İlk altı aydaki tüketim patlamasının kaynağı: Düşük faiz

, , Sende yorum yap

Ithalat rakamlarinin hizla arttigini görenler, “tüketim” artisini tartismaya basladi. Tüketim artisinin enflasyonu istenen çizgiye indirmeyi zorlastiracagini söyleyenler, ithalata sinirlama getirme arayisina girdi. Halbuki ithalat tüketim patlamasinin sebebi degil neticesidir. Bu bile dikkate alinmadi.
Yilin ilk yansinda tüketimdeki hareketin kaynagi faizlerdeki gerilemedir. Faizlerin yüzde 100’lerden yüzde 30’lara hizla inmesinin neticeleri ortadadir.
(1) Yüksek faizin cazibesinde bazi tüketim kararlan ertelenmis idi. Simdi bu ertelenen kararlar uygulamaya dönüsüyor.
(2) Yüksek faizin cazibesinde belli araçlara baglanan tasarruflar çözüldü. Faizden çözülen para tüketiliyor.
(3) Bankalar ucuz faizli tüketicisi kredisi veriyor. Halk borçlanarak tüketiyor.
Dikkat buyurulur ise, yukanda siralanan üç faktörün ortak yani “ucuz faiz politikasidir.”
Faiz, tasarruflari yönlendirmenin en etken aracidir.
Ilginç bir baska gelisme, faizin ucuzlamasina ragmen, üretim ve yatinm için, kredi talebinde kipirdanma görülmemesidir. Kaynaklarini yatinm ve üretim kredisinde degerlendiremeyen bankalar tüketici kredisine yöneldi.
Fazin düsüklügü ise halki tüketici kredisi kullanmaya tesvik etti. Ilk alti ayin sonunda bankalarda ilginç bir durum ortaya çikti.
(1) Yilin ilk 6 ayinda özel mevduat bankalarinin toplam kredilerindeki artis 2.3 milyar dolar. Buna karsilik tüketici kredilerindeki artis 2.8 milyar dolar. Açik anlatimiyla bankalann kredi artislarinin tamami tüketici kredilerinden kaynaklaniyor.
(2) Haziran ayi sonunda özel mevduat bankalannin toplam kredileri 22 milyar dolar. Toplam tüketici kredileri 5.8 milyar dolar. Kullandirdiklari her 100 birimlik kredinin 26.3 birimi tüketici kredisinden olusuyor.
Tüketici kredilerindeki bu gelismenin yilin ikinci yansinda ayni hizla devam etmesi güçtür. Çünkü Türk tüketicisinin bir kredi kullanma kapasitesi vardir. Bu kapasite zorlandiginda bankalar ileride güç duruma düser.
Aslinda tartisilmasi gereken ana nokta da budur. Geliri artmayan tersine azalan Türk tüketicisi bankalara borcunu nasil ödeyecek? Ödemez ise ne olacak? Faizlerde önümüzdeki günlerde bir artis olursa bu krediler faiz artisindan nasil etkilenecek?
Bunlar ilk defa olan seyler degil. Baska ülkelerde de istikrar programlarinin uygulanmasi ile faizlerin düsmesi karsisinda tüketici kredileri artmistir. Ancak o ülkelerde de bankalar bu kredileri geri almakta zorlanmis, tüketiciler geri ödeme güçlügü içine düsmüstür. Herhalde yilin ikinci yarisinda faiz oranlan yilin ilk yarisindaki çizgide kalmayacak. Biraz yukarilara çikacak. O zaman tüketimdeki artis mutlaka yavaslayacak.

 

Sende yorum yap