Kriz bazıları için felaket, bazıları için fırsattır

, , Sende yorum yap

Nilgün Uysal, “iyi bir gazetecidir”. Lisan bilir. Iç ve dis olaylari iyi izler. Milliyet’te eko nomi bölümünde uzun süre çalistiktan sonra (ne yazik ki) günlük gazetecilige ara verdi. Dergilerde çalisti.
Türk Henkel ve Garanti Bankasi Dergileri’nin hazirlanmasina katkida bulunuyor. Bu aylik dergilerde, yurtdisinda ve yurtiçinde bir ay içinde olup biten önemli olaylari özetliyor.
Ben Nilgün Uysal’in dünyadaki gelismelerle iligili özetlerini ile ile izliyorum. Bugün size Garanti Bankasi Dergisi’nin bir sayisinda yayinlanan “Dünyadaki Ekonomik Gelismeler” ile ilgili küçük haber ve yorumlarini aktaracagim. Inaniyorum ki,
ilginizi çekecek.
***
“BIR FELAKET BIR BASKASI IÇIN FIRSAT OLABILIR”
Ekonomi, bagrinda her zaman “sürpriz” gizler. .
Rakamlara bakar, istatistikleri kollar ve bir karara varirsiniz. Örnegin dersiniz ki: “Bu ülkede durum bir felaket.”
Oysa, en “altindan kalkilmaz” gibi gözüken felaketin bile bir sürprizi vardir. Bir felaket, bir baskasi için “firsat” olabilir çünkü. Tipki Ikinci Dünya Savasi Almanyasi’nda oldugu gibi… Weimer Cumhuriyeti, ekonomik çöküntü, sosyal çalkanti ve hiperenflasyonla bogusurken… Baskalari da ellerini ovusturuyordu; “Alman sirketlerinin hisselerini satin almanin tam firsati” diye…
327 ARABA FIYATINA BIR FABRIKA
Örnegin Daimler sirketi hisselerinin 1922 yili Kasim ayinda toplam “piyasa degeri” banknot olarak 98Q milyon Alman marki idi… Kisa bir süre sonra, bir tek Daimler otomobilinin . bedeli, yine banknot olarak, 3 milyon Alman marki olmustu. .. Yani tüm sirketi sadece 327 araba fiyatina satin almak. Müthis bir firsatti bu… Ama gayet kisa ömürlü bir firsat… Çok degil 1923 yilinda Alman borsasina spekülatif bir çilginlik hakim oldu, hisseler, “dolar bazinda” 15 kat artti.
Ekonomik “fekaletle”, “firsat’in nasil da içice durdugunun gayet tipik bir tarihsel örnegi, hiperenflasyonist Weimer Almanyasi…
YENI ÖRNEK: RUSYA
Günümüz örneklerine gelince…
Yeniden yapilanma sancilari içindeki Rusya, bu anlamda, inanilmaz bir “firsatlar” diyari su sirada…
Sadece bu yilin ilk çeyreginde yabanci portföy yatirimcalir, Rus sirketlere 400 milylon dolar yatirdilar.
Rusya’daki firsatin uzun vadedeki “stratejik önemi”ni anlayan yatirimcilar, hiç de azimsanacak düzeyde degil. Son dört yil içinde, Sovyet sirketlerine yapilan yatirim 11.6 milyar dolan buluyor. Bunun yalniz yarisi, geçen yil taahhüt edilmis.
ÇILGINLIK OLDUGU HALDE
Oysa, bir yüzüyle Rusya’da yatirim yapmak, tam manasiyla çilginca gözüküyor.
Devlet kontrolündeki ekonomide, alarm zilleri çaliyor. Ülkedeki bankacilik sistemi ve telefonlar, güçbela çalisiyor. Suç ve rüsvette müthis bir yayginlasma var.
… Ve garip tutarsizliklar:
Son olarak, Rusya’da yönetim, adeta bir yanlisi düzeltmek istercesine, Rus sirketlerinin aldigi dis borçlara yüzde 23 gibi inanilmaz bir vergiyi dayatacakti. Bu durumda hükümetin, dis yatirimlari ne kadar istedigini netlestirmek iyice zorlasiyordu.
Daha da kötüsü, agir vergilerin gelmesi degil… Bir türlü belli bir tutarlilik ortaminin yaratilamamasiydi. Birçok yatirimciya göre:
Hükümet vergileri ve düzenlemeleri, degistirmeye devam edecek Yakin vadede, bir stabilitenin kurulmasi kolay degil.
ORTALAMA ÜCRET 100
DOLAR AMA
Rusya’da aylik ortalama ücret 100 dolar civarinda. Kisaca, isgücü maliyeti gayetle düsük bu ülkede.
Ona karsin, toplumun önüne çikan bambaska maliyetler var. Geçen yil, (her ay) Rusya disina l milyar dolari askin “sermaye kaçisi” olmus. Bu kaçis, durmus bulunuyor. Ancak, kaçan paranin geri dönüsü “gayet yavas” diye nitelendiriliyor.
Economist Dergisi, böyle bir tablo önünde sunu soruyor:
Ruslar yapmazken, yabancilar Rusya’da neden alim yapsinlar?
RUSYA’DA SIRKET ALMAK IÇIN
Economist, sormus ama, yanitini da vermis. Dergiye göre, yabancilarin Rusya’da sirket satin almasi için üç temel neden var.
Birincisi, Rusya’da öyle bazi endüstri alanlari var ki, potansiyelleri muazzam.
Bunlardan biri “enerji” sektörü Rusya’daki petrol alanlari, tüm dünyada bilinen petrol rezervlerinin yüzde 10’u, dogal-gaz rezervleri de yüzde 40’ini olusturuyor.
“Hiçbir firmanin, bunlari ele geçirmis bir rakibi karsisinda, kendinden emin olmasi mümkün degil” deniyor.
150 MILYONLUK PAZARIN FIRSATLARI
Ayni sekilde, hiçbir tüketim mali üreticisinin 150 milyon insanin olusturdugu bu büyük piyasaya “burun kivirmasi” mümkün degil.
Örnegin, Ruslar, dünyanin en yogun sigara içicileri… Ve tamamen Ruslar’in sahipligi altinda olan sadece bir tek büyük tütün sirketi var.
Sovyet döneminde milli gelirin onda birini olusturan ve su sirada Rusya’da son derece hizla büyümekte olan servis sektörü de reklamciligindan, posta idaresine kadar inanilmaz firsatlarla dolu.
SANAYININ YÜZDE 70’I ÖZEL ELLERE GEÇIYOR
Ikinci temel nedene gelince…
Rusya’daki kosullarda ortaya çikacak çok temel bir degisimle ilgili bu. Haziran sonunda devreye girecegi açiklanan yogun özellestirme ile birlikte Rusya’da sanayinin yüzde 70’inin özel ellere geçmesi bekleniyor.
Rusya Özellestirme Merkezi’nin Baskani Maxim Boycko sunu vurguluyordu:
“Iki yil önce, dis yatirimci, bazi bakanlarla görüsmek zorundaydi. Oysa simdi, dogrudan dogruya bir sirketle islem yapabilirsiniz. Ki, artik o sirketlerin yöneticilerinden olusan bir idare heyeti ve hisse sahiplerinin toplantilari olacak…”
Daha bir yil öncesinde Rus sirketlerinin yöneticileri, hükümetten tesvikli kredi alacaklarindan ve bu sayede Bati yardimi almadan herseye ragmen gemilerini kurtaracaklarindan emindiler.
Iste bu destekli – tesvikli kredi musluklari, tümüyle kapatilmis bulunuyor… Ve bu kosullarda, birçok yönetici, çaresizlikten deliye dönmüs bir halde, tüm kontrolü elinden kaçirmak pahasina, sirketine yatirim yapacak birilerini bulmaya çalisiyor.
EN ÖNEMLISI
Geldik, üçüncü ve en önemli nedene… Su sirada Rusya yatirim yapmak için kaynaklarin son derece “ucuz” oldugu bir ülke. Özellestirme konusu olan hersey, görülmedik ölçülerde “kelepir”.
Gündemdeki “yogun özellestirme”, birçok ülkede oldugu gibi, satilan devlet sirketleri sayesinde, hükümetin gelirlerini artirma amacina yönelik degil temelinde. Asil istenilen, politik kosullar degismeden bir an önce, mümkün oldugu kadar çok kurulusun “özel ellere” geçmesini saglamak.
Islemleri “hizlandirmak” ugruna, degerleri 1992 ocaginda belirlenen 14 bin özellestirilecek sirketin kâgit üstündeki degeri (muhasebe kayitlarindaki defter kiymeti), aradan geçen zaman içinde Rusya’da fiyatlar, yüzde 10.500 oraninda arttigi halde degistirilmemis.
Özellestirilecekler listesinde yer alan sirketlerin “defter kiymeti”. Degeri düsmüs bulunan girisimci sermaye stokuna dayaniyor.
Buna karsin mal-mülk-arazi hesaplarini ya da tasinmaz degerleri içermiyor. Ki, bunlar, 1992 sonunda, müzayede yöntemiyle satilan ve tüm Rusya’da dagitimi yapilan 144 milyon “sertifikanin” ana kaynagini olusturuyor. Söz konusu sertifikalar, özellestirilmis sirketin hissesi ile degistirilebilecek.
Her bir sertifika 10 bin rublelik nominal deger üstünden çikarilmisti. Fakat su sirada bunlar ikinci el piyasada 42 bin rubleden (23 dolar) satiliyorlar.
BIR AMERIKAN TAHIL SIRKETI BEDELINE HEPSI
Economist Dergisi bütün bu verilerin isigi altinda su sonuca varmis:
Rusya’daki en büyük 14 bin sirketin piyasa degeri, 12 milyar dolar civarindadir… Ki, bu da bir Amerikan tahil firmasi olan Kellogg’un piyasa degerinden biraz daha fazla birsey ediyor.
Rusya’daki özellestirmenin nasil müthis bir “kelepir” durusa sahip oldugunu; bundan daha iyi anlatan bir örnek olamaz herhalde.
Buna ragmen “ihtiyatli olun” diyenler var. Örnegin, CS First Boston Bankasi’nin Moskova bürosunun yöneticisi olan Boris Jordan bunlardan biri. Diyor ki:
“Bunlar gerçekten inanilmaz ölçüde düsük aktif degerleri. Fakat ucuz kelimesini kullanirken çok dikkatli olmalisiniz. Kisa süreli yatirimcilar için Rusya’da riskler gayet yüksek.”
RISK NEREDE?
Ülkede iç tasarruflar, yüksek enflasyon tarafindan silinip sü-pürüldü adeta.
… Ve herkesin bildigi o ki, Rusya’da borsa için “paraya çevrilebilirlik” faktörü hemen hemen hiç çalismiyor.
Yine Jordan’in verdigi bilgilere göre:
“Saint Petersburg Telefon Sirketi hisseleri, nisan ayinda 8 dolardan islem görüyor. Oysa, bu sirketin özellestirildigi tarih olan geçen eylülde, hisselerin bedeli en az 10 kat daha yüksekti.”
UZUN VADELI BAKANLAR IÇIN
Ona karsin, “uzun vadeli” bakabilecek ve davranabilecak yatirimcilar için, Rusya’daki hisse senedi fiyatlari herseye ragmen “ucuz” görünüyor.
Yeniden yapilanmak zorunda olan Rus fabrikalari için ciddi zorluklar bulundugu ve dolayisiyla da bunlari satin alanlari belli zahmetlerin bekledigi muhakkak. Ama yine de bazi kuruluslarin “pazarlik gücü”nün oldugu da muhakkak.
Örnegin: Bolsevik Bisküvi firmasina ait hisselerin bedeli mayis ayi ortalarinda 53 dolardi ki, bu 1992 sonunda özellestirildigi siradaki hisse fiyatinin üç kati oluyordu.
Hisselerin ilk seviyesini bile Rus yatirimcilar “pahali” bulduklari halde… Bolsevik Bisküvi fabrikasinin piyasa degerini, yaptigi bisküvi üretimine bölünce… Ürettigi ton basina piyasa degeri 9 dolar çikiyordu.
Polonyali bisküvi yapimcisi Wedel’in ton basina borsa degeri ise 850 dolar çikiyordu.
Böyle bir karsilastirma Rusya’daki firsatlarin boyutlarini ortaya koymaya yeterli saniriz…”

 

Sende yorum yap