliskin kapasite kullanimlarinin daha yüksek oldugu belirlenmistir. Bu durumun ise, imalathanelerin kapasite kul-lanim oranlarinin, fabrikalara göre düsük olmasindan kaynaklandigi ifade edilebilir. Benzeri durumu meyve konserveleri için de belirtmek mümkündür.
Konservede Yurtiçi Talep ve Ihracat Imkânlari
Türkiye’de konserve meyve-sebze üretiminin daha çok halkin tüketim aliskanliklari dogrultusunda yapildigi bilinmektedir. Türkiye’de en fazla üretilen sebze konservesi çesitlerinin üretimden aldiklari paylar sirasiyla % 55 bezelye % 15 fasulye, % 15 bamya, % 10 türlü, % 5 bakla, enginar ve digerleri seklinde oldugu, üretimi yapilan baslica meyve konservesi çesitlerinin ise, seftali, kayisi ve visne oldugu belirtilmektedir.
1980 ve 1989 döneminde üretim, yurtiçi talep, dis satim ve dis alim miktarlarina bakildiginda meyve-sebze konservesine iliskin dört parametrenin de dönem içinde yildan yila oldukça kararsiz bir seyir izledigi görülmektedir. Yillik degisimin bu kararsiz seyrine karsilik, dönem basina göre dönem sonunda, üretimde % 96.7, yurtiçi talepte % 27.6’lik bir artis oldugu görülmektedir. Dis satimda % 600’ün üzerinde bir artis olmasina karsin yüksek orandaki bu artisin 1980 yilindaki dis satim miktarinin son derece düsük olmasindan kaynaklandigi ifade edilebilir. Baslica dis satim pazarlarimizi, B.Almanya, Fransa, Belçika-Lüksemburg, Hollanda, Ingiltere, isveç ve Kibris olusturmaktadir.
Meyve-sebze konservesi dis alimina bakildiginda ise 1986 yilina kadar dis alimin mevcut olmadigi ve daha sonraki yillarda son derece düsük düzeylerde dis alimin yapildigi görülmektedir.
Meyve Suyu Sanayii
Meyve türüne bagli olarak konsantre (elma, üzüm, visne, portakal gibi) ve pulp (seftali, kayisi, erik gibi) islenen sanayii koludur. Elde edilen konsantrelerden meyve suyu, pulptan ise. su ve seker katilarak meyve nektari hazirlanmakta ve isi uygulanarak (pastörizasyon) dayanikli hale getirilmektedir.
Türkiye’de meyve suyu isleyen fabrika ve imalathaneler genelde meyve üretiminin yogun oldugu; Marmara, ortagüney (Konya, Nigde, Nevsehir ve Kayseri ki, bu illerde elma ve visne üretimi yogundur) ve Ege Bölgesi’nde yer almaktadir.
Meyve suyu sektöründe yer alan 36 firmanin 13’ü Marmara Böi-gesi’nde, 8’i ortagüney bölgesinde ve 5’i Ege Bölgesi’nde bulunmaktadir.
Ancak, hemen belirtilmelidir ki, bu sektörde faaliyet gösteren tesislerin çogu düsük kapasite kullanimina sahiptir. Sektörün 1980 yili üretimine göre, meyve isleme açisindan kapasite kullanim orani % 39 düzeyinde iken, 1987 yiinda bu oran % 13.2 düzeyine gerilemistir. Kapasite kullanimindaki bu azalma; 1980 yili itibariyle ortalama kapasite kullaniminin altinda faaliyet gösteren 21 tesise, tesvik verilmek suretiyle 15 tesisin daha ilave edilmesine baglanabilir.
Meyve Suyunda Yurtiçi Talep ve ihracat imkânlari
Türkiye’de meyve suyuna islenen baslica meyve türleri; portakal, mandalina, limon, altintop, elma, armut, üzüm, seftali, kayisi, erik, zerdali, çilek, visne ve kizilciktir,
1980 ve 1989 döneminde, meyve sulari üretim, yurtiçi talep, dis satim ve dis alim miktarlarina bakildiginda yillik degisimler genelde artma egilimi göstermekle birlikte, istikrarli bir gelisim de izleneme-m’ektedir.
1983 yilinda 38.5 bin ton olan sektör üretimi 1987 yilinda % 19.4’lük bir artisla 46.0 bin tona yükselmistir. Benzer sekilde dis satim miktari da, ayni dönemde artis göstermis ve 1983 yilinda 5.1 ton olan dis satim miktari 1987 yilina gelindiginde 12.6 tona yükselmistir. Üretime kiyasla, dis satimda meydana gelen bu önemli artis, yurtiçi talepteki kararli gelisime baglanabilir. Nitekim yurtiçi talep sözü edilen dönemde sadece, % 1.8 oraninda artis göstermistir.
Meyve suyu alt sektöründe en önemli dis satim pazarlari, B.Almanya, Avusturya, Ingiltere, Kanada, ABD olmustur.
Dondurulmus Meyve ve Sebze
Hammadde olarak meyve ye sebzeyi kullanan ve bunlarin içerdikleri suyun büyük bir bölümünü, degisik yöntemlerle donduran ve böylece ürün kalitesini uzun süre korumayi amaçlayan sanayi olarak tanimlanabilir. Meyve ye sebzelerin dondurularak muhafazasi isleminde sebzeler önceden pisirilerek ya da pisirilmeden meyveler ise seker katilarak ya da sekersiz olarak islem görmektedirler.
Bu sanayi Türkiye’de henüz yeterince gelismemis olmakla beraber, yurtdisi talep açisindan önemli bir potansiyelin bulundugu ve özellikle bu alt bir gelisim gösterecegi de belirtilebilir.
Bu alisektörde 1981 yili itibariyle dondurulmus meyve-sebze isleyen 4 kurulus bulundugu ifade edilmektedir. 1988 yilina gelindiginde ise, firma sayisinin 17’ye yükseldigi ve genellikle isletmelerin % 40-50 kapasite ile çalistigi; ancak son yillarda kapasite kullaniminda artislarin görüldügü de belirtilmektedir.
Dondurulmus Meyve ve Sebzede Yurtiçi
Talep ve Ihracat Imkânlari
Dondurulmus meyve-sebze sanayii henüz küçük bir sanayidir ye üretim dis satima göre sekillenmektedir. Nitekim 1983-85 döneminde, üretimin tamami dis satima yönelmis; diger yillarda da üretimin % 80-90’lik kismi dis satima konu olmustur.
Dondurulmus meyve ve sebzelere duyulan iç talep Türk halkinin taze meyve ve sebze tüketim aliskanliklarina bagli olarak, tabloda da görüldügü gibi son derece düsüktür.
Ihraç edilen en önemli türler; visne, kiraz, çilek, pirasa, karniba-har, patates ve kirmizi biberdir.
Dondurulmus meyve ve sebzelerde en önemli dis satim pazarlari ise, B.Almanya, Belçika, Lüksemburg, Ingiltere, Hollanda, Isviçre, Ürdün, Libya Arap Cumhuriyeti ve S.Arabistan’dir.
Kurutulmus Sebze
Çagdas kurutma teknikleri, geleneksel-dogal kurutma tekniklerinden farklidir. Sebze kurutma, ileri bir sanayi teknolojisi dali haline gelmistir.
Kurutma sanayiinde temel ilke, sebzelerde yaklasik % 80-95 oranindaki nemin kimyasal ve biyolojik degisme ve bozulmalarin olmayacagi nem düzeyine düsürülmesidir. Kurutulmus sebzelerde nem orani genel olarak % 2-6’dir.
Kurutulmus sebzelerin temel kullanim alani gida sanayiidir. Bunlar, hazir çorba ve yemeklerin, bebek mamalarinin, hazir sos ve baharat karismalarinin temel girdisini olusturmaktadir. Iste bu nedenle sebze kurutma sanayiindeki tesisler ticari ya da kendi ihtiyaçlarini karsilamak amaciyla, faaliyet yapabilmektedir. Nitekim Türkiye’de hazir yemek, çorba ve makarna üreten bazi tesisler kendi ihtiyaçlarini karsilamak üzere az miktarda kurutulmus sebze üretimi yapmaktadirlar.
Sebze kurutma tesislerinin bölgesel dagilimi incelendiginde sektörde faaliyet gösteren tesis sayisinin 7 oldugu, bunlardan 4 tanesinin Ege Bölgesi’nde 3 tanesinin de Marmara Bölgesi’nde yer aldigi görülmektedir. Ancak, 1986 yilinda Marmara Bölgesi’nde yer alan 3 tesisin de üretimde bulunmadigi ve 1987 yilinda da ayni tesislerde kapasite kullaniminin °/o 14 gibi son derece düsük bir seviyede oldugu görülmektedir.
Kurutulmus Sebzede Yurtiçi Talep ve Ihracat imkânlari
Türkiye’de kurutulmus sebze sanayii henüz oldukça küçük bir sek-tördür. Sembolik miktarlarda üretim yapilmaktadir. Nitekim, 1983
yilinda 1500 ton olan üretim, 1989 yili için 3000 ton olarak gösterilmistir. 1987 yilina kadar üretimin % 50-68’i dis satima konu olmustur. Üretimin kalan kismi yurtiçinde tüketilmektedir. En büyük kullanici kesim hazir çorba sanayicileridir. Bu sektörde, hazir yemek üretimine bagli olarak bir gelismenin beklendigi de ifade edilebilir. Sektöre iliskin dis alimin ise, son derece düsük düzeylerde oldugu görülmektedir. Bu ise, Türkiye’de hazir yemek sanayiinin henüz yeteri kadar gelismedigini ifade etmekledir.
Mevcut tesislerde her çesit sebze islenmekle birlikte, çogunlugu kirmizi biber, yesil biber, sogan, domates ve pirasa olusturulmaktadir.
Baslica alici ülkeler, B.Almanya, Hollanda, Ingiltere, Isviçre ve ABD’dir.

 

Sende yorum yap