MEGA PROJE İŞİNİN ASLI-FASLI NEDİR?

, , Sende yorum yap

Devlet Planlama Teskilati, 1962 yilindan bu yana, her yil iki çalisma yapagelir:
(1) Yillik program
2) Yillik yatirim programi
Yillik programda ekonominin temel dengeleri kurulur. (Ekonominin 5 temel dengesi vardir: (1) Ekonominin genel dengesi (2) Kaynaklar harcamalar dengesi, (3) KIT dengesi, (4) Bütçe dengesi, (5) Ödemeler dengesi.)
Yillik yatirim projeleri çalismasi ise,
(a) Devletin yatirim programina alinmasi kararlastirilan yatirimlari,
(b) Devletin yatirim programina alinan yatirimlara yil içinde tahsis edilen ödenek miktarini,
(c) Devletin yatirimlarinin ne zaman tamamlanacagini gösterir.
***
Devlet Planlama Teskilati’nin görevi, ilgili kamu kuruluslarindan alternatif yatirim projelerini toplamak, bu alternatif projeleri degerlendirmek, önceliklerini belirlemek, bunlar arasinda seçim yapmaktir. Sonra da kamunun finansman gücü dikkate alarak bu yatirimlara her yil ayrilacak ödenekler ve yatirimlarin tamamlanma tarihi belirlenir.
***
Bir proje “yillik yatirim programi”na girince, “hersey bitmis” sayilamaz. Çünkü “yillik yatirim programi”na girmekle, proje üzerindeki çalismalar baslama sansina kavusur. Herseyden önce uzun bir etüt ye proje safhasi ve ihale safhasi vardir. Önemli projelerde bu safhalar iki yildan uzun süre alir.
Daha sonra da, devletin yatirimlara yöneltecegi toplam ödenek paylastirilirken projelere ayrilacak miktar önem tasir. Eger kaynak yetersizliginden projeye para ayrilamaz ise, projenin yatirim programina girmis olmasi bir sey ifade etmez…O proje yillarca gerçeklesmez. Gerçeklesemez… (Örnek: Bodrum Havaalani projesi yatirim programina 1965 yilinda girdi… Yil 1993… Ortada bir sey yok…) Bir baska tehlike, her yil projeye yeterli ödenek ayrilamamasidir…O durumda ise, proje, öngörülen tarihte tamamlanamaz. Maliyeti artirir…Teknolojisi eskir…Ekonomiye yarar yerine zarar getirir…
***
Bu ön bilgileri vereyim ki, Mega projeleri daha iyi degerlendirebilme imkâniniz olsun. Mega Projeler
Mega projeler denilen projeler, Devlet Planlama Teskilati’nin 1993 yili yatirim programina dahil ettigi veya yatirim programlarina daha önce girip de 1993 yili ödenegi artirilan projelerin bir kismidir.
Yatirim programlarinda yer alan, ekonomi bakimindan önceligi olan projeler “önemli projeler” diye adlandirilir. 1962 yilindan bu yana “önemli projeler” özel olarak izlenir…Hükümetler bu “önemli projelerin izlenme raporlarini bastirir. Yilda üç defa bunlari tartisir.
Günümüzde “mega” kelimesi moda oldugundan, “önemli projeler” yerine “mega projeler” deyiminin tercih edildigi anlasiliyor.
Mega projelerin kamuoyuna anlatilmasinda büyük yarar yardir…Bu, insanlara moral, verir. Yatirimcilarin gelecegi görmelerini kolaylastirir. Insanlar, çevrelerinde, ekonomide neler olup bitecegini anlar… Basbakanligin Genelgesi
Devlet Planlama Teskilati’nin “önemli projeler” listesini Basbakanlik bir genelge haline getirmis. Ilgili kuruluslara duyurmus.
Genelgede, bu yil gerçeklestirilecek çalismalarla Türkiye’nin 2000 yilinda ihtiyaci olan 150 milyar kw/saat elektrik enerjisini temin amaciyla yeni tesislerin yapimina baslanacagi mevcut 800 km’lik otoyola 795 km otoyol eklenecegi, 300 bin konut 51 hastane hizmete açilacagi, 18 bin derslik ilk ve ortaokulun insaatlarinin tamamlanacagi belirtilmis. Öncelikle tamamlanmamis tesislerin bitirilmesi, kredi kullanimindaki ve büyük projelerdeki darbogazlarin giderilmesi, mevcut tesislerin kapasitelerinin ve randimaninin artirilmasi hedef alinmis.
Türkiye’nin yeniden büyük bir makro altyapi meydana getirmesine ihtiyaci olduguna dikkat çekilen genelgede, yeni projelerin ilerde yasanabilecek darbogazlari ortadan kaldirmaya ve ekonominin nefesini artirmaya yönelik olacagi belirtilmis. Yeni projelerin finansmaninda “yap-islet-devret modeli” de dahil yabanci sermaye ile ortaklik ve ödemesiz dönemi uzun, faiz yükü mümkün oldugu kadar düsük, uzunca bir sürede geri ödenecek krediler aranmasi geregine isaret edilmis.
***
Bugün ben size, mega projeler listesinden geçtigim önemli kamu yatirimlarinin listesini verecegim. Yarin ise megalarin megasi “en kral” projelerin sirasiyla anlatimina geçecegim…
Iste size mega projeler:
Enerji
Türkiye’nin 2000 yilinda ihtiyaci olan 150 milyar kw/saat elektrigi üretmesi amaciyla enerji projelerine öncelik veriliyor. Bugün 88.860 milyon kw/saat üretim gücündeki elektrik sistemine bu yil 4.830 milyon kw/saat elektrik üretime ekleniyor. Uygulamakta olan projelerin tamamlanmasiyla mevcut elektrik enerjisi üretim gücüne 40 milyar kw/saat eklenecek ve toplam enerji üretimi yilda 128 milyar 896 milyon kw/saate çikacak. 1993 Içerisinde Mutlaka Tamamlanmasi Hedef Alinan Projeler:
Atatürk Baraji’nin 5 ve 6. üniteleri (Mayis 1993), Çatalan Baraji ve Hidro Elektrik Santrali (HES)’in ilk ünitesi (20 Agustos 1993), Adigüzel Baraji ve HES (15 Temmuz 1993), Gezende Baraji ve HES (20 Eylül 1993), Menzelet Baraji ve HES (11 Subat 1993), Karacaören Baraji ve HES (15 Mayis 1993).
1993 Yilinda Yapimina Önem Verilecek Projeler ve Tamamlama Tarihleri:
2544 mw güç ve 8994 milyon kw/saat elektrik üretimi saglayacak tesisler:
Çatalan 2. ve 3. üniteleri (Subat 1995), Batman 1, Merhale Projesi (30 Haziran 1996),
Kralkizi-Dicle Projesi (20 Mayis 1996),
Atatürk Baraji ve HES 7 ve 8. üniteleri (30 Kasim 1993),
Peri-Özlüce Baraji ve HES (1 Eylül 1996),
Yenice Baraji ve HES (1 Eylül 1994),
Her-sit Projesi (20 Ekim 1996).
1993 yilinda 5586 mw gücünde ve yilda 26212 milyon kw/saat elekt-rik üretecek yeni projelerin temeli atilacak.
Kayraktepe Baraji ve HES (29 Ekim 1998), Yedigöze Baraji ve HES (30 Kasim 1999), Boyabat Baraji ve HES (1 Kasim 1999), Bilecik Baraji ve HES (29 Ekim 1998), Karkamis Baraji ve HES (30 Kasim 1999), Alparslan 1 ve 2 Baraji ve HES (1 Aralik 1998), Deriner Baraji ve HES (29 Ekim 2002), Afsin-Elbistan A.5. ve 6. üniteleri (1 Aralik 1997), Kangal Termik Santrali 8. ünite (29 Ekim 1997), Bursa-Dogalgaz Kombine Çevrim Santrali (1 Aralik 1997), Ankara-Çayirhan Termik Santrali (1 Aralik 1997).
ULASTIRMA Otoyollar
Mevcut otoyollara 448 km otoyol eklenecek ve 347 km otoyolun insaati sürdürülecek. Böylece, 1993 yili basina kadar tamamlanip hizmete alinan 800 km otoyola, projeler tamamlandiginda 795 km otoyol daha eklenmis olacak.
1993 yilinda hizmete girecek otoyollarin ve açilis tarihleri söyle: Tarsus ayirimi-Pozanti (30 Aralik 1993), Ankara çevre yolu (20 Ekim 1993), Izmir çevre yolu (1 Haziran 1993), Yilankale-Ösmaniye (12 Subat 1993), Toprakkale, Iskenderun (1 Eylül 1993), Tarsus-Mersin (30 Agustos 1993), Urfa-Çesme (1 Aralik 1993), Gerede-Çaydut-Yumrukaya (1 Agustos 1993), Edirne-Lüleburgaz (1 Eylül 1993). Karayollari
1993 yilinda Balandiz-lsparta karayolu tamamlanacak (29 Ekim 1993).
1993 yilinda yapimi devam edecek karayolu projeleri ve tamamlanma tarihleri söyle: Bahçe-Gaziantep (1 Ekim 1995), Tpprakkale-iskenderun (1 Eylül 1995), Tarsus-Mersin (1 Kasim 1995), Izmir-Urla-Çesme (1 Temmuz 1995), Izmir-Aydin (1 Ekim 1996), Ankara Çevre-yolu (1993), Gümüsova-Gerede (29 Ekim 1997). Demiryollari
Ankara-Istanbul Suret demiryolunun (Bogaz geçisi dahil) insaasina, Eskisehir-Gemlik-Bursa demiryolu, Horosan-Agri-Gürbulan demiryolu ve Trabzon-Tirebolu-Gümüshane-Erzincan demiryolunun ise etüt ve projelerine baslanilacak.
1993 yilinda devam edecek projeler ve tamamlanma tarihleri: Konya-Karaman ayirimi, Seydisehir-Akseki, Manavgaz-Alanya ayirimi yolu (30 Eylül 1994), Trabzon-Torul (1 Eylül 1994), Diyarbakir-Sivrek-Sanliurfa (1 Ekim 1995), Devrek-Zonguldak ayirimi-Karabük-Safranbolu (29 Ekim 1996), Balikesir-Susurluk-Karacabey (1 Aralik 1996), Balikesir-Kepsut (1 Eylül 1995). Hava Alanlari
1993 yilinda hava alanlariyla ilgili 6 proje tamamlanacak, 3 proje devam edecek, 8 projenin etüdüne baslanacak.
1993 yilinda yapimina baslanacak yeni karayolari ve tamamlama tarihleri ise: Hopa Limani-Artvin-Erzurum-Bingöl, Diyarbakir, Sanliurfa (1 Ekim 1998) ile Tekirdag Limani-Organize Sanayi Bölgesi-Çorlu Havaalani baglanti yolu (1 Eylül 1996). Genelgede bu yil içersinde hava meydanlari ile ilgili 6 projenin tamamlanacagi, 3 projenin devam edecegi 8 projenin de etütlerine baslanacagi bildirildi.
1993 yilinda tamamlanacak projeler sunlar: Bursa (1 Aralik 1993), Çanakkale (29 Ekim 1993), Isparta (1 Eylül 1993) ve Sinop Havaalanlari (1 Agustos 1993), Istanbul Atatürk Havalimani dis hatlar terminali tevsii (1 Eylül 1993) ve Balikesir Askeri Havaalani sivil terminal binasi yapimi (1 Haziran 1993). Devam eden projeler, Antalya Havalimani insaati ve tevsii (1 Haziran 1994), Balikesir Körfez (1 Temmuz 1995) ve Bodrum Güllük Havaalani (1 Haziran 1995).
Etütlerine baslanilacak projeler ise söyle: Atatürk Havalimani 2. Dis-hatlar terminal insaati, Istanbul 2. Havalimani insaati ile Edirne, Samsun-Çarsamba, Nevsehir, Silifke, Agri ve Sanliurfa havaalanlari. Limanlar
Iskenderun Limani konteyner terminal insaatina baslanilacak. Hopa Limani tevsii, Yumurtalik Derin Limani, Tekirdag Umani, Marmara Denizi konteyner limani insaatlarinin etüdleri tamamlanacak. Dogalgaz-Metro
Istanbul dogalgaz dagitim sebekesi ve Izmir-Karadeniz Ereglisi do-galgaz iletim hatti yil içinde tamamlanacak. Bursa-Çan, Bursa-Çan ayirimi, Balikesir-Izmir ve dogalgaz güney iletim hatti projeleri baslatilacak. Ankara Metrosu, Istanbul 4. Levent-Topkapi Metrosu ve Izmir rayli sistem yapim projeleri devam edecek. KONUT VE SAGLIK
1993 yilinda toplam 300 bin konut tamamlanacak. Ankara Üniversitesi Tip Fakültesi Kardiyoloji Merkezi, Tarsus SSK Hastanesi, Kocaeli SSK Hastanesi, Aydin Devlet Hastanesi’nin de aralarinda bulundugu 51 hastane, 29 saglik ocagi, 24 saglik evi, 11 halk saglii laboratu-vari, 2 ana çocuk sagligi ve aile planlamasi merkezi, 1 verem savas dispanseri ile 9 SSK dispanseri tamamlanip halkin hizmetine sunulacak.
Istanbul-Gaziosmanpasa, Gebze, Mardin, Nevsehir ve Bartin Devlet Hastanesi ile Vakif Guraba Hastanesi Nörolojik Bilimler, Sefalogra-fi Arastirma Merkezi’nin insaasina baslanacak. EGITIM
1993 yilinda ilk ve ortaokulda 18 bin, anasinifinda 700 derslik insaatlari tamamlanacak, 13 adet özel egitim okulu, 31 adet lise ve Anadolu lisesi, 75 adet mesleki ve teknik egitim lisesi, 11 adet çiraklik egitim merkezi ve halk egitim merkezi tamamlanip hizmete sokulacak. Ayrica, bu yil yeni kurulan 21 üniversite ve 2 teknoloji enstitüsünün gelistirilmesi saölanacak.
DIGER KAMU HIZMETLERI
Istanbul Kongre Sarayi (29 Ekim 1996), Avanos Kongre Sarayi (29 Ekim 1997), insaatina baslanacak. Akdeniz-Ege turizm altyapisi ve kiyi yönetimi projesine baslanilacak, istanbul’da 75 bin kisilik Olimpiyat Stadi insaatina baslanacak. Ayrica, Ardahan, Igdir, Sirnak ve Batman hükümet konaklarinin insaatina baslanacak. GAP PROJESI
GAP-Firat havzasi sulama projeleri ile ilgili olarak: Derih-Kumluca bölümü (29 Ekim 1993) tamamlanacak. Asagi Firat projesi 1. Merhale (Sanliurfa-Harran sulamasi), Adiyaman-Kahta projesi (Çamgazi Baraji), Gaziantep projesi (Kayacik Baraji ve sulamasi) münferit projelerin (Hacihidir Baraji ve sulamasi) yatirimlarina devam olunacak. Adiyaman-Kahta (Çamgazi sulamasi) ile Asagi Firat projesi (Sanliurfa-Harran sulamasi) projelerine yil içinde baslanacak.
GAP-Dicle havzasi, sulama projeleri demetinde 1993 yilinda tamamlanacak proje bulunmuyor. Yatirimi devam edecek projeler ise söyle: (Çinar-Göksu sulamasi ve Garzan-Kozluk sulamasi), Dicle Kralkizi projesi (Kralkizi Baraji), Dicle Baraji ve Cazibe sulamasi ana isale kanali) ve Batman projesi (Batman Baraji) projeleri.
1993 yilinda yatirimi baslayacak projeler de sunlar:
Dicle Kralkizi projesi (20318 ha’lik Kralkizi-Dicle pompaj sulamasi 1. kisim) ve Batman projesi (10688 ha’lik Batman sol sulamasi).
Barajlar
Devlet Su Isleri Genel Müdürlügü’nce (DSI) bu yil iki yeni barajin temeli atilacak. Bu yil GAP kapsaminda, Sanliurfa Karkamis Baraji ve Hidroelektrik Santrali (HES) ile Artvin Deriner Baraji ve HES’in yapimina baslanacak. Sanliurfa’da kurulacak santral yilda 652 milyon kw/saat elektrik enerjisi üretecek. 1999 yilinda tamamlanacak, 1,5 trilyon liraya malolacak. 2002 yilinda tamamlanmasi öngörülen ve 6,6 trilyon liraya malolmasi beklenen Artvin Deriner Baraji’nde ise yilda 2 milyar 118 milyon kw/saat elektrik üretilecek.
Bu yil sulama amaçli 4 yeni proje ihale edilebilecegi bildirildi. Öte yandan sulama amaçli Denizli, Van, Bursa, Gümüshane ve Bayburt’ta kurulacak toplam 220 milyon metreküp su toplama kapasitesine sahip barajlarla 49 bin 763 hektar arazide sulu tarim yapilabilecek. Yetkililer, toplam 1.3 trilyon liraya malolacak 4 sulama projesine bu yil baslanmasi halinde 1997 yilinda tamamlanarak hizmete girecegini belirtiyorlar.
Bu yil sulama ve enerji amaçli 20 proje tamamlanip hizmete girecek. Bu projelerden 16’si için toplam 236.7 milyar lira harcanacak ve 1.9 trilyon liraya malolacak. Tamamlanacak projelerle toplam 92 bin 257 hektar araziyi taskinlardan korunurken, 51 bin 307 hektarlik alanda da sulu tarim yapilabilecek.
Yine bu yil tamamlanmasi öngörülen enerji amaçli 4 projeyle de yilda 18 milyar 548 milyon kilovatsaat elektrik üretimi hedeflendi. Içel, Kahramanmaras, Denizli, Aydin, Elazig ve Tokat’daki hidroelektrik sant-rallari toplam 5 bin 668.4 megavat kurulu güçte olacak ve 4.1 trilyon harcama ile tamamlanacak.

 

Sende yorum yap