Kısa vadeli dış borçta patlama (mı?)

, , Sende yorum yap

Bu haftanin basinda 1987 yilinin ilk alti ayina ait dis borç rakkamlari Anka Ekonomik Bülteni’nde yayinlandi. Bazi iktisatçilar, bu rakkamlan degerlendirerek çarpici cümlelerle açiklamalarda bulun-dular: “Kisa Vadeli Dis Borçda Patlama”, “Dis Borçlar Tehlikeli Boyutlara Ulasti”, “Türkiye Borçlanmadan Yasayamiyor.”
Türkiye’nin borçlanmadan yasayip yasayamadigi, dis borçlarin tehlikeli boyutlara ulasip ulasmadigi bir yorum meselesidir.
Fakat “kisa vadeli borçlarin patlayip, patlamadigi” rakkamlardan görülür.
Acaba kisa vadeli dis borçlar patlamis midir?
Asagidaki rakkamlar “Kisa Vadeli Dis Borçta Patlama” var diyenleri hakli çikaracak sekildedir:
Dis Borçlarin Gelisimi
Toplam dis Orta-uzun
borç vadeli Toplama Kisa vadeli Toplama
(milyon (milyon orani (milyon orani
Yillar dolar) dolar) % dolar)
1980 16.227 13.722 84.6 2.505 15.4
1981 16.861 14.687 87.1 2.174 12.9
1982 17.619 15.455 87.7 2.164 12.3
1983 18.391 15.502 84.3 2.889 15.7
1984 21.288 18.108 85.1 3.180 14.9
1985 25.366 20.607 81.3 4.759 18.7
1986 31.400 24.489 78.0 6.911 22.0
1987 32.000 24.423 76.3 7.577 23.7 (*) 6 ay
Yukaridaki tabloda, dis borçlarin hem miktar olarak arttigi ve hem de toplam borçlar içinde kisa vadeli dis borç oraninin büyüdügü görülmektedir.
Kisa vadeli dis borç “neden patlar?”, kisa vadeli dis borcun patlamasi neden önemlidir?
Ülkeler normal olarak uzun vadeli borçlanmayi tercih ederler. Ekonomisi güçlü ülkeler kolaylikla uzun vadeli borç bulurlar. Ekonomi zayifladikça, uzun ve orta vadeli dis borç bulma imkani ortadan kalkar. Ülkeler istemeseler de, kisa vadeli borçlanmak zorunda kalirlar.
Acaba Türkiye’de isler kötüye mi gitmektedir ki “kisa vadeli dis borçlar patlamistir ?”
Bu sorunun cevabini arayanlarin kisa vadeli dis borçlarin yapisini incelemeleri gerekir. Asagida kisa vadeli dis borçlarin gelisimi verilmektedir.
Kisa Vadeli Dis Borçlarin Gelisimi (Milyon Dolar)
1987 Yilsonu Haziran 1986 1985 1984
– KAMU SEKTÖRÜ (KiT’ler dahil) 3.394 2.926 1.897 1.337
. Banker Kredisi 1.033 944 432 195
. Muhabir Açiklari 364 77 376 417
. Kredi Mek.Döv.Tev.Hes. (Dresdner) 1.548 1.308 820 452
. Kabul Poliçeleri – – 39 58
. Diger 449 597 230 215
•ÖZEL SEKTÖR 4.183 3,985 2.862 1.843
. DÇM 6 6 18 61
. Kabul Kredisi 1.174 1.061 1.093 703
. Prefinansman Kredisi 421 629 609 414
. Döviz Tevdiat Hesaplari 1.013 979 624 500
. Döviz Kredileri 1.213 1.039 418 121
. Yurtdisi Depolar 356 271 100 44
TOPLAM 7.577 6.911 4.759 3.180
Yukaridaki tablo Türkiye’nin kisa vadeli dis borçlarinin dagilimini (yapisini) göstermektedir.
Son yillarda iki özel hesap, kisa vadeli dis borç kalemine dahil olmus ve dis borç rakkamini sisirmeye baslamistir.
Türkiye’deki bankalarda Türk vatandaslarinin açtirdiklari döviz tevdiat hesaplarinda biriken döviz, yurt disindaki Türk Vatandaslarinin Almanya’da Dresdner Bank’da açtiklari özel hesapta biriken dövizler kisa vadeli borç toplaminin yüzde 33’ünü teskil etmektedir. Devletin kontrolü disinda vatandaslar bu hesaplara para yatirinca kisa vadeli borç rakkami artmaktadir.
Bu iki hesap disinda, özel sektör kuruluslarinin Türkiye’deki faiz oranlarina kiyasla avantajli gördükleri için disaridan borçlanmalanyla ilgili üç kalem mevcuttur. Bu üç kalem, kabul kredisi, prefinansman kredisi ve döviz kredisi rakkamlaridir, Bu üç kalemin, toplam kisa vadeli dis borç rakkami içindeki payi da yüzde 37’i dolayindadir.
Kisa vadeli dis krediler içinde kamu kesiminin dogrudan borçlanmasini gösteren kalemler ise Banker kredileri ile muhabir açiklan) dir.
Bu iki kalemin 1987 yili Haziran ayindaki toplami 1.4 milyar dolardir. 7.5 milyar dolarlik kisa vadeli borçlar toplaminin yüzde 20’si büyüklügündedir.
Bu gerçekler dikkate alinirsa Türkiye’de dis borçlanmada “kisa vadeli dis borçlanmanin” bir sorun teskil etmedigi, kisa vadeli dis borç rakkamlarinin kamunun borçlanmasini yansitmadigi ortaya çikar.

 

Sende yorum yap