İşçi şirketlerinde neler oluyor?

, , Sende yorum yap

“Sadece son bir yil içersinde isçi sirketlerinden Timgas, As mas, Köytas, Güntas, Ödemis Tekstil el degistirdi, Iskiir, Esiiii tas, Örmen, Dokusan iflâs etti, Hapas, U pas, Vatiyim, Belon san tasfiye oldu. Iflas bayragini çeken Mugla Torba Kireç fab rikasi halktan toplanan 115 milyon lira ile geçtigim iz yil içersin de kurtarilarak yeniden üretime geçerildi. Iflas veya tasfiyeye ug ramayanlar ise güçlükle ayakta durmaya çalisiyor. Isçi sirketle ri olayi, gurbetçi isçilerimizin yurda kesin dönüste tasarruflariyla ortak olduklari kuruluslarin “patronu” ol»iak tutkusunun ve “gelecek'”saglama endisesinin sonucu olarak ortaya çikti. Ku rulan sirketlerin yörelerinde hazirladiklari yatirim projeleri, gur betçilere kendi fabrikalarinda çalisma imkani da vaadediyordu. O yillarda bankalarin tasarruf faizlerinin son derece düsük ol masi, gurbetçileri bu tür organizasyonlara itiyordu. Isçi sirket leri yabanci bankalarda yatan marklarin yurda akisi için de bir vesile olmustu. Yabancilar, isçi sirketi organizasyonlarina “Türk Modeli” adini veriyordu. Çünkü, Almanya’da çalisan Yugos lav, Ita/yan ve Yunanli isçilerin bu tür bir girisimi sözkonusu degildi.
Ancak, bu sirketlerin mütesebbisleri çogu kez “amatör”, “sa birsiz” ve “fazla atak ” kisilerden olusuyordu. Yatirim yeri ve konusu seçiminde hatalar yapiliyor, gereksiz kredilerle büyük borçlar allina giriyorlardi.
1968’liyillarda iki ve 3’ü geçmeyen isçi sirketlerinin 1974 yi lindan sonra sayisinin hizla artmaya basladigi görüldü. Böylece 322 sirket ortaya çikti. Içerinde basarili o/anlari da vardi. Ama çesitli nedenlerle ve özellikle dolarin hizla yükselmesi, alinan kre dilerin dolarla ödenmesi zorunlulugu bu f aktörü unutan bir çok sirketi batagin esigine kadar getirdi. Bu arada furya dönemin de, “isçisirketi” adi altinda ortaya çikip, milyonlarca liralik ta sarruflari ceplerine atan sirket kuruculari ve yöneticileri de or taya çikti.”
Bunlari Yeni Asir’da Akin Kivanç yaziyor. Akin Kivanç’in ver digi bilgiye göre, yurt disindaki gurbetçilerin kurdugu 322 sir ket var. Bunlarin yurt içinde ve disinda 350 bin ortagi bulunuyor. Sirketler 45 bin kisiye istihdam imkani sagliyor. 322 Sirketin 157 sinin zarar ettigi biliniyor. 128 Sirket % 70 in üzerinde kapasite ile çalisiyor. Sirketlerin aktif toplami 100 milyar liranin üzerinde. 242 sirket faaliyetini sürdürebilmek için 94 milyar liralik kaynak bekleyisi içinde.
Akin Kivanç bu sirketlerin bazi kötü niyetlilerce nasil “istismar” edildigini sergilemek için bir önrenk veriyor: “Izmir’de iddiali projeler, renkli brosürler ve usta bir reklam kampanyasiyla ortaya çikan (A) Sirketi “Yilda 17 000 kamyo net, kamyon, agir kamyon, askeri araç ve muhtelif otobüsler üre tecegini’ açikliyordu, sanayi ve Teknoloji Bakanligindan sagla digi tesvik belgesini bir devlet garantisi gibi kullanan yönetici ler, organizasyona sadece yurt disinda döviz gönderen gurbetçi lerin ortak edilecegini duyuruyordu. Ustaca bir propaganda ile sirketin sermayesi önce 50 milyon, daha sonra 350 milyon lira ya ve nihayet l milyar liraya kadar yükseltildi. Her seferinde de, yurt disindan bu görkemli, fakat hayali projeye ikna edilen yeni gurbetçiler bulunuyor ve tasarruflari döviz olarak (A) Sirketi ka salarina akiyordu. (A) Sirketinin birkaç yil içersinde 1889’uyurt disindan olmak üzere 2.671 ortagi olmustu.
Isçi sirketi kurmak (A) Sirketinin kurucularina tatli gelmisti, ( A) Sirketini 600 000 lira sermaye ile kurulan ve daha sonra ser mayesi 150 milyon liraya çikartilan (B) Akümülatör Sirketi izle di. (B) Sirketi, “yilda 750.000 adet bakim istemeyen akümüla tör” üretcek ve ihracat yapacakti. (B) Sirketinin ardindan 1978 yilinda 550 milyon lira sermayeli (C) Sirketi geldi. (C) Sirketi “yilda 400.000 adet muhalif jant, 17.000 adet sase parçasi üret meye” hazirlaniyordu.
Ayni kisilerin kurdugu ve yönetimine hakim oldugu bu 3 sirke ti, (D) Motor Sirketi, (E) Oto Radyatörü ve Kaloriferi Sirketi, (F) Kilit Sirketi, (G) Yapi Sirketi, (H) Oto Çelik Makas Sirketi ve nihayet (I) Pazarlama Sirketi izledi.
“Her biri dev otomobil sanayiinin yan kuruluslari olarak ye ni ortaklar pesindeydi. Yurt disindan ortak buldukça, yönetici lerin cesareti de artiyordu. Öylesine ki, bir gün “enflasyon pa ranizi kemiriyor” diyen yöneticilerin “Emekbank” adi altinda faizle birlikte kâr dagitacak bir banka kurmaya kadar isi götür dükleri görüldü.
Bütün bu gelismeler olurken, hiç bir kamu kurulusu 9 sirketi kurup, kontrol altinda tutan 3-5 kisinin faaliyetlerini izlemedi, Izmir’deki bu kurulusun 1975 yillarinda baslayan macerasi yil larca sürdügü halde, 1982 yilina kadar bir kez bile ciddi bir de netimden geçmedi. Durum Milli Güvenlik Konseyi’ne aktarilin caya kadar kimse milyonlari kasalarina aktaranlara “.siz ne ya piyorsunuz” demek geregini duymadi. Tesvik belgesi veren Sa nayi ve Teknoloji Bakanligi, yurt disinda para toplama iznine “evet” diyen Maliye Bakanligi, ayyuka çikan yakinmalara rag men konuya egilmedi. Böylece, bürosu, yöneticileri, sekreterle ri, hatta uzman ve müsavirleriyle kagit, brosür, mektup ve rek lamlarda gözüken sirketler toplulugu l milyar lirayi kullanmayi ve harcamayi basardi.
Oysa kurulacagi vaad edilen fabrikalarin çogu, hayal ürünü ve gerçeklesmesi mümkün görülmeyen projelerdi. Üstelik, 1980 yillarinda ortaklar artik bir seyler görmek istiyordu. Fakat, or tada satin alinan 800 dönüm tarla ve üzerine kabaca insa edil mis hangardan baska bir sey yoktu. 9 sirket, isçi sirketleri ola yinda kötü bir aldatmaca ve kandirmaca örnegiydi. Su sira Iz mir 9. Asliye Ceza Mahkemesi’nde, binlerce insanin umudunu ve tasarruflarini bagladigi bu 9 siketin yöneticileri “hizmet se bebiyle emniyeti suistimal” suçundan yargilaniyor. Kuskusuz adalet kötü niyetli yöneticiler hakkinda en dogru karari verecek ama bu arada alin terlerinden biriktirdikleri paraciklari EOS ka salarina aktaran gurbetçilerimiz, tasarruflarinin üzerine birer bar dak su içecekler.”
Bütün bunlara bakip, “isçi kardeslerimiz nereye ortak oldukla rini tetkik etselerdi… Olur böyle vakalar., “denebilir mi?” (Yarin bu sütunda, benzer vak’alarda, ABD’de neler oldugu anlatilacak tir.)

 

Sende yorum yap